You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان: قتل

    معرف:

    1-معادل انگلیسی: Homicide

    2-تعریف: واژه قتل ، در لغت به معنی ازاله‌ی روح از بدن و از بین رفتن زندگی آمده است (راغب اصفهانی، 1412ق: 655).درمعنای دیگر، قتل به معنی سلب حیات دیگری بدون مجوزشرعی وقانونی آمده است(ساکی، 1395: 5) قتل، عبارت است از فعل بدون مجوز قانونی عمدی و آگاهانه یک انسان ، به نحوی که منتهی به مرگ انسان دیگری شود (گلدوزیان، 1391: 22). در اصطلاح حقوقی ، قتل عبارت از وارد کردن لطمه به حیات دیگری با انجام فعل و ترک فعل است؛ یعنی سلب حیات و تعدی به حق حیات یک انسان که منجر به فوت وی می­ شود (میرمحمد صادقی، 1392 : 19).

    متن:

    جرم قتل،  از جمله جرایم علیه تمامیت جسمانی و از زمره جرایم طبیعی و خشونت آمیز است که علیه جسم و جان افراد صورت می گیرد. قتل، انسان را از بالاترین حق، یعنی حق حیات محروم می سازد و تنها جرمی است که صدمه ناشی از آن، غیر قابل جبران است. قتل نفس، همیشه جرم محسوب می­ شده و تنها به طور استثنایی در برخی از جوامع، بعضی از موارد آن، جرم محسوب نمی شدند؛ مانند کشتن دختران در بعضی از قبایل عهد جاهلیت توسط پدر(شاه ملک پور خشک بیجاری، 1389: 77- 57). مفهوم قتل، به معنی کشتن انسان است و از این رو، شامل حیوانات نمی شود . برخی از رفتار ها، مانند اقدامی که مجری قانون در اجرای حکم قانون و دادگاه انجام می دهد، مانند اجرای حکم اعدام، قتل محسوب نمی شود. یکی ازویژگی های قتل، غیر قابل جبران بودن آن است و همچنین ضمانت اجرای آن در مواردی که شامل قصاص نفس می باشد نیز غیر قابل جبران است.(ساکی، 1395، ص5) . در حقوق جزای  فرانسه، قتل اینگونه تعریف شده است: "  قتل سلب ارادی حیات است از شخصی به وسیله شخص دیگر بدون مجوز قانونی"  . ماده 295 قانون جزای فرانسه، قتل را ارتکاب آدم کشی عمدی توصیف کرده است(گلدوزیان،1391:.30)

    قتل از دیدگاه قرآن کریم

    از نظر اسلام، قتل یکی از بزرگ ترین گناهان است که حرمت آن در قرآن مجید در موارد مختلف مورد تاکید قرار گرفته است؛ به طوری که قتل از نظر ارتکاب ، به قتل برحق و ناحق و از نظر مقتول ، به مظلوم و غیر مظلوم قابل تقسیم است(گلدوزیان،1391 : 28) . قرآن كریم به حفظ جان انسان‌های بی‌گناه، اهمیت فراوان داده است و قتل یک انسان بی‌گناه را معادل قتل همه مردم دانسته و به شدت مؤمنان را از ارتكاب آن منع فرموده است. درآیه 32 سوره مائده می فرماید: «هر كس انسانی را بدون ارتكاب قتل یا فساد در روی زمین (انسان بی گناهی را) بكشد، چنان است كه گویی همه انسان‌ها را كشته است»( سوره مائده ، آیه 32). در آیه دیگرخداوندمی فرماید:« هر کس، فرد باایمانى را از روى عمد به قتل برساند، مجازاتِ او دوزخ است؛ درحالى‌که جاودانه در آن مى‌ماند و خداوند بر او غضب مى‌کند و او را از رحمتش دور مى‌سازد و عذاب عظیمى براى او آماده ساخته است »(  سوره نساء، آیه93)

      فقها قتل را چنین تعریف کرده‌اند: «و هو إزهاق النفس المعصومة المکافئة عمدا عدوانا» «خارج کردن جان و روح انسان همتا که مورد حمایت شرع است، از روی عمد و ستم و عدوان به وسیله شخص دیگر ( شیروانی، 1384: 14).

