You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    دیپلماسی مرزی

    معادل انگلیسی: Border diplomacy

    ریشه کلمه دپیلماسی

    دپیلماسی واژه ایست بر گرفته از کلمه یونانی[1] به معنی مدرک، سند یا کاغذ رسمی تاشده است که در آن امتیاز، نشان یا درجه ای به اشخاص اعطا می گردد و در زبان فرانسه[2] و سپس در زبان انگلیسی با واژه رایج[3] شناخته شده و به تدریج به مراودات عمومی راه پیدا کرده است(حق شناس کمیاب،9:1390).

    تعاریف لغوی

    دیپلماسی[4]: به معنی مجموعه قواعدی که از روابط بین دول بحث کند؛ سیاست، علم سیاست.(معین،505:1389)

    مرز[5]: 1- زمین 2-ناحیه، خطه، کشور(همان،1004:1389)

    تعریف اصطلاحی دپیلماسی مرزی

    به معنی اجرای سیاست های روز دولت جمهوری اسلامی ایران در مرز است که توسط مرزبانان و کارشناسان در مذاکرات دو یا چند جانبه مرزی با مسئولین مرزی، مرزبانان و کارشناسان کشورهای همسایه اعمال می گردد.فعالیت های مرزبانان جزء اقدامات دپیلماتیک محسوب می گردد.

    اقدام های دیپلماسی مربوط به مرزها

    مسئله بروز اختلاف میان تابعان حقوق بین الملل (دولتها و سازمان بین المللی) به خصوص در کشورها امری اجتناب ناپذیر و حل آن به طریق غیر مسالمت آمیز محکوم و مردود است. از این رو امروزه کلیه اعضای جامعه بین المللی ملزم به خاتمه دادن مسالمت آمیز اختلاف ها با یکدیگر هستند و قاعده منع توسل به زور در روابط بین الملل، در کنار قاعده الزام به خاتمه دادن مسالمت آمیز اختلافات بین المللی قرار دارد و مکمل یکدیگر می باشند. در بند سوم ماده 2 و 33 مصوبه 24 اکتبر 1970، مقررات اعلامیه مربوط به اصول حقوق بین الملل در زمینه روابط دوستانه و همکاری میان کشورها آمده است، کلیه کشورها باید اختلاف های بین المللی خود را که با سایر کشورها دارند، با توسل به روش های مسالمت آمیز حل و فصل کنند؛ به گونه ای که صلح و امنیت بین الملل و عدالت به خطر نیفتد.(بیگدلی،453:1391) لذا، مرزهای بین المللی در ایجاد روابط دوستانه و خصمانه  میان دولتها نقش برجسته ای دارند، به این دلیل که در آن امکان بروز اختلاف و منازعه سیاسی وجود دارد. به عبارتی، مرزهای جغرافیایی و مسایل مختلف مربوط به آن ها در سیاست های داخلی و خارجی هر کشور اثر داشته و دارای اهمیت خاصی است. بنابراین از مهمترین وظایف محوله به مرزبانی کشور، اجرای معاهده ها و پروتکل های دوجانبه مرزی و قوانین بین المللی و داخلی و اعمال سیاست های دولت جمهوری اسلامی ایران در مرزها و مناطق دریایی است که از طریق اقدام های دیپلماسی مرزبانان با دریافت استوارنامه و ویزای متقابل آن برابر مفاد معاهده های مشترک شروع می شود و در قالب مکاتبه های مرزی، مذاکرات رسمی، ملاقات های متناوب و تنظیم پروتکل های مشترک و پیگیری مستمر آنها ادامه پیدا می کند. (علی بابایی،46:1369). مسایل مرزی از مهمترین مسایلی می باشد که کشورها جهت حل و فصل اختلافات خود به شیوه دپیلماسی متوسل می شوند و جمهوری اسلامی ایران با 15 کشور هم مرز هست که عمده این کشورها از حاکمیت و امنیت با ثباتی برخوردار نیستند و همین امر باعث شده مرزهای کشورمان به ویژه مرزهای جنوب شرق و شمال غرب با ناامنی مواجه باشند. لذا در وهله اول، رسیدگی به مسایل رخداده در مرزِ مشترک توسط مرزبانان رسیدگی و پیگیری می شوند که به عنوان نماینده سیاسی کشور، نظرات آنها به خصوص به صورت کتبی حائز اهمیت بوده و برای کشور ایجاد مسئولیت می نماید. به همین دلیل از مهمترین فاکتورهای انتصاب یک مرزبان، آشنا بودن وی به قوانین حقوقی در سطح بین المللی ، قراردادهای مرزی مشترک و به خصوص روش های مذاکره و نحوه نگارش مکاتبات می باشد.  .

