You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان: مرجع امنیت

     معرف:

    1- معادل انگلیسی: Security Reference

    2-تعریف: مرجع امنیت، شاخص مهمی برای درک وضع امنیتی در هر نظام مفروض است. مرجع امنیت، به شدت با ارزش های بنیادین ارتباط دارد و درحقیقت، جنبه عینی و امنیتی ارزش های ذهنی است. به همین دلیل تبیین ارزش ها و نظام ارزشی یک واحد، برای تحلیل یا نظریه پردازی در آن واحد اهمیت دارد. با کمی احتیاط می­توان گفت که مرجع امنیت در هر نظریه امنیتی، قلب آن نظریه است که سایر مسایل به نوعی با آن ارتباط پیدا می­کند(ره پیک،235:1388).

    در مطالعات امنیتی جدید، چیزی به عنوان  مرجع امنیت معرفی­ می­شود که در هر سطح یا مفهومی از امنیت،   مورد توجه اصلی است؛ برای مثال، در برخی از نظریه­های امنیتی، به ویژه نظریه­های رئالیستی( واقع گرایی) چه در سطح امنیت ملی و چه درسطح امنیت بین­المللی، دولت­ها مرجع امنیت تلقی می­شوند(بوزان[1]،78:1387).

    متن:

    مفهوم مرجع امنیت

    منظور از مرجع امنیت، این است که امنیت برای چه کسی یا برای چه چیزی شکل می‌گیرد. ضرورت طرح مرجع امنیت برای آن است که در غیاب آن، نه مسئله‌های امنیتی (تهدیدها) می‌تواند مطرح باشد و نه هدف های امنیتی موضوعیت پیدا می‌کند. مرجع امنیت، مانند مفهوم امنیت، محل اختلاف و مناقشه است و امنیت‌پژوهان براساس فلسفه آگاهی، به‌ویژه مسائل مرتبط با هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی، مرجع یا مراجع خاصی را انتخاب کرده‌اند؛ براین اساس، می‌توان گفت مرجع امنیت در مکتب ها و رویکردهای نظری در حوزه مطالعات امنیتی، پیرامون مفاهیمی همچون فرد، رژیم، جامعه و دولت می‌چرخد که در ادامه به تشریح آن‌ها می‌پردازیم.

     برخی از نظریه های امنیتی، با استفاده از روش شناسی خاص، برای درک بهتر این مفهوم، سوال های اساسی در خصوص امنیت مطرح کرده و با پاسخ به آن­ها ، به تعریفی از امنیت دست یافته اند . یکی از سوال های اساسی در این زمینه، سوال از چیزی ( یا چیز هایی)  است که امنیت در کانون توجه آن قرار دارد ؛ به عبارت دیگر، مهم ترین چیزی است که باید از تهدیدمصون بماند(تریف[2]، 13:1383).

     در نظریه ی امنیت انسانی، بیشتر بر امنیت فردی تمرکز می­شود(توماس،25:1382) و نظریه های انتقادی نیز فرد را مرجع نهایی می دانند (واین جونز[3]،116:2003) 

    برخی نظریه ­های اسلامی نیز تعبیر "خلیفه الله"را دلیلی بر تقدم فرد و امنیت انسانی می­دانند و براین اساس، انسان مرجع امنیت معرفی می شود(افتخاری، 444:1383).

     در امنیت اجتماعی، هویت وجامعه ، مرجع امنیت معرفی می­شود (بوزان،123:1387). اگرچه در نظریه های امنیتی معمولا به چند مرجع امنیت به عنوان  مراجع اصلی اشاره می شود، اما مراجع امنیتی فقط به موارد پیش گفته یا  مرجعیت رژیم سیاسی و حاکمان منحصر نمی شود و ممکن است با توجه به شرایط نظام یا تحولات سیاسی و بین المللی ، مراجع دیگری نیز در کانون نظریه یا عمل امنیتی یک نظام قرار بگیرد( بوزان، 1387 :55).

    بنابراین، تبیین " مرجع امنیت "یکی از لوازم مهم و ضروری یک نظریه امنیتی است و هرچه این تبیین به شکل کامل تر و شفاف تر صورت گیرد، تنظیم و توجیه نظریه منطقی تر و در بخش های دیگر از جمله سیاستگذاری روشن تر خواهد بود.

     البته به‌طور هم‌زمان ممکن است چهار  یا بیش از چهار رویکرد برای امنیت وجود داشته باشد: مثل امنیت شهروند، امنیت ملی، امنیت رژیم و امنیت دولت. برای جامعه‌ای از گروه‌های ناهمگن، با هویت‌های دینی یا ارزش‌های متمایز، امنیت خاص خودشان ممکن است به میان آید؛ درحالی‌که حتی کنش متقابل و رقابت میان بازیگران متنوع را پیچیده‌تر و مشکل‌تر می‌کند. درمورد نقطه مرجع، ممکن است دچار فقدان توافق باشیم، اما در انتخاب، هیچ محدودیتی وجود ندارد (ره پیک، 1388: 129).

    هدف های مرجع امنیت

    هدف مرجع امنیت در بعد نظامی، دولت است. البته این رویه  به تشدید اقدام ها و رویه های خارج از روال عادی منجر می شود. آستانه امنیتی در بخش نظامی، به کارگیری زور یا تهدید به استفاده از زور است.هدف مرجع  امنیت در بعد سیاسی، شامل ایده حاکمیت و نهادها است که ایده حاکمیت در قسمت های مختلف به ایدئولوژی قواعد تشکیل دهنده  حاکمیت و هویت ملی است. تهدید وجودی در بخش سیاسی می تواند فاعل محور یا ساختار محور باشد.