    انواع قتل در قوانین جزایی

    حقوق کیفری ایران تا حدود زیادی براساس مبانی فقهی پایه گذاری شده است. مطابق ماده 289 قانون مجازات اسلامی ( 1392 )، جنایات برنفس(قتل)، عضو و منفعت، به  جنایات عمدي، شبهعمدي، غیر عمدی و  خطاي محض  تقسیم می شود(ساکی، 1395: 5) . مصادیق قتل عمد درماده290 قانون مذکور، مصادیق قتل شبه عمد در ماده 291،وقتل خطای محض در ماده 292 ذکرشده است (محمدی مجیدی، 1391. : 112-107).

    قتل عمد : عبارت است از فعل بدون مجوز قانونی عمدی و آگاهانه ی انسان ، به نحوی که منتهی به مرگ انسان دیگر شود(گلدوزیان، 1391 : 22).

    قتل غیر عمد : قتلی است که به واسطه بی مبالاتی  یا بی احتیاطی یا اقدام به امری که مرتکب درآن مهارت نداشته یا به دلیل عدم رعایت نظامات دولتی واقع می شود ؛ مانند تصادفات منجر به فوت(گلدوزیان، 1391: 137-135) .

    قتل در حکم شبه عمد، جنایتی است که جانی قصد جنایت را نسبت به مجنی علیه نداشته باشد، هرچند فعل واقع شده بر مجنی‌علیه را قصد کرده است؛ مانند کسیکه  به قصد تادیب به نحوی که نوعا سبب جنایت نمی شود، فرد را بزند و اتفاقا موجب جنایت شود (شامبیاتی؛ 1382: 78).

    قتل خطای محض : قتل خطای محض، درصورتی است که جانی نه قصد جنایت نسبت به مجنی علیه را داشته باشد و نه قصد فعل واقع شده بر او را؛ مانند آنکه کسی به قصد شکار تیری را رها  کند و یه شخصی برخورد کند (گلدوزیان،1391: 173).

    علل و عوامل قتل:

    مطالعات و بررسی های علمی، علل و عوامل قتل را به شرح زیر برشمرده اند:

    1-عوامل جسمی فردی: عوامل فردی به  عواملی اطلاق می شود که با ویژگی ها و خصوصیات جسمی و روانی انسان در ارتباط است (نجفی توانا، 1393: 173).

    2-عوامل اجتماعی و محیطی : محیط می تواند بر پدیده بزه کاری اثری کاملاً مستقیم داشته باشد. به طور طبیعی، در محیط دارای تنش ، بزه کاری و جرم و جنایت نیز بیشتر است. از عوامل اجتماعی ومحیطی می توان به موارد زیر اشاره کرد(کمالی پورراوی ، 1395 : 132).

     الف)آب وهوا؛ مکتب جغرافیایی کتله وگری قائل به تأثیرزیاد عوامل جغرافیایی در ارتکاب جرایم هستند؛ چنانکه در مناطق گرم در فصل گرما جرایم علیه اشخاص نیز شدت می یابد(اردبیلی، 1393: 74 ).

    ب)منشا درون خانوادگی؛رابطه نامشروع متاثرازازدواج نامناسب وتعصبات  خانوادگی، شایع ترین علل قتل درون خانوادگی بوده است.

    ج) عوامل فرهنگی؛ فرهنگ، نقش بسیار والایی در نحوه ی رفتارهای انسانی و روابط افراد ایفا می کند .فرهنگ غنی، بزرگ ترین سد و مانع انحرافات و کجروی ها و برعکس، فرهنگ نامناسب حتی در صورت وجود شرایط مادی، نه تنها از عهد ه ی هدایت افراد بر نیامده و از تأمین سعادت آن ها عاجز خواهد بود، بلکه خود عاملی مضاعف و مخرب در این زمینه است.

