You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • مرز ژئوپلیتیکی      Geopolitical Boundary

    ژئوپليتيک يعني علم و هنر تعيين، تثبيت و جهت دهي سياست ملي با در نظر گرفتن سرزمين يک کشور به همراه تاريخ ملي آن، شعور ملي شهروندان، قدرت ملي کشور، وضعيت سياسي دنيا و ارتباطات». «ژئوپليتيك به معني سياست جغرافيايي است و به مطالعة تأثير عوامل محيطي و جغرافيايي بر سياست و تصميمات سياسي مي پردازد. به عبارت ديگر ژئوپليتيك يعني سياست (غالباَ سياست خارجي) برگرفته از جغرافيا.»(1) مرز ژئوپلیتیکی عبارت است از مرزها و حدود نهایی قلمرو ژئوپلیتیکی و حوزه های نفوذ کشورهای متروپل (2).

    قلمرو، بخشِ جدايي ناپذير ساختار كشورها در قوانين بين المللي است؛ ازاين رو، قلمرو كشور عبارت است از سرزميني(اعم از زيرزمين، آب هاي داخلي و هم مرز، فضاي هوايي و برخي منابع دريايي نزديك سواحل اين سرزمين)كه حكومت مدعي مالكيت آن است و كشورهاي ديگر نيز اين ادعا را به رسميت ميشناسند.(3) مسائل مربوط به درك مفهوم قلمرو و نقش آن در مناسبات سياسي، اجتماعي و اقتصادي مورد توجه جغرافي دانان بوده است .جغرافيدانان مانند زيستشناسان، واژة قلمرو را به مفهوم عام آن به كار ميبرند؛ يعني ناحيهاي كه در آن حقوق مالكيت اعمال ميشود و به گونهاي محدود، مرزبندي ميشود. جغرافيدانان از واژة مرز براي بيان حدود چنين قلمروهايي استفاده ميكنند(4).

    آن زمان كه قلمروهاي جغرافيايي، به لحاظ سياسي باردار شوند، قلمروها ماهيتي ژئوپليتيك خواهند يافت. قلمرو ژئوپليتيك، عبارت است از فضاي جغرافيايي كه انسانها و جوامع واقع در آن، در حوزة نفوذ و تأثيرگذاري يك يا چند متغير(سياسي، فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي، نظامي، امنيتي، تجاري، تكنولوژيكي و رسانه اي)، كشور يا بازيگر قدرتمند ديگري قرار دارند. به عبارت ديگر، كشورها، سرزمينها و فضاهاي جغرافيايي پيراموني، كه در حوزة نفوذ كشور مركز (قطب) قرار دارند، قلمرو ژئوپليتيك آن ناميده ميشوند (5). آخرین حد قلمرو و مناطق ژئوپلیتیکی، مرزهای ژئوپلیتیکی آن منطقه یا قلمرو هستند.

    ترسیم نقشه ژئوپلیتیکی جهان، برخلاف نقشۀ جغرافیای سیاسی جهان، کاری بس دشوار است؛ زیرا مرزهای ژئوپلیتیکی دینامیک، پویا و بی ثبات اند. قلمرو و مرزهای ژئوپلیتیکی، دائماً دچار فرآیند پس روی و پیش روی در فضا هستند. پس روی آنها تابعی از الگوی رقابت بازیگران و کانونهای تولید و انتشار ارزشها در فضای جغرافیایی است. رقابتها نیز، تابعی از مناسبات قدرت بین بازیگران است. قدرت و رقابت، تعیین کنندۀ میزان انقباض و انبساط فضایی قلمروهای ژئوپلیتیکی و نیز پس روی و پیش روی مرزهای ژئوپلیتیکی است (6).

    کلیدواژه ها

    مرز، ژئوپلیتیک، مرز ژئوپلیتیکی، قلمرو ژئوپلیتیکی، منطقه ژئوپلیتیکی.

    ارجاعات

    1. Karrabul, Bilal.Strateji Jeostrateji Geopolitics”; Ankara: Platin; 2005.p.31

    2. حافظ نیا، محمد رضا. اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک. مشهد: انتشارات پاپلی، 1385، ص 114.

    3. Brown lie, I. Principles of Public International Law, Clarendon Press;1998.p.124

    4. هاگت، پیتر. جغرافیا، ترکیبی نو. ترجمۀ شاهپور گودرزی نزاد. جلد دوم. تهران: سمت؛1379، ص 351

    5. حافظ نيا، محمد رضا. مباني مطالعات سياسي- اجتماعي. جلد دوم، قم: سازمان حوزهها و مدارس علميه خارج از کشور، 1389، ص 212.

    6. حافظ نیا، محمد رضا. اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک. همان، ص115.

نظر شما