You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • مشاهده وتوصیف/ سوژه شناسی

    مقصود از مشاهده و توصیف آن‌است که شخص بتواند با آگاهی و تجربه یا آموزش قبلی، چهره‌ یا رویدادی را که ناظر آن بوده، با توجه به دقت و قدرت حافظۀ خود، در صورت نیاز به ‌یاد آورد و تعریف و تشریح نماید. از این فن در امور پلیسی و خصوصاً امور اطلاعاتی بیشتر استفاده می‌شود.(1).

    مشاهده در لغت به‌معنی دیدن است، لیکن هر شخص با توجه به وظایف و میزان علاقه‌مندی و نوع شغل و دید خاص خود به موضوع یا سوژه می‌نگرد و مفهوم خاصی نیز از آن برداشت می‌کند.(2) افراد از لحاظ دقت، توجه، استنباط، ادراک و بهره‌برداری از مشاهدات به دو گروه عام و خاص تقسیم می‌شوند:

    1. گروه عام(عموم مردم)

    برخلاف مأموران پلیس که به ‌مناسبت حرفه و وظایف و مسئولیت‌های خود باید با دقت و هوشیاری وقایع اطراف خود را زیرِ نظر داشته باشند، اکثر مردم عادی توجه کافی به رخدادها و اتفاقات محیط خود ندارند، یا صرفاً موضوعات محدودی توجه آنها راجلب می­کند که به‌علت نداشتن آموزش‌های لازم،  بهرۀ زیادی از آن نمی‌برند(3).

    2. افراد خاص( پلیس و مأموران ویژه)

    اهمیت و ارزش مشاهده برای مأموران پلیس و افراد ویژه بسیار زیاد است. این گروه موظف­اند به‌ مقتضای حرفۀ خاص خود، به‌مراتب بیشتر از افراد عادی، رویدادها و اشخاص را زیرِ نظر داشته و خصوصیات و مشخصات آنها را به‌خاطر بسپارند.

    شرایط زیر برای بهتر دیدن هر سوژه‌ای باید فراهم باشد:

    ·         وجود نور مناسب؛

    ·         سوژه در مقابل دیدناظر باشد؛

    ·         فاصله مناسب سوژه با ناظر؛

    ·         علاوه‌بر سه مورد مذکور برای مشاهدۀ بهتر، حالات روحی نیز می‌تواند در تغییر میزان مشاهده تأثیر بگذارد.

    طبقه‌بندی سوژه از نظر مشاهده

    1.    اشخاص؛

    2.    حوادث و وقایع؛

    3.    اماکن و محل‌ها؛

    4.    اشیاء. 

    طبقه‌بندی فوق جهت تسهیل در امر مشاهده و تفکیک هریک از مشاهدات انجام شده و امکان دارد که یک مشاهده شامل هر چهار مورد باشد یا فقط یک مورد خاص را داشته باشد.

    ب) توصیف

    توصیف در لغت به‌معنی وصف و شرح‌دادن چیزی است.(4)یک مأمور پلیس یا ویژه با تکیه‌بر تجربه و آموزش‌های داده‌شده و وجود الگوهای مشخص و رعایت نظم و ترتیب، توصیفی را ارائه خواهد کرد که یقیناً با توصیف اشخاص عادی و ناآگاه به زبان و اصول این کار، متفاوت خواهد بود.

       از نظر سنتی در شغل پلیس در انجام تحقیقات، برای عمل توصیف خصوصاً توصیف چهرۀ ‌اشخاص، ارزش بسیاری قائل شده‌اند و قبل از ظهور فن انگشت‌نگاری(5)، توصیف اشخاص مظنون اساس کار تشخیص هویت را تشکیل می‌داد. هنر توصیف زمانی با ارزش است که شخص بتواند بعد از گذشت مدتی از مشاهدۀ بصری، چهرۀ موردنظر را کاملاً وصف کند. این عمل را «تصویر زمانی» یا «تصویر توصیفی» می‌نامند.

    اصولاً برای انجام یک عملِ مشاهده و توصیفِ مطلوب، انجام مراحل زیر الزامی است:

    1. قصد و اراده؛

    2. دقت و توجه در مشاهده؛

    3. به‌خاطرسپاری؛

    4. توصیف‌کردن.

    کلیدواژه ­ها

     مشاهده و توصیف، سوژه شناسی، مشخصات سوژه، توصیف حوادث و وقایع.

    ارجاعات

    1-     صفرآبادی، ایمان. مشاهده و توصيف اطلاعاتي. تهران: نیروی انـتظامی جمهوری اسلامی ایران، معاونت تربيت و آموزش ناجا، اداره کل منابع و متون درسی، 1391، ص 31.

    2-     کارل آ. و همکاران. پرورش مهارت­های مشاهده. ترجمه ولی الله نعمتی .تهران: انتشارات رشد،1382،ص51

    3-   بارکر، کریس و نانسی پیسترنگ و الیوت رابرت. روش‌های پژوهش در روان‌شناسی بالینی و مشاوره. ترجمه‌آوادیس هامایاک یانس و محمدرضا نیکخو. تهران: سخن،1380،ص38

    4-      الماسی، نجادعلی. حقوق بین‌الملل خصوصی. تهران: نشر میزان، 1382، ص58

    5-     نجابتی، مهدی. پلیس علمی (کشف علمی جرایم). تهران: انتشارات سمت، ۱۳۸۱،ص51

     

     

نظر شما