    3)عوامل روحی وروانی: افراد مبتلا به جنون، اختلالات شخصیتی، روانی ، پریشانی های خلقی ودیگر عوارض روانی ، قدرت سازگاری و تطبیق خود با محیط و اجتماع را نداشته و راحت تر از افراد معمولی ، تحت تاثیر عوارض و شرایط روحی مرتکب جنایت  می شوند. ازمهم ترین عوامل  روانی می توان  به جنون ، هیجان، حسادت، خود پرستی، بدگمانی و ... اشاره داشت( خلعتبری،1386 :23).

    انگیزه های ارتکاب قتل

    شناخت انگیزه های اقدام به جرم، در پی بررسی چگونگی وقوع جرم، اظهارات مطلعان ، شخصیت متهم و قربانی  و نیز بررسی نوع جرم ارتکابی حاصل می شود و با شناخت  انگیزه، راه کشف جرم  و پیدا کردن نحوه ارتباط متهم با واقعه و قربانی هموار می شود (جشان، 1384: 65)؛ به طور کلی، انگیزه های مختلفی در ایجاد قتل موثراند که از جمله آن ها می توان به مسائل منکراتی و اخلاقی، مسائل خانوادگی، سرقت، اخلافات مالی و ملکی، نزاع دسته جمعی، مواد مخدر ، بیماری روانی و ...اشاره داشت(خلعت بری و شیرزاد، 1387:53 و غلامی، 1390: 34).

     شیوه های ارتکاب قتل

    آگاهی و اطلاع از رو ش هایی که قاتلان برای ارتکاب قتل استفاده می کنند، در کشف قتل موثر است. از متداول ترین رو ش های  ارتکاب قتل، می توان به موارد زیر اشاره  کرد:

    الف) قتل با سلاح گرم: این روش به شرایط اجتماعی، فرهنگی و محلی و میزان دسترسی قاتل به سلاح بستگی دارد و از نظر امنیتی و جنایی حساسیت زا هستند.

    ب) قتل با سلاح سرد: هرجسمی غیراز سلاح گرم که قدرت کشتن انسان راداشته باشد، سلاح سرد نامیده می شود؛ مثل چاقو، دشنه و....

    ج)خفگی: انسداد مجاری هوایی منجربه وقوع مرگ را  در ا صطلاح خفگی می گویند؛ مثل خفگی درآب، استنشاق گازهای سمی و... .

    د) مسموم کردن: سم هرگونه عاملی است که اگر به مقدار کم وارد بدن انسان یا حیوان شود ، اثر بیماری یا کشنده داشته باشد.

    ه)سوزاندن: سوزاندن فرد به قصد قتل وسلب حیات او شیو ه ای وحشتناک است که ریشه در درنده خویی و بی رحمی قاتل دارد و چندان رایج نیست . اغلب سوزاندن جسد یا محل ارتکاب جرم توسط قاتل به منظور از بین بردن آثار علایم ومدارک جرم  یا از بین بردن هویت مقتول برای جلوگیری از شناسایی هویت و دستگیری قاتل صورت می گیرد (افتخارزاده، 1377 : 23 ).

    و)سایر روش ها: اتصال برق به بدن قربانی، پرتاب از بلندی، کوبیدن طفل بر زمین، زنده به گور کردن، پرتاب نارنجک و مواد منفجره و انداختن در چاه، از سایر شیوه های مورد استفاده قاتلان برای کشتن قربانیان بوده است (پرویزی، 1379 : 84 -97    ).

