You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان : امنیت داخلی

    معرف:

    1- معادل انگلیسی: Internal Security

    2- تعریف:

    فراغت نسبی از تهدید یا حمله، یا آمادگی برای رویارویی با هر تهدید و حمله را "امنیت" گویند. امنیت، از ضروری‌ترین نیازهای یک جامعه است (آشوری،134:1388). امنیت در گفتمان سلبی،  بر نبود خطر و تهدیدات استوار است؛ ولی در گفتمان ایجابی، به تأمین و تضمین آسایش و آسودگی نظر دارد.  

     امنيت داخلي، به وضعيتي گفته مي شود كه در آن سازمان حكومت و مناسبات دروني، ضمن اطمينان از استمرار بقا، از تهديدها و خطرهاي پیش رو مصون بوده و نسبت به موجوديت خود احساس ناامني نداشته باشند (ره پیک، 1389 :17)

     «امنیت داخلی»  ازنظر «کار ویژه» عبارت است از: «وضعیتی که در آن نظم اجتماعی و سیاسی بین مردم و پلیس از ظهور، توسعه و نهادینه شدن فسادهای مختلف صیانت شده و در نتیجه، شاهد کاهش ضریب ناامنی پلیس از ناحیه عملکرد سایر بازیگران محیط باشیم» (بلندیان، 1388: 57).  

    در گفتمان ایجابی، امنیت داخلی عبارت است از وضعیتی که در آن یک نظام سیاسی از توانایی لازم برای حفظ هویت و ارزش های خود در برابر تهدیدهای بالفعل و بالقوه، با اتکا به سه اصل مهم کارآمدی، مشروعیت و مشارکت برخوردار است.

    متن:

    عوامل تقویت و تضعیف امنیت داخلی

    امنیت داخلی، ناشی از کسب اقتدار  بر اساس مشروعیت ، هویت ، مشارکت ، نفوذ و توزیع قدرت است؛ به عبارت دیگر،  احساس رضايت و اطمينان خاطر، اصلي‌ترين مفهوم ايجابي از امنيت داخلي است(ذوالفقاری و دیگران، 1388: 5). نزاع‌های قومی و سهم خواهی در ساختار سیاسی، بحران‌های ناشی از مشروعیت، بحران‌های ناشی از ناكارآمدی نهادی، بحران هویت، شكاف‌های طبقاتی و دوگانگی‌های اقتصادی، بحران‌های فرهنگی، ترورهای گروهی، شورش، اعتصاب‌های گسترده و غیره، از جمله تهدیدهای امنیت داخلی محسوب می شوند(ربیعی،1387: 112).

    امنیت، قوام‌بخش و تعیین‌کننده توسعه و تعاملات اجتماعی است و زیستن افراد در کنار هم و پیشبرد هدف ها، به امنیت نیاز دارد. استحکام بنیان ها و ساختارهای داخلی یک جامعه، به امنیت آن وابسته است. امنیتی که به ساختارهای داخلی متکی نباشد و از حمایت شهروندان برخوردار نباشد، آسیب‌پذیر است. از دیرباز یکی از شاخص‌های اصلی مشروعیت و کارآمدی نظام سیاسی، میزان بهره‌مندی آن از امنیت بوده است.

    رویکرد های مفهومی در خصوص امنیت داخلی

     به طور کلی، تعریف های ارایه شده در مورد امنیت داخلی را می‌توان به دو رویکرد سلبی و ایجابی تقسیم کرد. بر اساس رویکرد سلبی، مفهوم امنیت داخلی بر حفظ توانمندی و شئونات پلیس و مقابله با جرایم و آسیب‌های سیاسی و نیز توان برقراری نظم و قانون تاکید می‌شود. در این رویکرد، رشد جرایم و آسیب‌های سیاسی، موجب به خطر افتادن امنیت داخلی و پلیس می‌شود و پلیس باید تمام تلاش خود را برای مصون ماندن از این خطرات معطوف کند.

     اما در رویکرد ایجابی، امنیت داخلی شرایطی است که منافع، مصالح و حقوق پلیس و مردم تامین می‌شود. در این رویکرد، امنیت داخلی دارای وجوه مختلف سیاسی، اقتصادی، قضایی، فرهنگی و اجتماعی   است که منشا بروز تهدید: «درون واحد ملی»، حوزه تحلیل: « محیط ملی» و واحد تحلیل: «احزاب، گروه­ها و نیروهای موثر اجتماعی» هستند. در این دیدگاه، محور تحلیل: « منافع، مصالح  یا آسیب‌ها و بحران‌های ناشی از عدم ثبات و انتظام ملی» است و نیروهای  امنیتی و انتظامی عهده دار حفظ و حراست امنیت هستند.

