You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • مصاحبه اطلاعاتی interview

    مصاحبه به معنای مصاحبت، با کسی صحبت کردن، هم صحبت شدن با کسی،  با کسی صحبت داشتن، (یادداشت ﻣﺆلف) است. گفتگو با رجلی سیاسی یا مردی دانشمند و عالم در مسائل سیاسی یا علمی و ادبی،  مصاحبه کردن، به گفتگو پرداختن با کسی یا کسانی، به گفت و شنود با صاحب مقامی پرداختن، با صاحب مقامی یا کسانی که اطلاعاتی در امری دارند و غیره به گفتگو پرداختن (1).

    مصاحبه در اصطلاح اطلاعاتي، عبارت است‌‌از گفتو شنود با سوژه(2)، به منظور كسب يك سري اطلاعات از وي يا ابلاغ و القای مطلبي، اعم از عقيدتي يا اطلاعاتي يا اطلاعات صحيح به او. مصاحبه همانند بازجويي، نوعي هنر و فن است كه با بازجويي پيوندي بسيار نزديك دارد. اين پيوند تا آنجاست كه ميتوان گفت مصاحبه شكل رقيقشدۀ بازجويي است(3).

    مصاحبه نیز همانند بازجویی یکی از ارکان مهم و حائز اهمیت در امور تحقیقاتی است. به همین دلیل بسیاری از ویژگیها و شرایط مصاحبهگر، مسائل مربوط به موقعیتهای زمانی و مکانی و نکات دیگر آن، همچون فن بازجویی است؛ اما تنها به این نکته اشاره میشود که مصاحبه در مواردي از بازجویی آسانتر و امکان دسترسی به آن بیشتر است. از سوي ديگر، چون عنوان و لفظ بازجویی به آن اطلاق نمیشود، بعضاً مصاحبهشونده راحت­تر از بازجویی لب به سخن می­گشاید.

    اهداف مصاحبه

    مصاحبه، برای دست يابي به سه هدف انجام ميشود:

    1. شناخت هويت حقيقي سوژه؛

    2. شناخت هويت حقوقي سوژه؛

    3. نيازهاي مورد نظر.

    تفاوت مصاحبه و بازجويي

    مصاحبه و بازجويي، تفاوتهاي اساسي با همدیگر دارند كه عبارت­اند از:

    1. متن بازجويي به امضاي بازجوييشونده ميرسد و حكم يك سند را دارد؛ ولي در مصاحبه، امضا ضرورتي ندارد.(4)

    2. بازجويي ميتواند بهعنوان سند عليه بازجوييشونده بهكار رود؛ ولي مصاحبه چنين نيست.

    3. در بازجويي حتماً بايد شخصيت كاذب متهم را به هر طريقي(ارشاد يا ...) شكست؛ ولي در مصاحبه چنين عملي جايز نيست.

    4. در بازجويي، بازجوييشونده كاملاً در اختيار بازجو قرار دارد و ملزم است كه به سؤالهاي بازجو پاسخ دهد؛ اما در مصاحبه چنين الزامي وجود ندارد.

    5. در بازجويي، متهم بهدليل ضعفهايي كه دارد، يا بهخاطر تخلفاتي كه به دليل ارتكاب آنها دستگير شده، احساس ترس دارد؛ اما در مصاحبه، مصاحبهشونده چنين ترسي ندارد.

    6. در بازجويي اصل بر برائت نيست؛ ولي در مصاحبه طبق موازين شرعي، اصل بر برائت است.

    7. يكي از شگردهاي بازجويي، تعزير است (با طي مراحل قانوني) كه اين امر در مصاحبه به هيچعنوان جايگاهي ندارد.

    8. در بازجويي ميتوان در عقايد متهم ايجاد رخنه كرد و آنها را متزلزل ساخت، بهنحوي كه منجر به شكست او شود؛ ولي در مصاحبه چنين امري بهعنوان يك اصل جايز نيست.

