You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان: پول شویی

    معرف:

     1-معادل انگلیسی: Money  Laundering

    2- تعریف: پول شویی در لغت به مشروع جلوه دادن پول‌هایی اطلاق می شود که از راه­های غیر قانونی و نامشروع به دست می‌آیند؛ در معنای دیگر، پول شویی تلاش برای موجه و قانونی جلوه دادن درآمدهایی است که از راه­های غیرقانونی به دست می­ آید. پول شویی، عبارت است از تبدیل یا انتقال یک دارایی ، با علم به اینکه از فعالیت های مجرمانه به دست آمده باشد، به منظور پنهان کردن منشا غیر قانونی آن دارایی، یا کمک به هر شخصی که با ارتکاب چنین جرمی سروکاردارد ، به منظور گریز ازپیامدهای قانونی رفتار وی(میر محمد صادقی، 1386: 332). عواید حاصل از جرم، به معنای هر نوع مالی است که به طور مستقیم یا غیر مستقیم از فعالیت های مجرمانه به دست آمده باشد(قانون مبارزه با پول شویی مصوب 1386 ، ماده 3).

    متن:

    پول شویی  که در طی دودهه گذشته، توجه بسیاری از صاحب نظران را به خود جلب کرده است، فرآیندی است که مجرمان به منظور جلوگیری از شناسایی نوع و شیوه فعالیت شان ، با انجام فعالیت هایی  که ممکن است  توسط خودشان یا افراد دیگرانجام شود، منشا پول های آلوده وغیرقانونی را تا حد ممکن مخفی کرده ومشروعیت می بخشند. پول شویی، فرایندی است که به موجب آن ، فرد با آگاهی و به قصد رهایی از عواقب رفتار مجرمانه ، منبع اصلی درآمدهای حاصل از اعمال مجرمانه را مخفی نگه داشته و به این درآمدها، جلوه ای پاک و حاصل از اعمال قانونی می بخشد(باقرزاده، 1386: 29)؛ به بیان ساده، پول­شویی تطهیر عواید حاصل از فعالیت مجرمانه  است که به منظور پنهان کردن یا تغییر ظاهر منشأ غیر قانونی آن انجام می گیرد (بیابانی و هادیان فر، 1384: 154). به طور کلی، دارایی های نامشروعی که ازطریق سود حاصل از فروش مواد مخدر، فساد اداری، اختلاس ، قمار، رشوه، انواع شرط بندی، رانت خواری، سرقت، صورت حساب ها و فاکتورهای قلابی، تقلب های اینترنتی و هر نوع معامله ای که طی آن شرکت ها و سازمان ها به انحای مختلف از پرداخت مالیات فرار کرده و با شیوه های خاصی آن را به پول قانونی تبدیل و دربدنه اقتصاد وارد کنند، پول شویی نامیده می شود. تطهیر پول، عملی است که به منظور کتمان منشا پول به دست آمده از راه نامشروع انجام می شود ، به شکلی که به نظر می رسد منشا آن قانونی است؛ به بیان دیگر، تطهیر پول یعنی پنهان کردن مسیری که این پول طی کرده است و پنهان کردن  رابطه این پول ها با فعالیت های تبهکاری که با جا به جایی و نقل و انتقال پول های مزبور، آثار و نشانه های مربوط به غیر قانونی بودن منبع پول ها از بین می رود(نجفی علمی، 1382: 99).

    تاریخچه پول شویی

    سابقه تطهیر پول  را می توان از گذشته های دور مشاهده کرد. مخفی کردن دارایی ها و جابه جایی ثروت از طرف بازرگانان و تجار در مقابل حکومت، از آن جمله است. درباره  اصطلاح پول شویی که به تازگی وارد مفاهیم اقتصادی  شده است ، دو نظر وجود دارد: برخی معتقدند که ریشه این کلمه به مالکیت مافیا بر شبکه ای از رختشویی خانه های ماشینی ایالات متحده در دهه 1930 بر می گردد؛ آنان پول های کلانی از اخاذی ، فحشا، قمار و قاچاق  مواد مخدر و مشروبات الکلی به دست می آوردند که لازم بود به این پول ها صورتی مشروع و قانونی بدهند. یک راه برای رسیدن به این هدف، به جریان انداختن این پول ها در کسب و کارهای به ظاهر مشروع و آمیختن این درآمد های غیر قانونی با درآمدهای مشروعی بود که از این فعالیت ها به دست می آمد. رختشویی خانه های ماشینی،  از جمله کسب و کارهای نقدی بود که خرید آن ها توسط سران مافیایی، مزیتی انکارپذیر داشت (ریموند، 1985: 17). برخی دیگر معتقدند که انتساب ریشه این اصطلاح به فعالیت گروه های مافیایی دهه 1930 بیشتر به یک داستان شبیه است و وجه تسمیه "پول شویی" این است که پول سیاه و غیر قانونی با یک مجموعه نقل و انتقال شسته و تمیز می شود (چایکین، 1992: 11). به طور کلی، پول شویی اصطلاح جدیدی است که نخستین بار در جریان رسوایی واتر گیت درسال 1973 پدیدار شد و نخستین دفعه در سال 1982 در دادگاهی در آمریکا مطرح شد و پس از آن در سطح گسترده ای به کار رفت و کاربرد متداولی در سرتاسر جهان یافت(میر محمد صادقی، 1382: 93).

