You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    چهره‌نگاری دستی(جنایی)    manual face drawing/ Photofit

    معرّف

    چهره‌نگاری دستی عبارت است از تهیة تصویر مجرمان مجهول‌الهویه یا فراری با استفاده از توصیفاتی که شاهدان و شاکیان از چهره و مشخصات ظاهری مجرمان ارائه می‌دهند. چهره‌نگاری ادامة سیر تکوینی دو روش پیشین تشخیص هویت مجرمان، یعنی تن‌پیمایی و تصویر گویاست (نجابتی، 1383: 36). به‌عبارت دیگر کشیدن نقاشی صورت یا چیدن قسمت‌های مختلف چهره را در کنار هم، به‌دست یک کارشناس آموزش‌دیده و یا یک گرافیست متبحر، چهره‌نگاری می‌نامند (والنتین، ‌2001: 83).

    متن

    چهره‌نگاری به معنی نگارش چهره و نقّاشی چهره است. چهره‌پردازی در فرهنگ لغات دکتر معین به‌معنای «صورت‌سازی» و «نقّاشی» و در فرهنگ «عمید» چهره‌پرداز به «صورتگر، مصوّر، نقّاش» و در لغت‌نامة دهخدا، چهره‌نگار به‌معنی (صورتگر، نقّاش، نگارنده) آمده است. همچنین در فرهنگ «فارسی امروز» چهره‌نگار به‌معنی کسی است که تصویر اشخاص را رسم می‌کند (دانا،1385 :4).

    مجرمان فراری دو دسته‌اند: مجرمانی که هویت آن‌ها برای مردم و پلیس مشخص است و مجرمانی که هویت آن‌ها مشخص نیست. برای تشخیص هویت این مجرمین به سراغ آلبوم عکس می‌روند و یا مأموران تحقیق با توجه به اطلاعاتی که شاهدان و شاکیان از چهره و مشخصات ظاهری این افراد مجرم ارائه می‌دهند، چهرة مجرم را ترسیم می‌کنند. پس از تهیة تصویر مجرمانی که ناشناخته و فراری هستند، آن را به تمامی واحدهای کشف جرم ارسال می‌کنند (نجابتی،1383 :37). شناسایی مجرمین و مظنونین از طریق چهره‌نگاری به دو شیوه چهره‌نگاری دستی و رایانه‌ای انجام می‌شود.

    در پلیس ایران برای اولین بار طرح چهره‌نگاری دستی را علی دانا ارائه کرد. در این طرح چهره‌ها به پنج رکن اصلی یعنی (موی سر و پیشانی، چشم و ابرو، بینی، لب و دهان و چانه) تقسیم و روی کارت‌های کشویی مقوایی طراحی و در جعبه‌ای طبقه‌بندی می‌شود. در مراحل بعد به‌دلیل محدودیت‌هایی که این طرح داشته، طرح‌ها به روی طلق‌های شیشه‌ای انتقال و با کد‌گذاری قطعات چهره، کیف‌های قابل‌حمل چهره‌نگاری طراحی شد. کیف چهره‌نگاری حامل تعدادی از قطعه‌عکس‌های واقعی با طلق‌های شفاف است و در اختیار واحدهایی قرار می‌گیرد که امکان بهره‌برداری از رایانه در آن جا نیست و یا امکان انتقال دستگاه به محل وجود ندارد. هدف از طراحی کیف چهره‌نگاری، تهیة تصویر مناسب با تطبیق چهره‌های ترسیمی از سامانه و امکان اعمال تغییرات لازم در چهرة فرضی مجرمین است (بیابانی و هادیانفر 1384: 538).

    برای انجام چهره‌نگاری جنایی، سه عامل اصل و اساس کار هستند؛ این سه اصل «توصیف‌کننده، چهره‌نگار، دستگاه چهره‌نگاری» را می‌توان «مثلث چهره‌نگاری» نامید. چهره‌نگار جنایی شصی است که پس از دیدن آموزش تخصصی لازم در خدمت پلیس است و به‌منظور کشف جرم به چهره‌نگاری بر اساس توصیفات و اظهارات شاهدان می‌پردازد (دانا،1385 :39).

     چهره‌نگار برای کمک به افراد از قبل تصاویر متنوعی از اشکال و صور مختلف اجزای سر و صورت (چشم، ابرو، بینی، گوش، لب و چانه) را جدا از هم و به‌صورت نقاشی و یا با استفاده از عکس‌های واقعی اشخاص مختلف، روی کارت‌های مقوایی تهیه می‌کند تا آن‌ها عکس‌هایی را که با شکل سر و اجزای صورت شخص فراری شباهت بیشتری دارد از میان عکس‌های ارائه شده انتخاب کنند و چهره‌نگار بتواند تصویر کاملی از چهرة مجرم فراری تهیه کند (نجابتی، 1383: 37).

    برخی مجرمین فراری و افراد مظنون دارای ریش، سبیل، کلاه یا عینک هستند، چهره‌نگاران در این‌گونه موارد از قبل انواع مختلفی از ریش، سبیل، کلاه و عینک را جدا از هم روی طلق‌های نازکی طراحی می‌کنند و هنگام چهره‌نگاری به شهود ارائه می‌دهند. پس از انتخاب طرح مورد‌نظر شهود، آن را روی تصویر تهیه شدة پیشین قرار می‌دهند تا تصویر مذکور کامل شود. برای سهولت کار می‌توان تصاویر مورد نظر را روی طلق‌های شفاف و نازک و یا کاغذ کالک طراحی نمود تا با روی هم قرار دادن آن‌ها طرح کاملی از چهره مجرم فراری به دست آید و در صورت نیاز تغییرات مورد نیاز انجام شود (نجابتی، 1383: 37).

