You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    عنوان: امنیت اجتماعی شده

    معرف:

    1-معادل انگلیسی: Security sosietal

    2-تعریف:

    تاکنون معادل‌های متفاوتی برای واژه" امنیت اجتماعی شده" در زبان فارسی ارائه شده که عبارت اند از: امنیت جامعوی، امنیت جامعه محور  یا امنیت اجتماعی. اصطلاح«امنیت اجتماعی شده[1]» را اولین بار «باری بوزان[2]»  در سال1991 در کتاب مردم، دولت­ها، هراس به كار برده است. بوزان معتقد است امنيّت اجتماعی شده‌ به قابليت حفظ الگوهاي سنّتي زبان، فرهنگ، مذهب، هويت و عرف ملي، با شرايط قابل قبولي از تحول مربوط است.

     بوزان معنای ویژه امنیت اجتماعی شده را دلالت بر صیانت هویت گروه­های اجتماعی درباره تهدیدهای پیرامونی معرفی کرده است. «ویور»[3]نیز این رویکرد را با اصلاحاتی به کار برده و از «امنیت اجتماعی شده» به مثابه «صیانت هویت جامعه در قبال تعرضات پیرامونی» تعبیر کرده است؛ بر این اساس، تهدیدهای اجتماعی شده با تهدیدهای اجتماعی متفاوت هستند (بوزان، 1387: 35).

     افتخاری، امنیت اجتماعی شده را به معنای تمهید فضا و ابزارهای لازم برای ابراز وجود و طرح نظر گروه‌های مختلف اجتماعی از قبیل زنان، جوانان، اقوام و اقلیت ها می داند. از نظر او امنیت اجتماعی شده هنگامی موثر و مطرح است که به عنوان یک امر گریزناپذیر یا یک ارزش پذیرفته شود. امنیت اجتماعی شده ، اطمینان خاطر جامعه در قبال تحولات عادی و تحرکات عمدی معطوف به سلامت و هویت خود است. همان گونه که دیده می‌شود در این تعریف، هویت گروهی فقط یکی از منابع نگرانی جامعه است.

     وقتی از اجتماعی شدن امنیت سخن به میان می آید، این کار در گرو اراده و همکاری کل جامعه است؛ یعنی دولت اجتماعی شود، ملت و نهادهای مدنی اجتماعی شوند وپلیس هم اجتماعی شود(افتخاری،6:1394).

     درواقع، امنیت اجتماعی شده به این معنی است که تمام گروه­های اجتماعی اعم از رسمی و مردم نهاد، امنیت هویتی جامعه را در راستای آرمان های اصیل جامعه حفظ کنند . در این میان، پلیس هم باید اجتماعی شود؛ به این مفهوم که در راستای امنیت اجتماعی شده، پلیس با مشارکت سایر گروه­های اجتماعی، امنیتی را تامین کند که به طور نسبي در چارچوب قوانين کشور، آرامش خاطر جامعه نسبت به سلامت جسم، جان، مال، معيشت، حيثيت، آموزش، مسکن و تمامي ارزش هاي مادي و معنوي همه افراد و گروه‌هاي اجتماعي، در برابر تهديدها حفظ شود(افتخاری، 1394 :7) .

    متن:

    رویکرد های امنیت اجتماعی

    در بحث امنیت اجتماعی، رویکردی مطرح است که مسئله اجتماعی را حاصل تشخیص نخبگان می داند؛ بر این اساس، این نخبگان( سیاسی- اجتماعی- اقتصادی- فرهنگی) هستند که با توجه به معیارهای ذهنی خود، وضعیت موجود در یک جامعه را در ارتباط با موضوعی خاص می توانند مسئله تلقی کنند.

     در صورت پذیرش این رویکرد، وظیفه جامعه شناسان در ارتباط با مسئله اجتماعی، بدون توجه به زمینه های اجتماعی، برنامه ریزی برای حل آن است. بدیهی است از آنجایی که حاملان مادی مسئله اجتماعی در ارتباط با آنچه مسئله تلقی شده، توجیه نیستند و آن را مسئله تلقی نمی کنند، انتظارهمراهی آنان با اقدامات معطوف به حل مسئله نیز محقق نمی شود. در این رویکرد به مسئله اجتماعی، دست کم به طور ذهنی می توان وضعیتی را متصور شد که در آن جامعه موضوعی را به عنوان یک مسئله اجتماعی تلقی می کند، در حالی که نخبگان چنین برداشتی ندارند؛ یا بالعکس، آنچه نزد نخبگان مسئله تلقی می­شود، نزد اعضای جامعه یک مسئله درک نمی شود (افتخاری،1394: 6).