    مصادیق پول شویی

    کنوانسیون پول شویی شورای اروپا (1988)، موارد زیر را از مصادیق پول شویی  برشمرده است:

    الف) تبدیل یا انتقال آگاهانه اموال، به منظور پنهان سازی یا کتمان منبع نامشروع آن اموال، یا کمک به هر شخص درگیر در ارتکاب جرم، با این هدف که شخص از نتایج قانونی اعمالش رهایی یابد؛

    ب) پنهان سازی یا کتمان ماهیت، منبع، موقعیت، وضعیت، انتقال حقوق مربوط یا مالکیت واقعی اموال، با علم به اینکه آن ها از ارتکاب اعمال مجرمانه تحصیل شده اند؛

    پ) تحصیل، مصرف یا استفاده از اموال، با علم به اینکه این اموال از اعمال مجرمانه به دست آمده اند؛

    ت) مشارکت، مواضعه، تبانی یا معاونت درارتکاب هریک از جرایم ایجاد شده طبق این ماده(باقرزاده،1386: 29).

    مصادیق پول شویی در قوانین موضوعه کشور:

     مطابق ماده 2 قانون مبارزه با پول شویی ، جرم پول شویی عبارت است از:

    الف) تحصیل، تملک، نگهداری یا استفاده از مال حاصل از فعالیت های غیر قانونی، با علم به این که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتیجه ارتکاب جرم به دست آمده باشد؛

    ب)تبدیل ، مبادله یا انتقال عوایدی به منظور پنهان کردن منشا غیر قانونی آن ، با علم به اینکه به طور مستقیم یا غیر مستقیم ناشی از ارتکاب جرم بوده یا کمک به مرتکب به هر نحوی که وی مشمول آثار و تبعات قانونی ارتکاب جرم نشود؛

    پ)اختفا یا پنهان کردن ماهیت واقعی، منشا، منبع، محل نقل و انتقال، جابه جایی یا مالکیت عوایدی که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتیجه جرم تحصیل شده باشد (قانون مبارزه با پول شویی، 1386).

    شیوه های پول شویی

    با توجه به تنوع روش های کسب سود از اعمال مجرمانه وخلاف قانون، شیوه های تطهیر پول نیز پیچیده و متنوع شده است. شیوه های پول شویی، به عواملی چون نوع خلاف انجام شده و همچنین نوع نظام اقتصادی و قوانین و مقررات مالی کشوری بستگی دارد که پول شویی در آن صورت گرفته است. مهم ترین روش های پول شویی برای کاهش جلب توجه مجریان قانون  به عملیات پول شویی، عبارت است از تبدیل حجم مقادیر زیاد پول به حجم کمتر ، سرمایه گذاری مستقیم در شبکه بانکی و موسسه های غیر بانکی ، تبدیل به ابزار های مالی مانند چک، سفته و غیره و خرید یا سپرده گذاری درمکان های دیگر(اصفهانی وملک، 1381: 15).