    اقدامات پلیس ناظر بر تحقیقات قتل

    تحقیقات پلیس در خصوص قتل، در قوانین موضوعه از جمله قانون تشکیل ناجا و قوانین آیین دادرسی کیفری مصوب 1378 و 1392 مورد اشاره قرار گرفته است. قانون گذار در ماده 133 قانون آیین دادرسی کیفری  مقرر کرده است:« در جرایم منجر به سلب حیات ، صحنه جرم و محل کشف جسد را محصور و تا حضور بازپرس یا صدور دستور لازم برای معاینه محل ، در صورت ضرورت ار ورود و خروج افراد جلوگیری کنند» .در تحقیقات جنایی، پلیس به عنوان ضابط قوه قضاییه، در زمینه جمع آوری ادله و مدارک وقوع جرم، انجام اقدامات  کارشناسی متعدد  و شناسایی و دستگیری مرتکبان آن  نقش بسزایی  ایفا  می کند. اقدامات ماموران پلیس  در پی جویی پرونده های قتل علاوه بر وظایف  ذاتی آنان به عنوان ضابط قضایی (حفظ صحنه جرم و آلات ، آثارو دلایل جرم ،انجام تحقیقات در خصوص جنایت، شناسایی و دستگیری قاتل، انجام بازجویی ، تشکیل و تکمیل پرونده ، احضار  شهود  مطلعان  و ... ) ، شامل  وظایف خاص دیگر به عنوان کارشناس  است(خالقی، 1393 :101). گاهی بازپرس یا دارس دادگاه برای کسب یقین و اطمینیان بیشتر در مورد کشف  قتل،  نظرات کارشناسان  تشخیص هویت  و جرم یاب را در صورت نیاز  اخذ می کند.

    مطابق ماده ۱۳۰قانون آیین دادرسی کیفری (1392)، صحنه جرم(قتل) باید توسط گروه بررسی صحنه جرم ، متشكل از پزشك قانونی، كارشناسان بررسی صحنه جرم و تشخیص هویت، كارآگاهان نیروی انتظامی و در صورت لزوم، سایر كارشناسان ، تحت نظارت بازپرس یا به سرپرستی وی بررسی شود.

    اقدامات ویژه پلیس در جرایم منجر به قتل

    اقداماتویژه ای  که درجرایم منجر به قتل از سوی پلیس انجام می شود، شامل موارد زیر است:

    1-ثبت مشخصات و حالات روحی کسی که وقوع قتل را به پلیس اطلاع می دهد؛

    2-ثبت دقیق ساعت و تاریخ اعلام وقوع قتل و در صورت امکان  زمان وقوع قتل؛

    3-حضور شخص رییس کلانتری  یا جانشین او در  صحنه قتل تا زمان حضور یافتن مقام قضایی ؛

    4-تعیین قطعیت مرگ با بررسی علائم حیاتی اولیه؛ چراکه ممکن است هنوز قربانی جرم زنده باشد که در این صورت باید فوری به مراکز درمانی منتقل شود؛

    5-مراقبت کامل از صحنه وقوع جرم و حفظ آثار و دلایل ارتکاب جرم؛

    6-کسب اطلاعات از شهود محل در مورد چگونگی ارتکاب قتل  و نیز مشخصات ظاهری قاتل در همان لحظات اولیه در صحنه جرم؛

    7-تحقیق از مظنونان و دستگیری یا تحت نظر قرار دادن آنان؛

    8-جمع آوری آلات و ادوات قتل و تحویل  به مقامات  قضایی؛

    9-تنظیم گزارش از همه اقدامات انجام شده ، از جمله ساعت اعلام قتل، ساعت اعلام حضور، زمان وقوع قتل، شرایط جوی، کروکی محل جسد ونحوه قرارگرفتن جنازه،نحوه دستگیری متهم یا مظنونان ومشخصات آنان، ساعت حضور و ترک مقامات قضایی درصحنه و دستور های مقام قضایی واقدامات انجام شده درمورد آن، تحقیقات انجام شده از شهود و مطلعان یا شاکی و ....

    10-مراقبت کافی درنگهداری متهم یا متهمان وبدرقه آنان به دادسرا(خلعت بری،1386: 27).