    انواع روش‌های چهره‌نگاری

    الف. طرح مک دونالد و راجرز: یک سیستم طبقه‌بندی شده است که برای بایگانی پلیس طراحی شده. این سیستم در مواردی شامل اهمیت موضوع، چهره (متوسط، باریک، چاق)، رنگ چشمان، شکل لب‌ها، گوش‌ها (متوسط، بادکرده، قلمی)، علامت چهره (در وسط، در قسمت چپ، در قسمت راست)، ریخت یا هیکل (متوسط، باریک، پهن) خلاصه می‌شود. سیستم چهره‌نگاری مذکور در مجموع 24 نوع طرح چهره را شامل می‌شود. این سیستم پنج نوع یا نمونه اصلی را معرفی می کند و مأموران کشف جرم را در بررسی‌های مقدماتی و غیر‌آزمایشگاهی یاری می رساند.

    ب. روش مونتاژ: در این روش تصویر قسمت‌های مختلف صورت بزهکارانی که در آرشیو پلیس موجود است را با پوشاندن سایر خصوصیات صورت، به شاهدان نشان می‌دهند و قسمت‌هایی از اعضای مربوط را که بنا به گفتة‌ شاهدان، با اعضای صورت مظنون مطابقت دارد، انتخاب و جدا می‌کنند؛ سپس این قسمت‌ها را کنار هم می‌گذارند و مونتاژ می‌کنند. با این روش عکس فرضی مظنون به دست می‌آید.

    پ. روش کاریکاتوری: در این روش خصوصیات گوناگون قسمت‌های مختلف صورت مانند چین و چروک، سبیل، ریش، ابرو، لب، مو، عینک، کلاه و غیره نقاشی و در بایگانی مخصوصی که برای نگهداری این قطعات ساخته شده، ضبط می‌شود. وقتی یک شاهد آنچه را دیده برای پلیس تشریح می‌کند، انواع و اقسام اشکالی که از قطعات تصویری یاد‌شده در بایگانی موجود است و شماره‌ای جداگانه دارد، بیرون کشیده می‌شود و تصویری، مطابق اظهارات شاهدان تهیه می‌شود (انصاری،1380: 69).

    ج. چهره‌نگاری با رایانه: در این روش، از عکس‌های قدیمی اشخاص استفاده می‌شود. عکس‌های دوران کودکی یا چندین سال قبل از کسانی که اکنون قربانی جرم یا مجرمانی فراری‌ شده‌اند و مشخصاتی از آن‌ها در دست نیست را به رایانه می‌دهند و از این طریق، شبیه‌ترین تصویر به فرد مورد نظر را به دست می‌آورند.

    چ. مطابقت تصویر با آلبوم عکس و یا تصاویر رایانه‌ای افراد سابقه‌دار: در این روش ابتدا باید تصویر چهره‌نگاری‌شده را با تصاویر سابقه‌داران در آلبوم‌های عکس موجود در پلیس آگاهی، اطلاعات و غیره، مطابقت داد و عکس‌هایی که حتی اندکی شباهت با تصویر چهره‌نگاری‌شده دارند را از آلبوم جدا نمود و آن‌ها را در کنار یکدیگر و در صفحه‌ای قرار داد و از شاهدان که خواسته شود که به‌طور جداگانه به عکس‌ها با دقت نگاه کنند. چنانچه در مرحله اول شاهد بتواند مظنون مورد نظر را در بین عکس‌ها شناسایی کند، هدف از چهره‌نگاری برآورده شده است و چنانچه در بین چند عکس مردد باشد، آن چند عکس به‌عنوان سر نخ برای رسیدگی بیشتر انتخاب می‌شود. این کار را با شاهدان دیگر هم ادامه می‌دهند و در نهایت عکس‌هایی که بیشتر مورد ظن و توافق بین شاهدان است را مبداء بررسی و تحقیق قرار می‌دهند (دانا،1385: 94)

    چهره‌نگاری یکی از مهم‌ترین روش‌های شناسایی مجرمان و تشخیص هویت مظنونان فراری است که امروزه در تحقیقات جنایی کارآگاهان و مأموران تحقیق از آن استفاده می‌کنند. وجود بانک اطلاعات از اجزای مختلف صورت در تشخیص هویت، سبب می‌شود تا در حداقل زمان ممکن شاهدان و قربانیان جرم بتوانند چهرة مجرمان و مظنونان فراری را شناسایی کنند.

    کلیدواژه‌ها

    چهره‌نگاری، تشخیص هویت، مجرم، مظنون، کشف جرم، بانک اطلاعات

    ارجاعات

    1. انصاری، ولی الله (1380) کشف علمی جرائم، انتشارات سمت، چاپ اول، تهران.

    2. بیابانی، غلامحسین و هادیانفر، سیدکمال (1384) فرهنگ توصیفی علوم جنایی، نشر تأویل، تهران.

    3. دانا، عبدالعلی (1385) اصول و مبانی چهره‌نگاری، انتشارات جام جهان نما، دانشگاه علوم انتظامی.

    4. سواسون و همکاران (1381) تحقیقات جنایی، ترجمه مهدی نجابتی و همکاران، انتشارات جهاد دانشگاهی، چاپ دوم، تهران.

    5. نجابتی، مهدی (1383) پلیس علمی (کشف علمی جرائم)، انتشارات سمت، چاپ سوم.

     

    ارجاعات انگلیسی

    1.      Valentine, T, (2001). Face-space models of face recognition. In: M.J. Wenger & J.T. Townsend (eds.) Computational, geometric and process perspectives on facial cognition, Mahwah: LEA pp.83-113

نظر شما