    مفهوم امنیت داخلی از دیدگاه اسلام

    مقوله امنیت و امنیت داخلی، از جمله موضوعات مهم و حساس حکومت ها است که می‌تواند آینه تمام‌نمای نظریه اقتدار و کارایی آن باشد. امنیت در اسلام، یکی از ضروری‌ترین و ابتدایی‌ترین نیازمندی­های انسان و غایتی ارزشمند برای زندگی فردی و اجتماعی او به حساب می‌آید.

     توجه به انسان به عنوان شالوده و اساس امنیت فردی و جمعی، کرامت و گرانمایگی انسان، مشروعیت و مقبولیت مدیر امنیتی، تربیت و تزکیه، صلح‌خواهی و صلح‌سازی و تقدم ابزار نرم برابر سخت در تامین امنیت داخلی، تقدم و اولویت عدالت بر امنیت، شرعی بودن ابزار تامین امنیت، قانون‌محوری و ....از جلوه‌های نظریه امنیت دینی است(هاشمیان فرد،1388: 25).

     نگاه اسلام به مفهوم امنیت داخلی، نگاهی جامع، رو به جلو، ریشه‌ای و همیشگی است. امنیت به عنوان پدیده‌ای جوشنده از درون جامعه ، دارای تاثیر متقابل از عوامل و پدیده‌های دیگر است. سهیم و شریک دانستن مردم، به عنوان تولیدکننده و مصرف‌کننده امنیت، از نعمت های بی‌نظیر اسلام است و تامین امنیت داخلی و برخورداری دولت از نعمت ثبات، جزو وظایف اولیه و مهم حکومت‌ها محسوب می‌شود.

    «امنیت داخلی در تعامل حکومت و جامعه و در دو سطح عینی و ذهنی تجلی می‌یابد. شاخص امنیت داخلی به حوزه‌های استقلال سرزمین اسلام و توان توسعه ایدئولوژیک برمی‌گردد»(بلندیان،46:1386).

     حضرت علی (ع) امنیت را گواراترین نعمت توصیف کرده[1] است. آن حضرت در خطبه 131 نهج‌البلاغه، هدف اصلی مبارزه اولیای دین را برقراری امنیت داخلی ذکر می‌کند و چنین می‌فرماید: "پروردگارا تو می‌دانی که آنچه ما انجام داده‌ایم، نه برای این است که حکومتی به دست آوریم و نه برای این است که از مقام پست دنیا چیزی فراهم کنیم، بلکه به این دلیل است که نشانه‌های از بین رفته دین تو را بازگردانیم و اصلاح را در شهرهای تو آشکار کنیم تا بندگان ستمدیده تو در امنیت قرار گیرند"؛ در واقع حضرت  علی (ع) فلسفه تشکیل‌ هر حکومت را تامین امنیت برای مردم و حقوق الهی می‌داند. صبغه راهبردی آن حضرت در مقوله امنیت داخلی، در عین توجه به بعد سخت‌افزاری، بیشتر رویکردی نرم‌افزارانه است؛ به گونه ای که نقش مردم در این رویکرد، بی‌بدیل است.

    با توجه به مطالبی که بیان شد، می‌توان هدف های امنیت داخلی را به شرح زیر برشمرد:

    1- ایجاد آرامش و نظم انتظامی- امنیتی؛

    2- تثبیت حاکمیت قانون و مقررات در جامعه؛

    3- حفظ انسجام و روابط پلیس با مردم؛

    4- تضمین منافع نمایندگی مشروع حاکمیت(هاشمیان فرد،1388: 54).

    پلیس و امنیت داخلی

    امنیت داخلی، بخشی از امنیت ملی است که  براساس حفظ مصالح و نظم سیاسی شامل تنظیم مناسبات و روابط سالم بین جامعه و نهادهای مدنی تامین می‌شود. پیشگیری از بحران‌های سیاسی ـ اجتماعی و جبران آثار آن، بر عهده امنیت داخلی است.

     امنیت داخلی، از یک سو ناظر بر عملکرد سازمان قدرت در کنترل تحولات اجتماعی و از سوی دیگر عهده‌دار مدیریت مناسبات قدرت میان دولت و مردم و برخورد با عوامل مخل امنیت است. امنیت داخلی، بر پایه نظارت سامانه‌های امنیتی بر بازیگران مختلف در جامعه و شبکه روابط قدرت شکل می‌گیرد تا به توانمندی نمایندگی و اقتدار دولت تعرض نشود و اطمینان خاطر در دولت ایجاد شود.

