You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان : معاونت در جرم

    معرف:

    1-معادل انگلیسی:   Accomplice  to the Crime

    2-تعریف: معاونت، در لغت به معنای پشتیبانی کردن، یاری رساندن وکمک کردن آمده است(فراهیدی،1410ق: 253 ). معاونت درجرم، به معنای پشتیبانی، کمک و یاری رساندن به کسی در انجام عملی مجرمانه است(اصغری و رمضانی، 1396: 52). در اصطلاح حقوقی، معاونت در جرم ، عبارت است از  تحریک، ترغیب، تهدید یا تطمیع  به ارتکاب جرم و فراهم کردن وسایل یا ارائه طریق  یا تسهیل وقوع آن به هرنحو،  بخصوص با دسیسه و فریب ونیرنگ( اردبیلی،1392 : 39). تسهیل عمدی وقوع جرم به یکی از روش های تحریک، ترغیب، تهدید، تطمیع، دسیسه، فریب و نیرنگ، بدون شرکت در عملیات اجرایی جرم را معاونت در جرم می گویند (نوربها، 1386 : 202).

    متن:

     ارتکاب جرم همواره توسط یک نفر به وقوع نمی پیوندد ، بلکه ممکن است افراد دیگری نیز با مجرم درارتکاب عمل مجرمانه همکاری داشته باشند؛ در این صورت، گاهی افراد به طور مستقیم در عناصر تشکیل دهنده ذات و ماهیت جرم مداخله کرده و مجرم را درارتکاب جرم یاری می دهند و زمانی نیز امکان دارد بدون شرکت درعملیات اجرایی جرم ، دیگران را در ارتکاب عمل مجرمانه یاری کنند. نحوه مداخله در ارتکاب جرم ممکن است به یکی از سه شکل مباشرت، مشارکت و معاونت  باشد. مباشر، نقش اصلی را در ارتکاب جرم  دارد و جرم به طور مستقیم به وی نسبت داده می شود. معاونت در جرم،  وضعیتی است که شخص در انجام عمل مجرمانه دخالت مستقیم ندارد، لیکن ضمن داشتن قصد مشترک با مرتکب اصلی، وی را مقدم دانسته یا همزمان با وقوع جرم به یکی از اشکال پیش بینی شده در قانون از قبیل تحریک، ترغیب، تهدید، تطمیع ، به کاربردن دسیسه، فریب ونیرنگ، تهیه وسایل ارتکاب جرم، ارائه طریق ارتکاب جرم یا تسهیل وقوع جرم یاری می کند (اصغری و رمضانی ، 1396: 51) برمبنای تبصره ماده 126 قانون مجازات اسلامی : "برای تحقق معاونت درجرم، وحدت قصد و تقدم یا اقتران زمانی بین رفتار معاون و مرتکب جرم شرط است و فرد علاوه بر قصد ارتکاب جرم باید بداند بین فعل او و نتیجه مجرمانه رابطه سببیت وجود دارد".

    معاون در جرم

    معاون در جرم، کسی است که شخصاً درارتکاب عنصر مادی قابل استناد به مباشر یا شرکای جرم دخالت نداشته و تنها درارتکاب جرم از طریق رفتار مادی ، با قصد مجرمانه درارتکاب رفتار مجرمانه همکاری و دخالت داشته باشد(ساریخانی، 1391 :141).