    فرآیند پول شویی

    پول شویی دارای فرایندی پیچیده ، مستمر، دراز مدت و گروهی است که به طور معمول در مقیاسی بزرگ انجام می شود و می تواند از محدوده جغرافیایی یک کشور فراتر رود؛ براساس این فرآیند، عواید حاصل از فعالیت های مجرمانه با گذر از مراحل مختلف وارد نظام مالی و فعالیت های قانونی می شوند و با پنهان ماندن منشا قانونی آن، ظاهری قانونی می یابند. برای تطهیر عواید ناشی ار جرم، سه مرحله متمایز از هم طی می شود:

    1-جایگذاری(مکان یابی)؛ عبارت است از تزريق عوايد حاصل از فعاليت هاي مجرمانه به شبكه مالي رسمي، مانند سپرده گذاری دربانک های داخلی و غیره ، با هدف تبديل وتغيير مالكيت آن ( میرزاوند و زالپور، 1381: 5)؛

    2- لايه چيني یا طبقه بندی؛ عبارت است از جداسازي رابطه بين عوايد غيرقانوني و فعالیت های مجرمانه از مبدأ يا فعاليت­هاي موجود آن ها از طریق معاملات یا نقل و انتقالات مالی چندگانه، با هدف مبهم ساختن زنجيره حسابرسي و عدم امكان رديابي منشا مال(میرزاوند و زالپور، 1381: 5)؛

    3- يكپارچه سازي؛ عبارت است از فراهم کردن پوشش ظاهری مشروع و توجیه قانوني برای عوايد حاصل از فعالیت های مجرمانه، مانند تاسيس شركت هاي پوششي و غيره (سلیمانی و دیگران، 1389: 93-67).

    ویژگی های جرم پول شویی

    1-پول شویی، یک جرم ثانويه ناشی از ارتکاب جرایمی مانند قاچاق مواد مخدر، آدم ربايي، قاچاق کالا، قاچاق اسلحه وغيره است (تذهيبي،1384: 30) ؛

     2-ماهیت جهانی ، فراملی وسازمان يافته دارد؛

    3- در عملیات پول شویی، ازآخرین تمهیدات فناورانه و مهارت های موجود بهره گرفته می شود؛

     4- در عملیات پول شویی، منابع عظیم مالی وجود دارد(نجفی علمی، 1382: 99). ویژگی های دیگر جرم پول شویی آن است که جرمی گروهی، مستور(پوششی) و ظریف است و این سه ویژگی زمانی که در یک جا جمع شود، امکان کشف و مقابله با آن را دشوار می کند (مهجوریان قمی، 1388: 4).

    پیامدهای پدیده پول شویی

    پول شویی، فعل یا ترک فعلی است که از فعالیت های مجرمانه مانند قاچاق کالا ، مواد مخدر یا سایر جرایم سازمان یافته نشات می گیرد و پیامد ها وآسیب های جدی بر نظام اقتصادی و امنیت کشور وارد می کند. از پیامد های پول شویی می توان به موارد زیر اشاره کرد: اخلال و بي ثباتي در اقتصاد کشور، كاهش درآمد دولت ، كاهش كنترل دولت بر سياست هاي اقتصادي، تغيير جهت  سرمايه گذاري ها و خروج سرمايه ها از كشور، تضعيف امنيت اقتصادي، تضعيف بخش خصوصي، ايجاد موانع براي خصوصي سازي، تضعيف يكپارچگي و تماميت بازارهاي مالي،  تأثير منفي بر نرخ بهره و ارز و افزايش ريسك اعتباري، و همچنین انتقال قدرت اقتصادي از بازار، دولت وشهروندان به مجرمان و سازمان هاي متخلف. در مجموع، پديده پول شويي مي تواند با آلوده كردن و بي ثباتي بازارهاي مالي، اركان سياسي، اقتصادي و بنيان هاي اجتماعي را به خطر اندازد (رهبر، 1382: 55-33).

    مقابله و مبارزه با پول شویی

    در تقسیم کار سازمانی در ساختار ناجا، مبارزه با جرایم اقتصادی و مالی به پلیس امنیت اقتصادی واگذار شده است. مبارزه با جرم پولشویی، به عنوان یکی از مصادیق جرم اقتصادی و مالی، از جمله ماموریت های تعیین شده پلیس امنیت اقتصادی است. تعامل و همکاری با نهاد ها و سازمان هایی مانند شورای عالی مبارزه با پول شويي،  بانک مرکزي جمهوری اسلامی ایران، وزارت امور اقتصادی و دارایی، دادگاه ويژه مبارزه با جرايم اقتصادي، وزارت اطلاعات و همچنین، تعامل وارتباطات درون سازماني در جهت انسجام در مبارزه همزمان با جرايم منشا پول شويي وجرم پول شويي، مانند ارتباط وتعامل با پليس تخصصي مبارزه با مواد مخدر وپليس اطلاعات و امنیت ناجا(ماهیت ثانویه بودن)، و تعامل با اداره کل پليس بين الملل (ماهیت فراملي )از جمله اقدامات  پلیس درراستای مبارزه با جرم پول شویی است؛ علاوه براین، اقدامات تخصصی مانند توسعه اقدامات نرم افزاری در جهت کشف، کنترل و مبارزه با جرم پول شویی، تهیه بانک اطلاعاتی مجرمان مالی و اقتصادی، تهیه سامانه شبکه رایانه ای با همکاری کمیته های مبارزه با پول شویی بانک ها( اداره نظارت بر بانک ها، و حراست بانک مرکزی) و تهیه بانک اطلاعاتی مربوط به شرکت هایی که به ثبت رسیده اند، به منظور نظارت و کنترل بر آن ها، از دیگر اقدامات ناظر پلیس بر جرم پول شویی است.