     طراحان پروژه فروپاشی در چارچوب جنگ نرم معتقدند که جمهوری اسلامی ایران از ظرفیت‌ها و بسترهای مناسبی برای موفقیت در این روش برخوردار است. ترغیب به اعتراض و اعتصاب، بزرگ‌نمایی حرکت‌های اعتراضی، آموزش چگونگی شکل دادن به تظاهرات خیابانی و مواردی از این دست، از جمله روش‌های پیشنهادی از سوی طراحان این پروژه است.

     نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران باید برای مقابله با تهدیدهای امنیت داخلی، سازو کار های مشخصی داشته باشد؛ چه بسا دشمنان نظام اسلامی که هدف دیگری را دنبال می کنند، با رسوخ در خلا های امنیتی، اقدام به هدایت اخلال گران در جهت شکستن ساختارهای امنیتی و رسانه ای کردن موضوع می کنند. این امر می تواند خسارت ها و هزینه های جبران ناپذیری بر ساختار و بدنه جمهوری اسلامی ایران تحمیل کند.

      شهروند مداری از جمله آرمان های انقلاب اسلامی است. تحقق این آرمان باید در مسائل مختلف، از جمله در تامین امنیت داخلی نمود داشته باشد. در حقیقت، مردمی که نسبت به سیاست، اقتصاد و .... اعتراض دارند، شهروندان ایران اسلامی هستند و هرگونه برخورد سخت با آنان ، علاوه بر اینکه آرمان های انقلاب را خدشه دار می کند، به دست دشمنان نظام بهانه داده و هزینه های زیادی را بر کشور تحمیل می کند.

     امنیت داخلی با رویکرد ایجابی، در گرو افزایش اعتماد و اطمینان مردم و جامعه به پلیس خدمتگذاراست که حاصل آن اقتدار است. امنیت داخلی ناشی از اقتدار، در پی سه اصل مشارکت، کارآمدی و مشروعیت نظام تامین خواهد شد و نهادهای رسمی و مردم نهاد براساس این سه اصل، اقتدار را به پلیس هدیه می دهند.

    واژه های کلیدی: امنیت داخلی ، تهدیدهای امنیتی، اقتدار،  کارآمدی،‌ مشروعیت.

    ارجاعات:

    -نهج­البلاغه، ترجمه: محمد دشتی. چاپ اول. تهران: نشر آثار فرهنگ برتر.

    -آشوری، داریوش(1373). دانشنامه سیاسی. تهران : نشر مروارید.

    -بلندیان، غلامحسین (1386). رساله تأثیر جنبش های نوین اجتماعی بر امنیت داخلی جمهوری اسلامی ایران و ارائه راهبرد مدیریت آسیب با تأکید شهروندان. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی. 

    -بلندیان، غلامحسین(1388)."جامعه شناسی امنیت داخلی". تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.

    -خوانساری، محمد(1373). شرح غررالحکم و دررالکلم. چاپ پنجم. جلدششم. تهران: دانشگاه تهران.

    -ذوالفقاری، حسین و عصاریان نژاد، حسین (1388). رویکرد امنیت داخلی در مقابله با تهدید نرم. فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک. شماره 39

    -ربیعی، علی،(1387). مطالعات امنیت ملی. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی وزارت امور خارجه.

    -ره پیک، سیامک و  زمانی، علی اکبر (1389). امنیت داخلی ج.ا.ا در چشم انداز 1404 ابعاد و شاخص­ها و راهکار ها. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.

    -هاشمیان فرد، زاهد(1388)."امنیت در اسلام". تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.

     منابع بیشتر برای مطالعه:

    -بوزان، باری (1387). مردم، دولت ها و هراس. ترجمه پژوهشكده مطالعات راهبردي. تهران: پژوهشكده مطالعات راهبردي.  

    -سیف زاده، سید حسین(1368). نظریه‌هاى مختلف در روابط بین‌الملل. تهران: نشر سفیر.

    -صفوی، سید رحیم(1385). نقش پدافند سپاه در تامین امنیت داخلی كشور. تهران: انتشارات سپاه.

    -طیب، علیرضا(1380). نظریه‌هاى انتقادى در زمینه امنیت بین‌الملل. تهران: نشر نی.

    -عصاریان نژاد، حسین و عبداله­خانی،علی(1385). تهدید در نظریه‌های امنیت. فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک. سال هفتم. شماره 27 .

     

     

     

     

     



    [1]- «لا نعمه أهنا من الأَمنِ؛ هیچ نعمتى گواراتر از امنیت وجود ندارد.»(شرح غرر الحکم ودرر الکلم آمدی، ج۶، ص۴۳۵)

     

نظر شما