    معاونت در جرم در فقه

    به نظربرخی ازفقها، اعانت عبارت است از انجام بعضی از مقدمات کاری که دیگری انجام می دهد، با قصد تحقق فعل ازآن شخص مورد نظر(انصاری،1411ق : 68). برخی دیگر، معاونت بر اثم را ایجاد مقدمه ای از مقدمات فعل غیر معنا کرده اند؛ اگرچه تهیه مقدمات ازروی قصد نباشد و فاعل نیز در انجام فعل مستقل باشد، مشروط به این که معان  علیه محقق شود ( خویی،1430ق:277). از دیدگاه امام خمینی(ره) معاونت، تهیه مقدمات واسباب معصیت است برای کسی که قصد ارتکاب آن را دارد؛ حال این تهیه اسباب برای رسیدن به هدف باشد یا نه، یا اثم (گناه)در خارج تحقق یابد یا نه، در هرصورت اعانت بر اثم بوده و حرام است(خمینی ، 1414ق: 211). مرحوم نائینی  معاونت را این گونه تعریف کرده است: «معاونت، عبارت است از هرعملی که  شخص توسط آن عمل، دیگری را یاری کرده و او را در رسیدن به هدفش قادر سازد( نائینی، 1413ق: 27). به طور کلی، اگر شخصی در عملیات اجرایی مرتکب جرم ، هیچ مداخله ای نداشته باشد، بلکه نقش او فرعی و منحصر به اموری چون تهیه مقدمات  یا تشویق وترغیب  مرتکب جرم باشد ، معاون محسوب می شود(مرعشی، 1427ق: 69). در اثبات حرمت« معاونت درجرم» فقیهان به ادله گوناگونی ازجمله آیه شریفه«ولا تعاونوا علی الاثم و العدوان»(مائده آیه 2) ، حرمت اعانه براثم را استنباط کرده اند؛ چراکه دراین آیه، همکاری درجرم نهی شده است ونهی نیز برحرمت دلالت دارد(محقق داماد، 1406 ق: 174).

    معاونت درجرم درقوانین جزایی کشور

    در نظام حقوقی ایران ، قانون گذار معاونت در جرم را در ماده ی 59 قانون جزای عرفی (1295) پیش بینی کرده است. در ماده ی 28 قانون مجازات عمومی (1304)، قانون گذار کسانی که باعث ارتکاب فعلی شوند که منشا جرم است و به واسطه تحریم و ترغیب آنان فعل واقع شود و همچنین وقوع جرم بواسطه تبانی و تسهیل در اجرای جرم را به عنوان معاونت جرم معرفی کرده است. پس از انقلاب،  معاونت در جرم در ماده ی 21 قانون مجازات اسلامی ( 1361 ) و سپس در ماده ی 43 قانون مجارات اسلامی( 1371) با تغییرات جزیی تکرار شده است. درقانون مجازات اسلامی  مصوب 1392، قانونگذار در مواد 126 و 127  بدون آنکه تعریفی از معاونت در جرم ارائه دهد، فقط به ذکر مصادیقی از آن بسنده کرده است(گلدوزیان، 1392: 211). مطابق ماده 126 قانون پیش گفته اقدامات زیر به عنوان معاونت در جرم محسوب می شوند:

     1- هر کس دیگری را تحریک، ترغیب ، تهدید یا تطمیع به ارتکاب جرم کند یا به وسیله دسیسه و فریب و نیرنگ موجب وقوع جرم شود؛

    2- هر کس با علم و عمد وسایل ارتکاب جرم را تهیه کند یا طریق ارتکاب آن را با علم به مرتکب ارایه دهد؛

    3- هرکس با علم و از روی عمد، وقوع جرم را تسهیل کند (شیخ الاسلامی ، 1396: 152-155).

    معاونت درجرم درقوانین  جزایی سایرکشورها

    در نظام حقوقی کشورها، قواعد و مقررات مربوط به معاونت در جرم به دوشیوه استقلالی و استعاره ای  پیش بینی شده است. در شیوه استقلالی، معاونت در جرم به عنوان جرم مستقل و بدون نیاز به تحقق جرم مباشر پیش بینی شده است. ماده 26 و 27 قانون مجازات آلمان ازاین شیوه  پیروی کرده است. درشیوه استعاره ای(معاونت عاریه ای) معاونت درجرم، یک عنوان مجرمانه مستقل نیست؛ بلکه امری فرعی وتبعی بوده و مجازات معاون موکول به تحقق جرم مباشر است(میرمحمد صادقی،1386: 373). مواد 6-121 و 7-121 قانون مجازات عمومی فرانسه، از شیوه استعاره ای و تبعی در رابطه با معاونت در جرم پیروی کرده است وعنوان معاونت در کنار مباشرت ،کافی برای مقابله با مداخله کنندگان در جرم پیش بینی شده است. در مواد قانون پیش گفته، سه شرط ضروری برای تحقق معاونت در جرم  پیش بینی شده است؛ اولین شرط این است که باید یک جرم اصلی ارتکاب یافته یا شروع به اجرای آن شده باشد؛ زیرا مجرمیت معاون، برگرفته از مرتکب اصلی است؛ دومین شرط این است که معاون باید یکی از مصایق معاونت را که در قانون پیش بینی شده است ، مرتکب شده باشد؛ مانند تحریک ، تهدید ، تطمیع، کمک یا مساعدت ، دادن آموزش برای ارتکاب جرم و تسهیل وقوع جرم؛ سومین و آخرین شرط مجازات معاونت، قصد مجرمانه است. معاونت در جرایم غیرعمدی قابل تصور نیست؛ در نتیجه قابل مجازات هم نیست (شیخ الاسلامی ، 1396 :150-148).

