You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • آمایش سرزمین Territory spatial planning        

    آمایش سرزمین، اصطلاحی است که در ادبیات جغرافیا، نظامی،انتظامی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی به کار می­رود و عبارت است از نوعی برنامه ­ریزی راهبردی(استراتژیک)، که سعی دارد ارتباط انسان با محیط و فعالیت­ هایش را مورد مطالعه قرار دهد (1).

    آمایش سرزمین از فنون توسعه است که در مراحل نخستین آن قرار دارد. آمایش سرزمین از جنبه های مهم برنامه ریزی شمرده می شود و بر برنامه هایی دلالت دارد که به وسیله بخش عمومی در نظر گرفته می شود تا آینده توزیع فعالیت­ها -سکونتگاه ها را در فضا تحت تاثیر قرار دهد.(2)

    به عقیده برخی از صاحب نظران مانند فیلیپ لامور، موضوع اساسی که آمایش سرزمین را معرفی می کند، مدیریت کشور است(3)و برخی نیز آمایش سرزمین را نوعی برنامه ریزی بلند مدت برای توزیع بهتر جمعیت، امکانات و فعالیت های مختلف به منظور افزایش رفاه، آمایش و هماهنگی جامعه می دانند.(4)

    فرایند تهیه طرح آمایش سرزمین

    فرایند تهیه طرح آمایش به سه مرحله سازماندهی مطالعات، بررسی وضع موجود و قابلیت­ سنجی و آینده ­نگری تقسیم می­ شود.(5) این فعالیت­ها در دو محور استانی و ملی انجام می­شود.

    نتایج آمایش سرزمین

    عمده نتایج آمایش سرزمین برای افق مطالعات که عمدتاً جنبه فیزیکی دارد، به شرح زیر خواهد بود:

    الف) در زمینه جمعیت و جوامع

    §               پیش بینی شمار جمعیت کشور

    §               طراحی نظام سلسله مراتبی شهری و تعیین مراکز اصلی خدماتی و حوزه عملکرد آن در سطوح فوقانی این نظام

    §               تعیین محدوده­های روستایی دارای اولویت در توسعه بر حسب قابلیت­ها و ملاحظات خاص

    §               منطقه ­بندی فضای ملی بر حسب وضعیت مهاجرتی

    §               سطح­بندی جمعیتی شهرهای دارای بیش از 100 هزار نفر سکنه

    §               توزیع جمعیت میان جوامع شهری و روستایی

    ب) در زمینه فعالیت ها

    • ناحیه بندی کلان قلمروهای کشاورزی
    • سطح بندی مراکز اصلی صنعتی کشور
    • تعیین قطب های اصلی زراعت و دامداری
    • سطح بندی مبادی و خروجی کالا بر حسب ظرفیت و حوزه عملکرد
    • سطح بندی مراکز اصلی گردشگری با عملکرد مالی و بین المللی

    ج) در زمینه فضا

    • طراحی شبکه راه­های اصلی جاده­ای، راه آهن و فرودگاه­ها
    • تعیین تقریبی موقعیت مکانی نیروگاه­ها و پالایشگاه های جدید
    • طراحی شبکه ­های خطوط لوله گاز، فرآورده های نفتی و خطوط انتقال و توزیع برق
    • تعیین محورهای فضایی توسعه.(6)

    آمایش در نیروهای مسلح(نظامی و انتظامی)عبارت است از تنظیم رابطه بین یک یگان نظامی یا انتظامی، در سطوح مختلف راهبردی، عملیاتی و تاکتیکی با محیط. در حقیقت نحوه برنامه­ریزی و استقرار واحدهای نظامی و انتظامی بایستی با توجه به رهنامه نظامی، انتظامی، اهداف، مأموریت­ها، شرایط جغرافیایی، ساختار، مقدورات، محدودیت ها، توانایی­ها، فرصت­ها و .... صورت پذیرد. (7).

    حضور نیروهای مسلح در آمایش ملی و توسعه کشور، باید در چارچوب و در راستای اهداف نظامی و انتظامی و با شناخت نوع تهدیدات باشد. استقرار سرزمینی نیروهای مسلح به علت مؤثر بودن در انجام مأموریت محوله، از مهم­ ترین مسایل آمایش دفاعی است. به عنوان مثال، بسیاری از استقرارگاه­های نظامی(پادگان­ها و مراکز آموزش)، در گذشته جزو محدوده خارج از شهر بوده­اند. اما امروزه، در داخل شهر قرار دارند و به عنوان یک هدف نظامی، برای دشمن به حساب می­ آیند. به همین دلیل، در شهرسازی امروز، از لحاظ دفاعی توصیه می­ گردد که این گونه مراکز، به خارج از شهر انتقال یابند.

    در استقرار و آمایش سرزمینی، باید به عواملی همچون اهداف دفاعی، نوع تهدیدات، راهبردهای نظامی و انتظامی و شرایط جغرافیایی، توجه شود. سازماندهی و چینش مناسب فضاها و تأسیسات برای نیل به اهداف راهبردی و دفاعی، صورت می­ گیرد و به مطالعات گسترد ه ­ای نیاز دارد (8).

    کلیدواژه­ ها:

    آمایش سرزمین، برنامه­ ریزی راهبردی، تعادل منطقه ­ای، سازماندهی مطلوب فضا.

     ارجاعات:

    1-      قبولیان حسن. پدافند غیر عامل. تهران: معاونت آموزش و تربیت ناجا؛ 1388. ص 14.

    2-      صنیعی احسان. آمایش سرزمین راهی به سوی تعادل نظام شهری و توسعه یافتگی. ماهنامه بررسی مسایل و سیاست های اقتصادی، شماره 9 و 10؛1390. صص 180-169

    3-   3- Hansen, N.M.French Regional Planning. Edinburgh Indium University Press; 1970.p.5

    4-      4- Henry, William. Curiculum: Perspective, Paradigm & Possibility, Leonard Hill Books;2002.p.292

    5-      5- Suthar, C.R. and Joshi, K.N.  Changing Urban Land Use and its impact on the environment (A Case Study of Jaipur City); 2002.p.45

    6-      خنیفر حسین. درآمدی بر مفهوم آمایش سرزمین و کاربردهای آن در ایران. فصلنامه آمایش سرزمین، سال دوم، شماره دوم؛1389. صص 26-5

    7-      نباتی عزت اله. پدافند غیرعامل با رویکرد به حوزه تهدیدات. انتشارات مرکز آموزش و پژوهش شهید صیاد شیرازی؛ 1389، ص 118

    8-      نیکزاد فرهاد. پدافند غیرعامل در آماد و پشتیبانی. مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه امام حسین(ع)؛ 1390، ص 263.

    سایر منابع:

    1-   محمد نژاد میرعلی و محمد تقی، نورورزی. فرهنگ استراتژی. تهران: انتشارات سنا؛ 1380.

    2-    نوروزی محمد تقی. فرهنگ دفاعی امنیتی. تهران: انتشارات سنا؛ 1385.

    3-  عندلیب علی رضا. نظریه پایه و اصول  آمایش مناطق مرزی. تهران: دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ 1380.

     

نظر شما