You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • جغرافیای نظامی Militare geography 

    جغرافیای نظامی، اصطلاحی است که در ادبیات نظامی و جغرافیایی به کار برده می شود و یکی از شاخه های علوم جغرافیایی می باشد که کلیه اثرات طبیعی، فرهنگی و زیست محیطی را بر سیاست ها، برنامه ها و طرح های نظامی و عملیات رزمی و پشتیبانی رزمی در مقیاس جهانی، منطقه ای و محلی، مورد بررسی قرار می دهد. جغرافیای نظامی علمی است که تأثیر عوامل جغرافیایی یک کشور یا یک منطقه را در حرکت های نظامی، مورد بررسی قرار می دهد (1).

    نقش جغرافیای نظامی در موفقیت عملیات نظامی برای دکترین نظامی، فرماندهان، مسئولین و سیاستگزاران جنگ، بسیار واضح و مبرهن است؛ چرا که انسان از بدو تولد بر روی کره زمین همواره با جو و زمین درگیر بوده وهست و به مرور، در سالیان دراز مبارزه با ناملایمات و سختی ها، پیدا کردن نیازمندی های خود را از طبیعت یاد گرفته است.

     جنگ های چندین ساله، بر این امر گواه است که فرماندهان، سرداران و امپراطور ها و .... برای لشگر کشی ها و عبور و مرور سپاه خود، باید از موانع، قله ها، گذرگاه ها، آب ها و دریاها بگذرند وخطراتی که پیوسته برای آنها در این راه وجود داشته است، آنها را مجبور می نمود تا نسبت به بررسی زمین، جو و شناسایی مسیرهای مورد نظر خود، اقدام نمایند. در طول قرن ها درگیری و لشگر کشی ها، ارتش هایی موفق بوده اند که قبل از حرکت، در مورد شرایط اقلیمی، اوضاع طبیعی مناطق مورد نظر ومسیر حرکت، شناسایی کامل انجام داده اند. امروزه علی رغم پیشرفت های تکنولوژی، ابزار و ادوات جنگ ها، ورود ماهواره ها و ....، جنگ های اخیر این موضوع را ثابت کرده است که بدون توجه به شرایط مکانی و زمانی و اقلیمی، هیچ عملیاتی موفق نخواهد بود. در نهایت، می توان به این نتیجه رسید که جغرافیای نظامی اساس ترین راهنمای مؤثر در طرح ریزی های ملی در مقابل تهدیدات داخلی، به شمار می رود(2).

    جغرافیای نظامی شامل تقسیم بندی های مختلفی می باشد؛ از جمله تقسیم بندی جغرافیای نظامی عبارت است از:

    1)      تجزیه تحلیل منطقه عملیات

    تجزیه تحلیل منطقه عملیات، فرایندی است که تاثیر عوارض طبیعی و انسانی را بر طرح ریزی ها، برنامه ها، اجرای عملیات نظامی و مانورها در استقرار امنیت و دفاع در مقابل تهدیدات را، در جهان، منطقه و محلی که، فعالیت های نظامی، از هر نوع در آنجا به وقوع می پیوندد را مورد بررسی قرار می دهد، تا اثرات احتمالی راهکارهای نیروهای خودی و دشمن در آن معین گردد(3).

    2)      تجزیه و تحلیل صحنه جنگ

    تجزیه و تحلیل منطقه عملیاتی فرایندی است، برای تشریح تاثیر عملیات نظامی روی ویژگیهای یک صحنه بالقوه و بالفعل جنگ که شامل ویژگی های طبیعی و مصنوعی موجود در منطقه عملیاتی است. الگوی مشاغل فعالیت انسان، شهرهای موجود، مناطق کشاورزی، جاده ها، خطوط راه آهن و فرودگاه ها و نیز شکل طبیعی زمین، زه کشی، گیاهان و آب و هوا از جمله عوامل مهم و قابل توجه صحنه عملیات به شمار می آیند(4).

    3)      جغرافیای نظامی سیاسی

    جغرافیای نظامی سیاسی، دانشی است که مناسبات بین سیاست خارجی امور نظامی و جغرافیا را مورد بحث و بررسی قرار می دهد. موضوعات مهم در این رشته عبارتند از: نواحی مسئولیت، دیپلماسی، روابط خارجی، نظریات و دیدگاهها در خصوص قسمتهای نظامی غیر متجانس، استراتژی، هنر عملیاتی و تدابیر جنگی(5).

    4)      جغرافیای نظامی موضوعی

    جغرافیای نظامی موضوعی، یک نوع پدیده خاص و به طور کامل مشخص در سطح جهان را تحت پوشش قرار می دهد. مطالعات اصلی جغرافیای نظامی موضوعی عبارتند از:

    الف) مطالعات محیطی

    ب) زمین شناسی موضوعی

    ج) ژئودزی

    د) نقشه نظامی

    ه) نقشه در مهندسی رزمی(6).

    کلید واژه ها

     جغرافیای نظامی، طرح های نظامی، عملیات رزمی، تهدیدات داخلی.

    ارجاعات

    1-   روشن، علی اصغر و نوراله، فرهادیان. فرهنگ اصطلاحات جغرافیای سیاسی- نظامی. تهران: دانشگاه امام حسین (ع)؛ 1385. ص 71.

    2-   احمدی، بهروز. تاکتیک اشرار. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1384. ص 15.

    3-   صفوی، یحیی. مقدمه ای بر جغرافیای نظامی ایران. جلد اول. تهران: دانشگاه امام حسین (ع)؛ 1381. ص 260

    4-   صفوی، یحیی. جلد اول. 1381. ص 17

    5-  صفوی، یحیی. جلد اول. 1381. ص 292

    6-   صفوی، یحیی. جلد اول. 1381. ص 19

    سایر منابع:

    1-     رستمی، محمود. فرهنگ واژه های نظامی. تهران: ایران سبز؛ 1386.

    2-     محمد نژاد، میرعلی و محمد تقی نورورزی. فرهنگ استراتژی. تهران: انتشارات سنا؛ 1380.

    3-     نوروزی، محمد تقی. فرهنگ دفاعی امنیتی. تهران: انتشارات سنا؛ 1385.

     

نظر شما