      امنیت اجتماعی شده را می توان مفهومی جوان و توسعه نیافته در حوزه مطالعات امنیت پژوهی ارزیابی کرد که تحت تأثیر مکتب کپنهاك[4] توسعه قابل قبولی را تجربه کرده است.

     «ويور» نيز در کتاب «هويت»، از امنيّت اجتماعی شده  به مثابه صيانت هويت جامعه در قبال تعرضات پيراموني تعبير مي‌کند. او این نوع امنیت را بر قابلیت حفظ شرایط قابل پذیرش داخلی بر الگوهای سنتی و زبان، فرهنگ، مذهب، هویت ملی و رسوم متکی می داند (موتیمر [5]، 1390: 388).

     «دیوید کمپل[6]» امنیت اجتماعی شده را محصول تعامل حیات سیاسی- اجتماعی بازیگران ارزیابی می کند. مطابق تحلیل کمپل، تصویر موجود از امنیت یا ناامنی، نزد دولتمردان است که خطر را از ذهن آنان به عالم واقعی منتقل می کند؛ به عبارت دیگر، یک پدیده واحد متاثر از سازمان فکری دولتمردان می تواند تهدید یا غیر تهدید باشد.

    مسائل امنيت اجتماعي شده، شامل تهديدهایی است كه هويت جامعه را مورد تعرض قرار مي دهد؛ براين اساس، مهم ترين مفروض و رهيافت امنيت اجتماعي شده، اين است كه بقا و دوام هر جامعه منوط به حفظ هويت آن است؛ به عبارت دیگر، امنيت اجتماعي عبارت است از توانايي گروه هاي مختلف مذهبی، قومي، ملي، جنسي و... در حفظ هستي و هويت خود (بوزان، 1387: 42).

    در اين روايت، هويت همچون ديدگاه کپنهاكي مطرح است، اما شأن و موقعيت آن« يك بخش» از  امنيت نيست بلكه  يك «گفتمان امنيتي»  به شمار مي رود. مقتضاي اين تلقي از «امنيت اجتماعي شده» آن است  كه بپذيريم:  الف) شبكه  روابط اجتماعي، در حكم زيربنا و تمام  پديده­هاي امنيتي، روبنا هستند؛ ب)  تمام پديده هاي امنيتي، هويتي اجتماعي دارند، حتي مصاديق سخت افزارانه و عيني؛  ج)  به طور کلی درك و مديريت امنيت، بدون توجه به ماهيت اجتماعي آن  ميسر نيست.

     به عبارت ديگر، جوهره امنيت را مؤلفه­ هاي هنجاري و ارزشي­اي تشکیل می دهند كه هويت ساز هستند و تمام مؤلفه­هاي سخت­افزارانه موجود، تابعي از آن به شمار مي­آيند. معناي اين سخن آن است كه با یک تلقي­ جامع از امنیت اجتماعي شده مواجه هستیم كه در آن، امنيت بر بنياد اصول هنجاري و ارزشي جامعه قابل فهم، معنا و مدیریت است.

     در مجموع، امنيت اجتماعي شده به حفظ مجموع ويژگي­هايي ارجاع دارد كه بر مبناي آن افراد خودشان را به عنوان عضو يك گروه اجتماعي قلمداد مي­كنند؛ به بيان ديگر، معطوف به جنبه هايي از زندگي فرد مي شود كه هدايت گروهي او را سامان مي­بخشد. به اين ترتيب، امنيت اجتماعي، قابليت حفظ الگوهاي سنتي زبان، فرهنگ، مذهب، هويت و عرف ملي با شرايط قابل قبولي از تحول در جامعه است.

     تحلیل امنیت اجتماعی شده، به شدت هنجارگرا بوده و با ایدئولوژي ارتباط می یابد. همین ملاحظه منجرشده تا ایدئولوژي­ها از عوامل ضدامنیتی یا غیرامنیتی مطابق دیدگاه­هاي عرفی گرا به بطن الگوي تحلیل امنیت اجتماعی شده وارد شده و از طریق امیدبخشی، ایجاد خوش بینی، مسؤلیت ­پذیري و مواردي از این قبیل، به اصلاح مناسبات اجتماعی نائل آیند.