    اهمیت معاهده های مرزی

    کلیه اقداماتی که مرزبانان در خصوص دپیلماسی مرزی بر اساس سیاست های ابلاغی توسط نهادهای حاکمیتی در مرز مشترک با مرزبان کشور مقابل انجام می دهند بر پایه معاهده مرزی مشترک می باشد و نحوه اجرای مذاکرات ، نحوه نگارش پروتکل مرزی از آن تبعیت می کند. لذا  به اهم ویژگیهای معاهدات مرزی به شرح ذیل اشاره می گردد.

    به طورکلی، معاهده های عینی نظیر(تعیین حدود مرزها بین دو یا چند کشور) به دلیل این که تحت شرایط خاصی منعقد می شود قابل انتقال نیستند.

    معاهده های قانونی یا در حکم قانون به لحاظ این که در راستای منافع جامعه بین المللی منعقد شده اند رعایت آنها برای تمام کشورها چه عضو آن باشند و چه نباشند الزامی است.

    معاهده هایی که در ارتباط با تمامیت ارضی و امور سرزمینی یک کشور است به جهت تضمین منافع اختصاصی سرزمین مزیور به قوت خود باقی می مانند. معاهده های مربوط به تنگه ها و رودخانه های بین المللی، ارتباطات بین المللی و قراردادهای مرزی از آن جمله هستند.(موسی زاده،259:1385).

    انواع مذاکرات مرزی

    1-مذاکره اضطراری:این نوع مذاکرات معمولاً در مواقع رخداد حادثه مرزی که نیازمند بررسی فوری می باشد صورت می گیرد نظیر تیراندازی به کشور مقابل یا تحویل دستگیرشدگان و جنازه مقتولان

    2- مذاکره رسمی: این نوع مذاکره که به آن مذاکره عادی نیز گفته می شود، برابر توافق دو کشور که در قراردادهای مرزی مشترک مشخص شده است، صورت می گیرد.(ذوالفقاری،سلطانی و فعال،340:1393).

    درکنار استفاده از روشهای رسمی در مذاکرات به منظور رسیدن به راه حل مشترک، از روشی دیگری تحت عنوان روش غیر رسمی(استفاده از افراد ذی نفوذ مذهبی، ریش سفیدان و نهادهای مردم نهاد و...) به صورت مشترک در راستای رفع کشمکش ها می توان بهره جست.(USIP.2011).

    نقش مذاکرات مرزی در حل اختلافات

    از مهمترین اختلافات مرزی که از طریق ملاقات و مذاکرات مرزی مابین مرزبانان ایرانی و کشورهای همسایه حل و فصل می گردد، اختلافات عملکردی است، یعنی آثاری که مرز بر حرکت مردم و کالا می گذارد و با چالش های محلی که در بهره برداری از زمین و مدیریت مرز بروز می کند، نظیر عبور غیرقانونی از مرز، وقوع قتل و جرح، سرقت اموال و احشام،آدم ربایی، عبور سهوی احشام و انسان، استرداد مجرمین واختلاف در مورد تشریفات قانونی مرز و...  نمایان می گردد.. (شریف نژاد،1388:20). مرز کشورها، همواره دستخوش تغییرها و اتفاق های عمدی یا سهوی است و حل و فصل چنین مسایلی، تنها از  طریق دپیلماسی رسمی امکانپذیر نیست. دگرگونی های نظام جهانی موجب شده است تا دپیلماسی سنتی به عنوان فن و ابزار تعامل دولت ها با محیط بیرون کافی نباشد و بازنگری در آن و تکمیل و تقویتش با نسخه ای نوین از رویه های دپیلماتیک[6] اجتناب ناپذیر گردد.(Ronfeldt and Arquilla.2009:352).