    اقدامات ویژه کارآگاه و کاراگاه یاران تشخیص هویت ناظر برصحنه قتل

     مطابق ماده ۱۳ آیین نامه اجرایی حدود  اختيارات ، شرح وظایف وچگونگی بررسی صحنه جرم(1396) مصوب قوه قضاییه، وظایف و اختیاراتگروه تشخيص‌هويت پلیس  در صحنه‌ جرم به شرح زير است:

    1 ـ ارزيابي و بررسي مقدماتي صحنه جرم؛

    2 ـ مستندسازي صحنه جرم، از قبيل يادداشت ‌برداري، عکسبرداري، تصويربرداري و تهيه کروکي؛

    3 ـ اثربرداري و نمونه‌برداري از لايه‌هاي مختلف صحنه جرم؛

    4 ـ عکس برداري فني در نماهاي مختلف و از اعضاي مختلف بزه‏ ديده و لیاس ها و اشيای همراه بزه ديده؛

    5 ـ جمع‌آوري نمونه‌هاي زيستي و غير زيستي  به جا‌مانده بر روي جسد يا مصدوم يا مجروح، صحنه جرم، آلت قتاله يا ضرب و جرح و صدمه روي بدن مظنونان احتمالي حاضر در صحنه جرم؛

    6 ـ جمع‌آوري، ثبت و ضبط علايم و اطلاعات ظاهري جسد و درج آن در فرم‌هاي مخصوص ؛

    7 ـ انجام چهره‌نگاري براساس اظهارات شهود و مطلعان؛

    8 ـ عکس برداري و قالب‏گيري از آثار به جا مانده در صحنه جرم ، نظير ابزار، رد کفش، تاير خودرو؛

    9ـ بررسي، عکس برداري، نمونه‌برداري، انگشت‌نگاري و جمع‌آوري تمام اطلاعات مربوط به اجساد ناشناس به جا ‌مانده در حوادث و اتفاقات طبيعي و انسان‌ساخت به منظور تعيين و تأييد هويت آنان ؛

    تبصره : نمونه برداري براي تعيين هويت اجساد ناشناس با همکاري پزشکي قانوني و تشخيص هويت، تحت نظارت بازپرس انجام مي شود.

    10ـ بسته‌بندي، کُدگذاري آثار و مدارک جمع‌آوري‌شده و تحويل آن به آزمايشگاه‌هاي تشخيص هويت، متناسب با نوع ادله، در اسرع وقت؛

    11ـ هماهنگي و تعامل رييس گروه تشخيص‌ هويت با ساير اعضاي گروه بررسي‌صحنه جرم.

    همچنین مطابق آیین نامه پیش گفته، وظايف و حدود اختيارات کارآگاهان نيروي انتظامي در صحنه‌ جرم عبارت  است از:

    ـ معاينه، بررسي و ارزيابي مقدماتي صحنه جرم؛

    ـ تحقيق از شاکي، شهود و مطلعان در حدود مقررات؛

    ـ دستگيري متهم يا متهمان و بازجويي از آنان برابر مقررات مربوط؛

    ـ تعامل، هماهنگي و تبادل اطلاعات با اعضاي گروه بررسي صحنه جرم؛

    ـ تکميل فرآيند تحقيق و پي جويي و اخذ نتايج اقدامات انجام شده توسط اعضاي گروه بررسي صحنه جرم و ثبت در پرونده و گزارش به مقام قضايي.

    ضابطان دادگستري(پلیس) پس از حضور مقام قضايي در صحنه جرم، تحقيقاتي را که انجام داده‏ اند به وي تسليم و بر اساس دستور وي عمل مي كنند(مواد 13و14و17 آيين‏ نامه اجرايی حدود اختيارات، شرح وظايف و چگونگی بررسی صحنه جرم ، 1396).

    واژه­های كليدي:

    قتل، خشونت، جرایم خشن، تحقیقات جنایی، پی جویی قتل، قاتل.