    ارکان تشکیل دهنده معاونت در جرم

    الف) رکن قانونی : در حال حاضر مواد 126 و 127 قانون مجازات اسلامی، عنصر قانونی معاونت درجرم را تشکیل می دهند.

    ب) رکن مادی: عنصر مادی جرم معاونت شامل تحریم، ترغیب، تطمیع، به کاربردن دسیسه، فریب و نیرنگ، سوءاستفاده از قدرت، تهیه ی وسایل ارتکاب جرم، ارائه ی طریق ارتکاب جرم و تسهیل وقوع جرم است. به موحب تبصره ماده 126، برای تحقق معاونت درجرم، وحدت قصد و تقدم یا اقتران زمانی بین رفتار معاون و مرتکب جرم شرط است.

    ج) رکن معنوی: معاون جرم باید قصد کمک یا تشویق داشته باشد و آگاه باشد که اعمال وی می تواند به مساعدت یا تشویق دیگری به ارتکاب جرم بیانجامد؛ هم چنین علم معاون به عنصر روانی مرتکب جرم لازم است (گلدوزیان، 1392 : 218).

    مصادیق معاونت در جرم

    مصادیق معاونت در جرم، در ماده  126 قانون مجازات اسلامی  بیان شده است. این مصادیق عبارت اند از :

    1- معاونت از طریق تحریک ( واداشتن به ارتکاب جرم)،  ترغیب (ایجاد رغبت و میل در دیگری مانند ایجاد حس کینه ، حسادت و .. ) ( اصغری و رمضانی ، 1396: 58) ، تهدید ( ترساندن و بیم دادن و شخصی را وادار به ارتکاب عملی برخلاف میل باطنی خود کردن (مرعشی شوشتری، 1427 ق: 98-97) و تطمیع ( به طمع انداختن است که معمولاً در قالب دادن مال یا وعده یا امتیازات مالی به مباشر، وی را وادار به ارتکاب جرم می‌کند)( اصغری و رمضانی ، 1396: 59)؛

    2- معاونت از طریق دسیسه، فریب و نیرنگ؛ فریب و نیرنگ به معنی مکر و حیله است و دسیسه همان حیله و مکر پنهانی و غیر آشکار است. اعمالی که شخص با صحنه‌سازی و توسل به کاری خدعه‌آمیز، قصد ارتکاب جرم را در دل مباشر پرورش دهد؛

    3- معاونت از طریق تهیه وسایل ارتکاب جرم؛ یعنی  ساختن  یا فراهم کردن هر نوع  وسیله (منقول و غیر منقول) برای ارتکاب جرم؛ مانند تهیه اسلحه با علم به این که اسلحه برای ارتکاب جرم به کار برده خواهد شد؛

    4-معاونت به واسطه ی‌ ارائه طریق ارتکاب جرم؛ عبارت است از اینکه معاون، نقشه  و طرحی برای چگونگی ارتکاب جرم  تهیه کرده و در اختیار مباشر قرار دهد یا اطلاعات لازم درباره چگونگی تهیه وسایل ارتکاب جرم و نحوه استفاده از آن را به مباشر دهد؛

    5- معاونت به وسیله ی تسهیل ارتکاب جرم؛ یعنی آسان کردن وقوع جرم به شکل ها و صورت های مختلف(افراسیابی، 1377 :86- 83).