    اقدام های مرزبانان در خصوص مذاکرات مرزی

    1-مطالعه قراردادها و پروتکل های مشترک مرزی مرتبط با موضوع ملاقات ها قبل از شرکت در جلسات مربوطه.

    2-انجام اقدامات اولیه جهت حفظ آثار و علایم تجاوزات مرزی.

    3-حفظ منافع دولت و مرزنشینان در مذاکره ها.

    4-تسلط مرزبانان به مسایل مرزی منطقه مأموریت و بالا بردن سطح آگاهی و دانش مرزی آنان.

    6-درخواست بازدید محل رسیدگی مشترک و مجدد، تنظیم کروکی دقیق(شامل محل تقریبی عبور خط مرز، شماره علایم مرزی، فاصله محل تا مرز آثار به جا مانده )و صورتجلسه بازدید مشترک.

    7-دعوت از بازپرس و در صورت مقتضی پزشک قانونی به عنوان کارشناس در رسیدگی مجدد جهت کشف جرم.

    9-از اشخاص خبره و متخصص در کشف جرایم استفاده به عمل آید.(مصلی،54:1388).

    انواع مکاتبات مرزی:

    1-مکاتبات عادی: این نوع مکاتبات به منظور حسن همجواری و تقویت روابط دوستانه با توجه به اشتراکات فرهنگی، مذهبی و.... صورت می گیرد نظیر تبریک اعیاد ملی و مذهبی، انجام برنامه خاص ملی مثل برگزاری انتخابات و... .

    2-مکاتبات اعتراضی:این نوع مکاتبات ددر زمان رخداد حادثه مرزی بر خلاف قراردادهای مرزی مشترک که اتباع کشور مقابل یا حاکمبت آن کشور را تحت شعاع قرار می گیرد، صورت می پذیرد نظیر تیراندازی از خاک کشور مقابل، آتش سوزی در کشور مقابل و سرایت آن به داخل کشور، پرواز هواپیمای بدون سرنشین بر فراز مرز مشترک و... .

    پروتکل های مرزی

    مرزبانان و معاونان پس از مذاکره یا انجام کار مشترک در هر ملاقات مرزی، اجازه می دهند کارشناسان فنی دو کشور، دستور جلسه را به اتفاق بررسی و پس از تبادل نظر در قالب پروتکل تنظیم نمایند و مترجمان برای اطمینان از یکسان بودن دو نسخه به زبان های طرفین ارزیابی لازم را به عمل می آورند و آن را پاراف می نمایند (صنایعی،65:1384). بدیهی است که مسئولیت کامل تصمیم های اتخاذ شده با مرزبانان است و قرارهای آن پس از امضای دو طرف لازم اجرا خواهد بود و در صورت هر گونه سهل انگاری و عدم دقت در تنظیم پروتکل، تبعات آن می تواند در سطح منطقه ایی و یا حتی ملی متوجه کشور شود. لذا پروتکل یک سند رسمی و قابل استناد در مجامع بین المللی و تعهدآور است که در تنظیم آن باید نکات حقوقی و تعهدآور مد نظر قرار گیرند.

    در تنظیم پروتکل های مرزی لازم است نکات زیر از سوی مرزبانان رعایت شود.

    1-در ابتدای نسخه فارسی نام خداوند تبارک و تعالی نوشته شود.

    2-زمان جلسه با ذکر ساعت و تاریخ و سال هجری شمسی و مطابقت آن با ساعت و تاریخ سال رسمی کشور مقابل قید شود(در نسخه فارسی ابتدا تاریخ شمسی سپس تاریخ میلادی قید می شود و در نسخه کشور مقابل عکس آن).

    3-محل تشکیل جلسه و منظور از تشکیل آن به شکل واضح قید شود.

    4-شرکت کنندگان در جلسه با ذکر عنوان و مشخصات کامل طرفین در هر سطر، ابتدا مشخصات طرف ایران و سپس طرف مقابل نوشته شود.