    ارجاعات:

    -آيين‏ نامه اجرايی حدود اختيارات، شرح وظايف و چگونگی بررسی صحنه جرم ، 1396مصوب قوه قضاییه.

    -اردبیلی، محمدعلی (1393) . حقوق جزای عمومی. جلد اول .تهران:  نشر میزان.

    -افتخار زاده، یحیی(1377). پی جویی قتل. چاپ سوم. تهران: انتشارات زورا.

    -پرویزی، رضا(1379). پیشگیری وضعی و نقش آن در پیشگیری از قتل. تهران : معاونت تربیت و آموزش تاجا.

    -جشان، داوود(1384). پی جویی قتل. تهران: دانشگاه علوم انتظامی امین.

    -خالقی، علی(1393). قانون آیین دادرسی کیفری.  تهران: انتشارات شهر دانش.

    -خلعتبری،عبدالحسین(1386). جرم یابی قتل از نگاه کارآگاهی.  تهران: نشر کارآگاه.

    -خلعت بری ، عبدالحسین وشیرزاد، هادی(1390). روان شناسی جانیان قتل های زنجیره ای یکصد سال اخیر ایران و آمریکا. تهران: نشر آرین پژوهش.

    -راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1412 ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم الدارالشامیه.

    -ساکی، محمد رضا(1395). حقوق جرای اختصاصی، جنایت علیه اشخاص. قم: موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان.

    -شامبیاتی،هوشنگ(1382). حقوق جزای عمومی.جلد دوم .تهران :انتشارات مجد.

    -شاه ملک پور خشک بیجاری، حسن(1389). فلسفه تنوع ضمانت اجراها در قتل از منظر سیاست کیفری اسلام. پژوهشنامه حقوقی. سال اول. شماره دو، 57-77.

    -شیروانی، علی(1384). ترجمه و تبیین شرح اللمعه. قم: نشر دار العلم.

    -غلامی،شهین(1390). قتل های ناموسی. فصلنامه علوم سیاسی. شماره 230.

    -قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392.

    -قانون مجازات اسلامی مصوب1392.

    -قرآن کریم. مترجم مهدی الهی قمشه ای. قم : چاپخانه اسماعیلیان .

     

     

     

    -کمالی پور راوری، الهه(1395). بررسی علل و عوامل وقوع قتل در جنوب استان کرمان. فصلنامه دانش انتظامی کرمان. سال هفتم. شماره پانزدهم. 118تا134.

    -گلدوزیان، ایرج(1391). حقوق جزای اختصاصی. جلد اول. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.

    محمدی مجیدی، زهرا (1391). قتل را چگونه مجازات کنیم؟.فصلنامه راه وکالت. سال چهارم. شماره هفتم.

    -میرمحمد صادقی، حسین(1392). جرایم علیه اشخاص« حقوق کیفری اختصاصی 1» .تهران : نشر میزان .

    -نجفی توانا، علی(1393). جرم شناسی . تهران: نشر آموزش و پرورش.

    سایر منابع برای مطالعه بیشتر:

    -مرادی، حسن و شهبازی ، علی(1394). عنصر قانونی قتل عمدی در قانون مجازات اسلامی  مصوب 1392. پژوهش حقوق کیفری . سال چهارم. شماره سیزدهم. 70-43.

    -ورتون ،جی گیبرت(1377). نحقیقات پیرامون قتل. ترجمه رضا پرویزی. تهران : نشر معاونت آموزش ناجا.

    -Fouls tone N. T. (2004) .December district Attorney Nola Tedesco Fouls tone releases the following statement today concerning the on going;

    -Jones, Caitlin M. (2005).Genetic and environmental influences of criminal behavior. Rochester institute of technology

    -Ridge. S, Hogan. H, P & Paulsen, K. (2003) Homicide by blunt force in 2 Scandinavian capitals.  American journal of forensic medicine and pathology. pp. 288-291

نظر شما