You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • مرز سیاسی  Political Borders

    مرز سیاسی به پدیده­ای فضایی اطلاق می­شود که منعکس کنندۀ قلمرو حاکمیت یک دولت بوده و مطابق قواعد ویژه در برابر حرکت انسان، حرکت کالا یا نشر افکار مانع ایجاد کند یا دست کم آن را محدود سازد (1).

    انسان براي مشخص ساختن پيرامون خود، آن گونه كه با گسترۀ تحرک جغرافیایی همسايه تداخل نيابد، ناچار به تعيين خطوطي قراردادي در بخش پيرامون محيط زيست يا قلمرو خود است. گونۀ گسترش يافته اين مفهوم، خط پيراموني است كه بخش پاياني تحرک جغرافیایی يك ملت را مشخص مي­سازد و جنبه هاي سياسي پيدا كرده و مرز خوانده می­شود (2).

    در اینجا لازم است به مفهوم نزدیک به مفهوم مرز بپردازیم که از آن با عنوان سرحد یاد می شود. سرحد، منطقۀ تماس دو موجودیت سیاسی- اقتصادی مستقل و جدا از هم است که می‌تواند با اطمینان جلوه­گاه محدودۀ خارجی قدرت و نفوذ یک حکومتتلقی گردد؛ پدیدۀ سرزمینی که گسترده­اش از پهنای یک خط مرزی فراتر می‌رود و حالت منطقۀ سرحدی به خود می‌گیرد(3).

     ژان گاتمن معتقد است: سرحد، نزد برخی از ملت‌ها، خطی بود در فضا که باید حراست و نگهداری می‌شد. مفهوم فرانسوی «سرحد طبیعی» شاید بهترین تجلی کننده این برخورد باشد. نزد دیگر ملت­ها سرحد یک منطقه پیرامونی بود که شکل دهندۀ تحولات اجتماعی- اقتصادی یک ملت را بود و برای زندگی بهتر، آن ملت را کمک می‌کرد.در گذشته دولت­ها با خطوط مرزی از یکدیگر تفکیک نمی­شدند، بلکه با سرحدات یا نواحی مرزی از یکدیگر جدا می­شدند. خطوط مرزی، از نشانه­های تفکیک دولت های جدید است که با خط باریک و نازک دو دولت را از هم جدا می­کنند و قلمرو رسمی اعمال ارادۀ سیاسی آنها را نشان می­دهد (4).

    مرز سیاسی، گسترۀ قلمرو یک حکومت است و آن بخشی از خاک، آب و فضاست که قوانین و مقررات حکومتی در آن قابل اجراست. مرزها یا قلمرو حاکمیت کشور، منحصر به خاک نیست؛ بلکه قسمتی از دریا و فضا را هم در بر می­گیرد. از آنجایی که مرز، خط فرضی و قراردادی است، در روی زمین با نصب علائم و نشانه­هایی و در روی نقشه ها با رسم خطوط مرزی مشخص می­شود و در قراردادها و اسناد و مدارک با ذکر مختصات جغرافیایی و عوارض طبیعی و مصنوعی تشریح شده است (5).

     مرزهاي سياسي، مهم­ترين عامل تشخيص و جدايي يك واحد سياسي از واحدهاي ديگر است(6) و  نشان­دهندۀ قدرت حکومت مرکزی است و اکثراً ساخته و پرداخته جنگ هستند(7).

    این گونه مرزها جداکنندۀ فلسفه­های سیاسی یا ایدئولوژی ها از هم است و گاه با جدایی­های معمول سیاسی جغرافیایی موجودیت­های جدا از هم سیاسی یا کشورها تطبیق پیدا می­کند. ولی گاه پیش می­آید که این مرزها، مانند مرزهای فرهنگی، چند دولت را در کنار هم از ملت­های دیگر جدا می­کند (8).

    نیروی انتظامی به عنوان متولی استقرار نظم و امنیت در كشور، مأموریت‌ تأمین نظم و امنیت مرز‌های جمهوری اسلامی ایران را برعهده دارد كه این مأموریت به طور تخصصی و مستقل به فرماندهی مرزبانی ناجا محول شده است و این فرماندهی، از بدو تأسیس برای تأمین و استقرار نظم و امنیت در مرزهای جمهوری اسلامی ایران تلاش‌ها و فعالیت‌های بسیار گسترده‌ای را انجام داده است.

    کلیدواژه ها

    مرز، سرحد، قلمروجغرافیایی،مرز سیاسی.

    ارجاعات

    1-      میرحیدر، دره. اصول و مبانی مبانی جغرافیای سیاسی. تهران: انتشارات سمت، 1375، ص 114.

    2-      مجتهدزاده، پيروز. جغرافياي سياسي و سياست جغرافيايي. تهران: انتشارات سمت، 1386، ص 31.

    3-      عزتی، عزت الله. نظریه‌های جدید در جغرافیایی سیاسی.تهران: قومس،1386، ص 15.

    4-      حافظ نیا، محمدرضا. جغرافیای سیاسی ایران. تهران: انتشارات سمت، 1381، ص 299.

    5-      صنایعی، ابراهیم. اصول ومبانی مرزبانی. تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی، 1384، ص 16.

    6-      ميرحيدر. همان، ص 116.

    7-      عزتی. همان، ص 18

    8-      مجتهدزاده. همان، ص55.

نظر شما