    اقدامات پلیس ناظر بر معاونت در جرم

    مطابق ماده ۲۸قانون آیین دادرسی کیفری، ضابطان دادگستری مأمورانی هستند که تحت نظارت و تعلیمات دادستان در کشف جرم، حفظ آثار و علائم و جمع‌آوری ادله وقوع جرم، شناسایی، یافتن و جلوگیری از فرار و مخفی شدن متهم، تحقیقات مقدماتی، ابلاغ اوراق و اجرای تصمیمات قضایی، به موجب قانون اقدام می‌کنند. مطابق ماده پیش گفته، در صورت اطلاع از وقوع معاونت در جرم ، اولین اقدام  پلیس، راهنمایی و دلالت شاکی نزد مقام قضایی برای اخذ دستورات لازم است؛ پس از اخذ دستور  بررسی و تحقیق ، مهم ترین اقدام پلیس، پی جویی انتظامی، کشف جرم از طریق فنون و شیوه های پلیسی مثل تحقیق از متهم و شهود، دستگیری و جلب مظنون یا متهم ، حفظ آلات و آثار و علائم جرم ، انجام تحقیقات مقدماتی ، بررسی صحنه جرم ، جلوگیری از تبانی و در نهایت، تکمیل پرونده و ارسال گزارش به  مقام قضایی است.

    واژه های كليدي:

    معاونت در جرم، دسیسه ، تسهیل جرم، تحریك، ترغیب، تهدید، تطمیع.

    فهرست منابع:

    -اردبیلی، محمد علی (1392). حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات میزان.

    -اصغری ، عبدالرضا و رمضانی ، قدرت الله(1396). معاونت در جرم از منظر فقه و حقوق جزای ایران ، افغانستان و مصر. فصلنامه قضاوت . شماره 90. 72-51 .

    -افراسیابی، محمد اسماعیل(1377) . حقوق جزای عمومی. جلد اول. تهران: انتشارات فردوس.

    -انصاری ، مرتضی(1411ق). کتاب المکاسب . جلد 1 . قم: دارالذخائر.

    -خمینی ، سید روح الله(1414ق) المکاسب المحرمه. جلد 1. قم : موسسه تنظیم ونشر آثار امام خمینی.

    -خویی، سید ابوالقاسم(1430). مصباح الفقاهه فی المعاملات(المکاسب). جلد 1. قم: موسسه احیاء.

    -ساریخانی، عادل. (1391). حقوق جزای عمومی اسلام. تهران: انتشارات پیام نور.

    -شیخ الاسلامی، عباس(1396). مبانی تحولات قانونی در قلمرو  مداخله  کنندگان در ارتکاب جرم. پژوهشنامه حقوق کیفری( دانشگاه گیلان). سال هشتم. شماره اول . 162-135.

    -فراهیدی، خلیل بین احمد(1410ق). العین. جلد 2. چاپ دوم. قم: نشر هجرت.

    -قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392.

    -قانون مجازات اسلامی مصوب 1392.

    -گلدوزیان، ایرج (1392). محشای قانون مجازات اسلامی. تهران: انتشارات مجد.

    -محقق داماد، سید مصطفی(1406ق). قواعد فقه. جلد 4. تهران: مرکز نشر علوم انسانی.

    -مرعشی شوشتری، سید محمد حسن(1427ق). دیدگاه های نو در حقوق کیفری اسلام. جلد 2. تهران: نشر میزان.

    -میرمحمد صادقی، حسین (1386). جرایم علیه اشخاص. تهران: نشر میزان.

    -نائینی، میرزا محمد حسین(1413ق). المکاسب و البیع. جلد 1. قم: دفتر انتشارات اسلامی وایسته به جامعه مدرسین.

    -نوربها، رضا(1386). زمینه ی حقوق جزای عمومی. چاپ نوزدهم. تهران: انتشارات گنج دانش.

    منابع برای مطالعه بیشتر

    -مرادی، حسن(1373). شرکت و معاونت در جرم. چاپ اول. تهران: نشر میزان.

    -محمدی همدانی، محمد علی(1389). تبیین فقهی معاونت در جرم و مقایسه آن با قوانین موضوعه. تهران: نشر جنگل.

    -Smith & Hogan. Criminal Law.(2005).Oxford University Press, 1st Ed

     

     

نظر شما