    هدف مرجع امنیت در بخش اقتصادی، مشخص نیست. دو ویژگی شامل تهدید بقای جمعیت کشور و نیز لطمه راهبردی به بخش نظامی، به واسطه اعمال اقتصادی، می تواند تهدید های وجودی این بخش باشد.

     هدف مرجع امنیت در بخش اجتماعی، هویت است؛ اما هویت، موجودیتی است که به واسطه هر تغییر و تحول بیرونی دگرگون می شود؛ بنابراین، هر تغییر و تحول موثر را باید تهدید اجتماعی تلقی کرد. البته کپنهاکی ها گفته اند : "اولا تهدید زمانی اجتماعی است که حساسیت افراد را برانگیزد، در ثانی، اگربه کشمکش و منازعه بین دولت ها تبدیل شود، تهدید تلقی می شود"(افتخاری،65:1392).

    در بخش زیست محیطی، هدف مرجع مشخصی برای کپنهاک تعریف نشده است. اگر چه گفته اند تهدیدهای زیست محیطی اتفاقی و خارج از کنترل انسان، تهدید امنیتی محسوب نمی شود( توماس،23:1382)

    مرکز ثقل امنیت

    بوزان امنیت فردی را خارج از دستور کار امنیتی می داند و قائل به امنیت اجتماعی است. او هدف امنیت اجتماعی را هویت دانسته و معتقد است که امنیت اجتاعی به هیچ وجه جانشین امنیت ملی نمی شود. بوزان با الهام از ویور[4] امنیت ملّی را مرکز ثقل امنیت می داند و می گوید امنیت ملی در سطح دولت ها شکل گرفته و دارای تاثیر و تاثر متقابل در سایر سطوح است (بوزان،34:1387).

    در مجموع، به نظر می‌رسد انتخاب مرجع امنیت به عواملی چون نوع و ویژگی تهدیدها، عوامل و منابع تأمین امنیت و هدف های خرد و کلان در سیاست‌گذاری‌های امنیتی بستگی دارد و مرجع امنیت، متناسب با آن انتخاب می‌شود. از سوی دیگر، هر کدام از مراجع تا اندازه‌ای به هم وابسته اند و در یک رابطه‌ی تعاملی، از یکدیگر تاثیر می پذیرند؛ برای مثال، امنیت فرد و جامعه در موارد بسیاری با یکدیگر هم‌پوشانی دارند و یکی از مشترکات عمده این دو، تأکید بر رضایتمندی است.

     در هر حال، به دلیل پیچیدگی این بحث، یک نظریه امنیتی تنها به ذکر یک واژه یا عبارت در مرجع امنیت بسنده نمی کند؛ بلکه می تواند با توجه به ارزش ها، آرمان ها ، منابع و شرایط خود حتی با ترکیب موضوعات مختلف ، مرجع یا مراجع امنیتی خود را درحد کافی توجیه کند. برخی نگاه ترکیبی در مرجع امنیت را با تقدم مرجعیت جامعه، مشتمل بر دو مولفه دین و مردم، به رویکرد امام خمینی(ره) نسبت می دهند(کریمی،784:1384).

    با تامل دراسناد  بالادستی نظام جمهوری اسلامی ایران ، شامل نظریه های بنیان گذار ج.ا.ا (ره) و مقام معظم رهبری(مدظله عالی)، قانون اساسی و سند چشم انداز می توان دریافت  که حفظ سه مرجع "اصل اسلام"،  "نظام اسلامی" و "مردم" ، مورد تاکید اساسی قرار گرفته و در عین حال، حفظ هریک از آن ها با دیگری مرتبط دانسته شده است(ره پیک،181:1388).

    واژه های کلیدی: مرجع امنیت، نظریه امنیتی، امنیت اجتماعی، تهدید امنیتی.

    ارجاعات:

    -افتخاری،اصغر(1383). مرزهای گفتمانی نظریه اسلامی امنیت. تهران: فصلنامه مطالعات راهبردی. سال هفتم. شماره سوم.

    -افتخاري، اصغر(1392). امنیت اجتماعی شده؛ رویکردي اسلامی. ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی . تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

    -بوزان، باری(1387). مردم- دولت‌ها- هراس. تهران: پژوهشكده مطالعات راهبردی.

    -توماس،کارولین(1382). حکومت جهانی؛ توسعه وامنیت انسانی. ترجمه مرتضی بحرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

    -تریف، تری ؛ مورگان، پاتریک؛ جیمز، لوسی و کرافت، استیوارت (1383). مطالعات امنیتی نوین. ترجمه علی رضا طیب وحیدبزرگی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

    -ره پیک، سیامک(1388). نظریه امنیت جمهوری اسلامی ایران. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.

    -کریمی،علی(1384). شناسایی مرجع امنیت در رویکرد امام خمینی(ره)، فصلنامه مطالعات راهبردی. سال هشتم. شماره30 .

    - واین جونز، ریچارد(2003). امنیت، استراتژی  و نظریه انتقادی. ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

     منابع بیشتر برای مطالعه:

    - سند چشم انداز1404  جمهوری اسلامی ایران.

    -صحیفه امام(ره). جلد 14 . ص318: اسلامی و مردمی بودن انقلاب ، دوویژگی مهم.

    -قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران .

     



    [1] Buzan

    terief[2] 1-

    jones [3] 2-

    [4] weaver

     

نظر شما