    واژه های كليدي:

    پول شویی، تطهیر پول، جرایم اقتصادی، فعالیت تبهکارانه، پول آلوده، تحصیل مال.

    فهرست منابع:

    اصفهانی ، محبوبه و ملک، عبدالرضا(1381). پول شویی . ماهنامه برنامه. اردیبهشت 1381 .شماره 38. 23-11 .

    باقرزاده، احد(1386). جرایم اقتصادی و پول شویی. تهران: انتشارات مجد.

    بیابانی، غلامحسین و هادیانفر، سید کمال(1384). فرهنگ توصیفی علوم جنایی. تهران: انتشارات تاویل.

    -تذهيبي، فريده(1384). پول شويي و سيستم بانکي. تهران: نشر زعيم.

    رهبر، فرهاد(1382). پول ‌شويي و آثار و پيامدهاي آن. مجله تحقیقات اقتصادی. شماره 63. 55-33 .

    سلیمانی، حمید و عبداللهی نژاد، عبدالکریم(1389). بررسی مبانی فقهی جرم پول شویی. مطالعات فقه وحقوق اسلامی. سال دوم. شماره سوم. 93-67 .

    قانون مبارزه با پولشویی مصوب1386.

    مهجوریان قمی، فاطمه(1388). نشریه اقتصاد پیام بانک. شماره 495. 15-1 .

    میر محمد صادقی، حسین(1386). حقوق جزای بین الملل. تهران: انتشارات میزان.

    میر محمد صادقی، حسین(1382). پول شویی و ارتباط با جرایم دیگر. مجموعه سخنرانی ها و مقالات همایش بین المللی مبارزه با پول شویی. چاپ دوم. تهران:  نشر وفاق .

    میرزاوند، فضل الله و زادپور غلامرضا(1381). مبارزه با جرم پول شویی. (طرح مطالعاتی) معاونت مجلس شورای اسلامی. شماره مسلسل 6637 کد موضوعی 410.

    نجفی علمی، مرتضی(1382). ابعاد پول شویی وروش های مبارزه با آن. مجلس و پژوهش. شماره 3. تابستان 82. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. 115-96 .

    Chaikin, D.A. (1992). Money laundering as a supranational crime in principles and procedures for a new Transnational Criminal law.

    Raymond J, Meshalowski. (2005). Order, law and crime, an introduction to criminology. New York: McGraw Hill

    Raymond J, Meshalowski. (1985). Order, Law, and Crime; an Introduction to Criminology. New York: McGraw-Hill College.

    منابع بیشتر برای مطالعه:

    جزایری، مینا(1388). پول شویی و مؤسسات مالی. تهران: مؤسسه عالی آموزش بانکداری ایران.

    رهبر، فرهاد و زال پور، غلامرضا(1382). مفاهيم، آثار وپيامدهاي پول شويي. مجلس و پژوهش. ويژه نامه شماره 37.

    کیانی زاده، حسین( 1383). تحلیل پدیده پول شویی و راهکارهای نظارت برآن با تاکید بر نقش موسسات مالی. پایان نامه کارشناسی ارشد.  دانشگاه امام صادق(ع) .

    کیانی زاده، حسین (1384). بررسی زمینه های پول شویی وتاثیرات آن بررشداقتصادی در ایران. فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع). شماره 27. پاییز . 89-63 .

    مرزبان، حسین(بی تا). بخش غیررسمی مالی و پدیده پول شویی. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم انسانی . مجلس و پژوهش. سال 10. شماره 37.

     

نظر شما