     امنيّت اجتماعي، ما را به حوزه اجتماع و ابعاد گوناگون شكل‌دهنده­ هويت و نيز عوامل تهديد‌كننده­ آن رهنمون می شود. ویور با احتياط تأكيد مي‌‌كند كه برداشت قبلي از مفهوم امنيّت، كه دولت را به عنوان موضوع و مركز مطالعات امنيّتي قرار مي­داد، غيرقابل دفاع بود ؛ از این رو، وي خواهان مفهوم‌سازي جديدي براي مرجع امنيّت شد كه بر دو پايه­ امنيّت دولت و امنيّت اجتماعي استوار باشد. بر اساس اين نگرش، سياست امنيّتي، شامل تلاش­هايي برای تأكيد مجدد بر هويّت افراد يك جامعه‌ وي‍ژه، و همزمان تمايز با افراد خارج از آن جامعه است(لين‌دتي[7]1379: 6-3). بدیهی است بر مبنای اين گرايش، امنيّت همچنان در چارچوب مرزهاي ملّي يك نظام سياسي معنا مي‌شود، اما هدف مرجع آن، جامعه است نه دولت؛ به این معنی که هدف تهدیدهای امنیتی در این نظریه نه دولت، بلکه جامعه است و تهدیدهای امنیتی، علیه هویت اجتماعی کشور شکل می­گیرد .

    نگاه اسلام به نظریه امنیت اجتماعی شده

    افتخاری، نظریه "امنیت اجتماعی شده" را از نگاه اسلامی مطرح  کرده و معتقد است اسلام به حوزه امنیت، نگاه ایجابی دارد و از نگاه ایجابی، امنیت اجتماعی شده براساس اصول اسلامی تعریف می شود(افتخاری،1392 :37).

     از این منظر، مهم ترین اصل در گفتمان امنیت اجتماعی شده، اصل توحید است. وقتی قائل باشیم به اینکه یک نیرو و کانونی به نام الله وجود دارد که در نظام هستی "اصل" است و کل نظام هستی "فرع" است ، این مسئله دارای بار امنیتی است.  

    موضوع بعدی، بحث «حقیقت است» که یک بحث فلسفی است؛ یعنی ما باید نسبت بین مجاز و عین را تعیین کنیم. در گفتمان هنجاری و امنیت اجتماعی شده اسلام، حقایق بر عینیت‌ها اولویت دارد. آنچه مهم است ابزار و این سرمایه عینی نیست، بلکه آنچه اولویت دارد، حقیقت هنجاری است که این عینیت مبتنی بر آن است. نمونه ایده‌آل آن است که ابزار خوب در دست کسی باشد که متصل به حقیقت است. اما اگر از ایده‌آل پایین بیاییم، ابزار در رتبه دوم قرار می‌گیرد. تجربه نظام جمهوری اسلامی در ناامنی های اجتماعی نشان داد که بحث حقیقت، نسبت به بحث ابزار اولویت دارد.

     موضوع مهم بعدی، مفهوم «سعادت» است که امنیت را از مقوله‌ای جغرافیا مدار به مفهومی فراگیر تبدیل می‌کند؛ به طور کلی " اجتماعی شدن"[8] امنیت در گفتمان اسلامی، منوط به «بنای آن بر جامعه فراگیر انسانی» است. برای همین است که در قرآن کریم وقتی بحث امنیت مطرح می‌شود، چند واژه ی متفاوت نظیر خوف و امن به کار برده می‌شود؛ اما در نهایت از واژه ی سکینه و اطمینان استفاده شده است؛ یعنی مراتب عالی امنیت با نگاه اسلامی به منفعت ختم نمی‌شود، بلکه چند پله جلوتر رفته و به سعادت خواهد رسید. البته درون سعادت، منفعت هم وجود دارد؛ در حالی که درون منفعت، ضرورتا" سعادت نیست.  

     موضوع دیگر، ربط امنیت اجتماعی شده با ولایت است. ولایت در گفتمان امنیت اسلامی، نقش یا ساز و کارهای ارتباطی را تامین می‌کند. برتری این تعهد و التزام  از آن جهت است که نتایج را از فضای صرفا" ذهنی خارج می‌کند و آن را در جایگاه عینی قرار می‌دهد. یعنی ولایت یک شبکه در هم تنیده اجتماعی را شکل می دهد که معنا و ضریب نفوذ امنیتی را ارتقا می دهد.

