You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • اقدامات پنهانی   Covert Action

    در یک تعریف رسمی اقدام پنهان عبارت است از: فعالیت یا فعالیت های یک دولت جهت نفوذ در امور سیاسی، اقتصادی یا نظامی کشورهای خارجی . در این رابطه نقش دولت مجری باید مخفی بماند (1).

    گادسون (Godson ) می گوید: « اقدام پنهان، به عنوان ابزاری در شرایط استثنائی در مملکت داری تلقی شده و اغلب به عنوان آخرین حربه ، به کار می رود. از نظر بسیاری از دانشمندان معاصر، مفسرین و مقامات دولتی، اساسا اقدام ، پنهان شامل ایجاد دولت مخفی، حقه های کثیف، جنگ های ناجوانمردانه و فعالیت های دیگری می شود که به طور کلی با یک سیاست خارجی آشکار و دموکراتیک ، منافات دارد. از نظر مخالفان، اقدام پنهان ، باید به کلی ممنوع و یا فقط به عنوان آخرین حربه به کار رود.از نظر سایرین، اقدام پنهان ، یک وسیله استثنائی در سیاستمداری محسوب می شود؛ زیرا آن را جایگزینی برای اقدامات سیاسی می دانند، به این مفهوم که ، وقتی دیپلماسی کارساز نبوده و عملیات نظامی نیز بسیار خطرناک است؛ باید به اقدام پنهان متوسل شد و این کار، بهتر از دست روی دست گذاشتن است » (2).

    علل پیدایش اقدامات پنهان را،  دخالت در امور داخلی دیگر دولت ها، دفع تهدیدات امنیت ملی و پشتیبانی افکار عمومی از سیاست ها می داند و اضافه می کند : با مروری کلی بر تعاریف اقدامات پنهان ، چهار عنصر مهم مورد توجه قرار می گیرد که عبارتند از:

    اولا اقدامات پنهانی ،تلاشی است که توسط دولت ها و به منظور نفوذ وتاثیرگذاری در رفتار، رخدادهای سیاسی، رهبری و گروه نخبگان، روند تصمیم گیری و سیاست گزاری سایر دولت ها ، صورت می پذیرد. بنا براین ، اقدامات پنهان ، شامل فعالیت های دیپلماتیک، جمع آوری و تولید پنهانی اطلاعات یا سایر اقدامات مشابه نمی شود. همچنین فعالیت های قانونی نظیر اقداماتی که هر دولتی در قلمرو تمامیت ارضی خود با نیت تاثیرگذاری در فرایند سیاسی داخلی کشور، شکل دهی افکار عمومی، تعیین سیاست ها و خط مشی ها با رسانه های گروهی ، انجام می دهد؛ مشمول اقدامات پنهان نمی شود.

     ثانیا این اقدامات ، برای تغییر و سرنگونی نظام های سیاسی طراحی نمی گردند؛ بلکه گاهی برای حفظ و یقای رژیم سیاسی کشور هدف نیز ، به کار برده می شوند. بدین لحاظ اقدامات ، پنهان دارای بعد سلبی و ایجابی می باشند.

     در سال 1948 شورای امنیت ملی آمریکا راجع به موارد و مصادیق اقدامات پنهان ، مواردی به شرح زیررا ، تعیین کرد: تبلیغات، جنگ اقتصادی، اقدامات پیشگیرانه مستقیم شامل : خرابکاری، ضد خرابکاری، اقدامات تخریب و تخلیه، اقدامات زیرزمینی شامل یاری رساندن به نهضت های مقاومت زیر زمینی، یاری رساندن به چریک ها و گروه های آزادی خواه آواره، حمایت از عناصر ضد کمونیست غیر بومی.

    ثالثا در جوامعی که به نقش مردم و افکار عمومی در شکل گیری سیاست خارجی ارج می نهند و برای پیشبرد سیاست و تصمیمات متخذه ، پشتیبانی مردم را حائز اهمیت می دانند و عقیده دارند هرگونه اقدام دولت مردان ، در چارچوب حاکمیت ملی مشروعیت می یابد؛ لذا نباید هر گونه تصمیم گیری به دور از رویت مردم صورت گیرد، در خصوص سیاست گزاری اقدامات پنهان، قضیه به صورت دیگری است. از یک سو، به منظور مخفی نگهداشتن هویت مجریان و افرادی که به طورمستقیم و غیرمستقیم در جریان اقدام پنهان درگیر هستند ؛ رعایت اصول حفاظتی و پنهانکاری ، امری لازم و حتمی است ؛ واز سوی دیگر، نقش مردم درتعیین سیاست و حمایت افکار عمومی از تصمیم اقدامات پنهان ، موجب بروز تناقض و تضاد میان مردم ودولت مردان می شود. لذا، اصلی ترین رکن اقدامات پنهان یعنی پنهانکاری همیشه منشاء اختلاف و تضاد میان مردم و دولت مردان است.

    رابعا اقدامات پنهان ، داعیه دخالت در امور داخلی دولت کشور مجری را ندارد. از این رو، قید خارج از مرزها، حوزه عملیاتی اقدامات پنهان را ، مشخص می سازد. عامل اقدامات پنهان ، دولت ها می باشند و موضوع اقدامات ، محیط بین المللی است. اصولا باید دانست که این ماهیت عامل اقدامات پنهان است که موضوع آن را ، مشخص می کند. اگرعامل اقدامات پنهان، دولت باشد موضوع پنهانکاری سیاست خارجی کشورها می باشد و اگرعامل اقدامات پنهان فرد و یا گروه باشد، موضوع پنهانکاری سیاست داخلی است. ضرورت شناخت اقدامات پنهان ، عبارتند از:

    1 ) ابزار اقدامات پنهان در علوم گوناگون موجودند

    2 ) بدون استثنا ء همه کشورها در کنار اقدامات آشکار خود به شیوه های پنهانی متوسل می شوند

    3 ) امکان مسلح شدن به ابزاری برای مواجهه کارآمد با بخشی از تهدیدات خارجی علیه امنیت کشور که اصطلاحا توطئه های کشورهای استکباری نام گذاری شده اند را فراهم می نماید

    4 ) آمادگی مواجهه با پدیده های سیاسی در داخل کشور مثل فتنه 88 و امثالهم (3).  

    کلید واژه ها

     فعالیت، پنهانی، نفوذ در امور سیاسی.

    ارجاعات

    1-     مبانی اطلاعات، معاونت آموزش، سال 1373، ص 37.

    2-     گادسون روی، اطلاعات آمریکا بر سر دوراهی، دانشکده باقرالعلوم (ع)، سال 1380،ص 235 236.

    3-     فرهاد نیا، امنیت ملی و سازمان های اطلاعاتی،دانشکده روابط بین الملل، سال 1374،ص 36- 52.

     

     

نظر شما