    9. در بازجويي متهم از آن جهت كه احتمال ميدهد گفتههايش عليه او استفاده شود، سعي ميكند كمتر حرف بزند؛ اما در مصاحبه، سوژه تمايل به سخنگفتن دارد تا تواناييهايش را نشان دهد، يا از خود رفع مظنونيت كند.(5)

    10. بازجويي در امور قضايي جايگاه خاصي دارد؛ ولي مصاحبه چنين جايگاهي ندارد.

    اقدامات قبل از مصاحبه

    1. مطالعۀ دقيق پروندۀ سوژۀ مورد مصاحبه؛

    2. تعيين مكان مناسب برای انجام مصاحبه؛

    3. تزئين و تجهيز محل مصاحبه با توجه به تيپ مصاحبهشونده؛

    4. مشخصكردن مصاحبهگر با توجه به شرايط مصاحبهشونده؛

    5. تهيه و طرح سؤالهايي كه بايد پرسيده شود.

    مراحل مصاحبه

    1. مرحله آمادگی؛

    2. مرحله طرحریزی.

    3. مرحله تماس

    انواع مصاحبه

    مصاحبه به هفت نوع زير تقسيم ميشود:

    1. مصاحبه آشكار: مصاحبهاي است كه طبقهبندي نداشته و آشكارا انجام ميگيرد.

    2. مصاحبه پنهان: مصاحبهاي است كه داراي طبقهبندي حفاظتي بوده و نميتوان آن را بهصورت آشكار انجام داد؛ بلكه موضوع مصاحبه بين مصاحبهگر و مصاحبهشونده باقي ميماند.

    3. مصاحبه مستقيم: در اين شيوه، مصاحبهگر بدون هيچ پردهپوشي، اطلاعات مورد نياز خود را از مصاحبهشونده ميطلبد و شخصاً در صحنۀ مصاحبه حضور دارد.

    4. مصاحبه غيرمستقيم: مصاحبهاي است كه با پردهپوشي و لفافهگويي انجام شده و شخص مصاحبهگر حضور مستقيم ندارد.

    5. مصاحبه دانسته: در اين شيوه، مصاحبهشونده با علم كامل در مقابل مصاحبهگر مينشيند؛ يعني ميداند كه دربارۀ چه موضوعي از وي سؤال خواهد شد و در برابر چه كسي نشسته است.

    6. مصاحبه ندانسته: درست عكس مصاحبۀ دانسته است و سوژه نميداند كه براي چه از او سؤال ميشود و در برابر چه كسي نشسته است. مصاحبۀ ندانسته در واقع همان زيرپاكشي است كه بعداً توضيح داده ميشود.

    7. مصاحبه تحتپوشش:مصاحبهاي است كه داراي طبقهبندي بوده و مصاحبهشونده از علت حقيقي مصاحبه و از هويت اصلي مصاحبهگر بياطلاع ميماند؛ مانند اينكه سوژه را تحتپوشش مواد مخدر دستگير ميكنند و با همين پوشش از وي مصاحبه بهعمل ميآيد.(6)

    کلیدواژه ­ها

    مصاحبه، گفت و شنود، صحبت کردن، مصاحبه آشکار، مصاحبه پنهان.

    ارجاعات

    1-     کاظمی، یوسف و علی اکبر احمد. مصاحبه و بازجویی فنی. تهران: نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران معاونت آموزش ناجا، انتشارات بهآموز، 1387، ص 32.

    2-      Bloor. Michael, Wood. Fiona. Keywords in Qualitative Methods, SAGE Publication; 2006

    3-      Dylan Kurtz. Dominance and Submission: How the Police Use Psychological Manipulation to Interrogate Citizens; 2011

    4-     هاشمی، حیدر. مصاحبه و بازجویی نوین. تهران: انتشارات ناقوس، 1385،ص12

    5-     قوام، میرعظیم. نقش پلیس در حمایت از بزه دیده و آسیب های ناشی از جرم. تهران: دفتر تحقیقات کاربردی پلیس پیشگیری ناجا،1390،ص211

    6-     بیگی، شهرام. ارزیابی اصول بازجویی و تحقیق از متهم (با تکیه بر مقررات موضوعه). تهران: دانشگاه تهران، 1385،ص58

     

     

نظر شما