    آخرین اصل، اصل هدایت است. اصل هدایت در واقع همان چیزی است که ما درون جامعه، با ساز و کارهایی مثل امر به معروف و نهی از منکر می‌شناسیم. امر به معروف و نهی از منکر، همان اجتماعی‌ترین ساز و کار برای تولید امنیت است (افتخاری ،1392: 28).

    پلیس در جامعه اسلامی، همراستا با سایر گروه های اجتماعی ،  با تکیه بر اصول هنجارهای اسلامی شامل توحید، سعادت ، ولایت و امر به معروف و نهی از منکی، امنیت هویتی و ارزشی جامعه را تامین می کند . حفظ هنجارهای ارزشی، از جمله امنیت اجتماعی شده است . در امنیت اجتماعی شده ، پلیس و گروه­های اجتماعی از هویت و ارزش­های جامعه دفاع می کنند و ارزش­ها و هویت اصیل جامعه حفظ ، تحکیم ورشد می یابد؛ در واقع امنیت اجتماعی شده، سطح بلوغ پلیس و گروه­های اجتماعی درراستای ادامه حرکت در  مسیر رشد و تعالی جامعه است. این مفهوم مصداق این آیه شریف قرآن کریم است:

    "ولَوْ شاءَ اللّهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لکِنْ لِیَبْلُوَکُمْ فی ما آتاکُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ إِلَى اللّهِ مَرْجِعُکُمْ جَمیعاً فَیُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ فیهِ تَخْتَلِفُونَ(مائده/48)"

    و اگر خدا مى­خواست، همه شما را امت واحدى قرار مى­داد؛ ولى خدا مى­خواهد شما را در آنچه به شما بخشیده بیازماید؛ پس در نیکى­ها بر یکدیگر سبقت جویید. بازگشت همه شما به سوى خداست؛ سپس از آنچه در آن اختلاف مى کردید، به شما خبر خواهد داد.

    واژه های کلیدی: امنیت اجتماعی شده، مسئله اجتماعی، تهدید های اجتماعی، تهدیدهای هویتی.

    ارجاعات:

    -افتخاري، اصغر(1392). امنیت اجتماعی شده؛ رویکردي اسلامی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

    -افتخاری، اصغر(1394). "رویکرد اجتماعی درامنیت"، گزارش راهبردی شماره 4. مرکز مطالعات راهبردی ناجا.

    -بوزان، باري(1387). مردم، دولت‌ها ، هراس. تهران : پژوهشکده مطالعات راهبردي.

    -قرآن مجید. ترجمه ایت­الله مشکینی. مشهد: به نشر.

    -لين‌دتي، اكس(1379). سياست‌هاي امنيتي و مهاجرت. ترجمه حمزه امرايي. تهران: مجله امنيت. مرداد و شهريور . دوره 3. شماره 37. 23 .

    -موتیمر، دیوید (1390). فراسوی استراتژی، اندیشه انتقادی و مطالعات امنیتی نوین. ترجمه محمود عسگری. تهران: فصل نامه مطالعات راهبردی. پائیز.شماره4 . 13. 3.

    منابع بیشتر برای مطالعه:

    -روسو، ژان ژاک (1345). قرارداد اجتماعى. ترجمه عنایت شكیباپور. تهران: بنگاه مطبوعاتى فرخ.

    -ره پیک، سیامک(1379). مدیریت تحولات اجتماعی و امنیت ملی. مجموعه مقالات همایش تغییر و تحولات فرهنگی- اجتماعی و امنیت ملی. تهران: دانشگاه تهران و مرکز بررسی‌های استراتژیک.

    -ره‌پیک، حسن(1381). کنترل اجتماعی، رسانه: رسانه‌ها و ثبات سیاسی. تهران: پژوهشكده مطالعات راهبردی.

    -زارع، بیژن(1383). بررسی مطالعات انسانی در باره دفاع مقدس(جنگ). تهران: معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری.

     

     

     

     

     



    1 Societal Security

    2Boozan Barry

    3vi oer

    4 Copenhagen School

    motever  5

    6 David Campbell

    7  lindeti

    8 Societal

نظر شما