    5-اظهارات مرزبانان، ابتدا اظهار مرزبان میزبان، سپس اظهارات مرزبان مقابل نوشته می شود.

    6-نتایج مشترک مذاکره ها در قسمت قرار مشترک نوشته می شود.

    7- در پایان پروتکل درج جمله(این پروتکل در... نسخه به ربان های فارسی و.... (زبان کشور مقابل) تنظیم و هر دو نسخه دارای متن و اعتبار یکسان هستند، ضرورت دارد.

    8-مرزبانان پروتکل های دو طرف را امضاء  و مترجمان آن را پاراف می کنند. (مصلی،55:1388)

    واژگان کلیدی:  دپیلماسی- مرز مکاتبات مرزی- ملاقات مرزی- پروتکل مرزی

    منابع:

    حق شناس کمیاب،سیدعلی(1390)، مبانی دپیلماسی و آداب دپیلماتیک،تهران، انتشارات سنا،

    ذوالفقاری حسین،سلطانی مسعود، فعال صیدال(1393)، مقدمه ای بر مدیریت مرز، تهران، انتشارات فرماندهی مرزبانی ناجا.

    شریف نژاد،رضا(1388)،تأثیر توسعه اقتصادی بر امنیت مرزها، فصلنامه مرزبانان،سال دوم،شماره 4-صص40-20.

    صنایعی، ابراهیم(1384)، اصول و مبانی مرزبانی، تهران،انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.

    ضیایی بیگدلی،محمدرضا(1391)، حقوق بین الملل عمومی،تهران، انتشارات گنج دانش،چاپ چهل و چهارم.

    علی بابایی،غلامرضا(1369)، فرهنگ اصطلاحات روابط بین الملل ،تهران ،انتشارات دفتر مطالعات سیاست بین المللی.

    مصلی، غلامرضا(1388)، ملاقات مرزی،تهران، انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.

    معین، محمد(1389)، فرهنگ فارسی،تهران، انتشارات نهال نویدان چاپ دوم.

    موسی زاده،رضا(1388)، بایسته های حقوق بین الملل عمومی، تهران، انتشارات میزان، چاپ چهارم.

    منابع انگلیسی:

    Ronfeldt.David and John Arquilla.(2009).Noopolitlik: A new Paradig for Public Diplomacy: in Nancy Snow and Philip M.Taylor(Eds).  Roatledge  Handbook  of  Public Diplomay.   London  and new york: Routledge.

    USIP.(2011).Traks of Diplomacy. Glossary of Terms for conflict- Managemet and peace building accessible.      At.http://glossary.usip.org/resource.

    منابع بیشتر برای مطالعه:

    کتاب:

    حافظ نیا،محمدرضا (1383)، تحلیل کارکردی مرز بین المللی مرز ایران و افغانستان،تهران، انتشارات بی نام.

    كرمي،حسن(1392)،در آمدی بر دیپلماسی مرز در‌شمال غرب کشور،تهران،انتشارات مرزبانان.

    پایان نامه:

    خزایی، حمید(1394)، پایان نامه کارشناسی ارشد،بررسی نقش دیپلماسی فعال مرزبانان جمهوری اسلامی ایران با مرزبانان کشور های همجوار وتاثیر آن بر امنیت مرز، با راهنمایی دکتر محمد رضوی.

    مقالات:

    عليزاده،حسين(1393)، وي‍‍ژگي‌هاي يك مرزبان و نقش او در حل و فصل اختلافات مرزي، فصلنامه علوم و فنون مرزی،سال سوم،شماره4،ص24-7.

    مافی،فرشید(1389)، اصول و فنون مذاکره مدرن در مرزبانی، فصلنامه مرزبانان ، سال سوم، شماره9،ص72-61.

             

     



    [1] diploma

    [2] diplomatique

    [3] diplomacy

    [4]Diplomacy

    [5] Border

    7-از مهمترین خصائص دیپلماسی نوین در عصر ارتباطات و اطلاعات، شفافیت آن نسبت به دیپلماسی  سنتی می باشد که معمولاً به صورت پنهان و رازآلود صورت می گیرد.

نظر شما