You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.




  • شورش Rebellion  

    شورش اصطلاحی است که در ادبیات نظامی، امنیتی و انتظامی به کار می­رود و عبارت است از تلاشی که عناصر مخالف به منظور سازماندهی و تحریک مردم برای واژگونی حکومت، با توسل به زور انجام می­ دهند (1).

    شورش عبارت است از تلاشی که یک عنصر ناراضی به منظور سازمان دادن و تحریک مردم برای سرنگونی حکومت موجود از طریق توسل به زور به عمل می آورد (2).

    بروس کوئن معتقد است هر گاه یک جماعت خشن و پرخاشگر، به جان و مال یکدیگر حمله ور شوند، شورش رخ می­دهد (3). جمعیت غوغاگر در خیابان­ها به راه می­افتند و هیاهو به راه می­اندازند و کسانی را که دشمنان خود می­پندارند، کتک می­ زنند و از بین می­برند.هنگامی که افراد بصورت جماعت عمل می­ کنند، نسبت به زمانی که بصورت شهروندان منفرد عمل می­کنند،قدرت بیشتری دارند (4).

    شورش­ها هر چند که ممکن است منفی به نظر برسند و موجب ویرانی و تلفات انسانی بی جهت شوند، ولی می­توانند محرک دگرگونی گردیده و حداقل فواید مطلوبی ایجاد کند.سیل آشوب ها در نواحی سیاه پوست نشین آمریکا در دهه 1960 اجتماع سفیدپوستان را مجبور کرد به محرومیت هایی که سیاهان متحمل می­گردیدند،توجه کنند و این امر به آغاز برنامه های اصلاحی جدید منجر گردید(5).

    فرایند تبدیل ناآرامی به شورش

    شرکت­کنندگان در یک رخداد شورش، بیتشر کسانی هستند که در خانواده یا اجتماعشان خوب جذب نشده­اند.این گونه افراد به احتمال زیاد احساس ناامنی، بیقراری، دلزدگی، تنهایی، نومیدی و ازخودبیگانگی می­کنند.آنها عموماً از وضع زندگی­شان ناخرسندند و از هر گونه تغییر وضع موجود استقبال می­کنند.به باور مرتون شورش زمانی رخ می­دهد که سيستم نهادي، مانعي بر سر راه نيل به اهداف مشروع محسوب شود. در نتيجه ارزش­هاي جديد به وجود مي ­آيند و افراد، وسايل جديد براي نيل به آنها مي­آفريند(6).

    به همین دلیل نیز افراد شورشی غالباً کسانی هستند که از اوضاع جاری ناخرسند هستند و بوسیله طغیان، خواهان تغییر وضع موجود هستند.این افراد زمانی می­توانند موفق عمل کنند که برخی اوضاع ناخوشایند اجتماعی، باعث شود که آدم ­ها گرد هم آیند و برای تغییر آن اوضاع اقدام کنند.اوضاعی چون ناخرسندی گسترده،سرخوردگی،ازهم گسیختگی اجتماعی، ناامنی (7)، بی­ هنجاری و ازخود بیگانگی،آدم­ها را وادار به جستجوی راه­های بهتر زندگی می­ کند.هر گاه این اوضاع با احساس بی­عدالتی اجتماعی توام گردد،انگیزش­های برپایی یک شورش فراگیر فراهم می­گردد (8).

    فرایند تبدیل شدن ناآرامی به یک شورش را می­توان بصورت زیر ترسیم کرد:

    1)   مرحله ناآرامی: در این مرحله اعمال بد نظام اجتماعی،ناخرسندی گسترده ­ای را در میان مردم پدید می ­آورد.این مرحله می­تواند گسترش یابد و سال­ها طول بکشد.

    2)   مرحله برانگیختگی: پس از آنکه توجه همگان به اوضاع پدید آورنده ناآرامی به اندازه کافی جلب شد، مردم گردهم جمع می­شوند.تحریک­کنندگان و رهبرانی در میان جمع به گونه­ای خودجوش سر بلند می­کنند و مردم را به نشان دادن واکنش تحریک می­کنند.آنها به جمع می­گویند که مردم زیادی در مسایل آنها اشتراک دارند و تنها به گونه­ ای دسته جمعی می­ توان این مسایل را حل کرد (9).

    3)   مرحله شورش: در این مرحله افراد به دلیل حضور در جمع و از دست رفتن حس انفرادی و خویشتنداری، به طغیان علیه نظام حاکم می­پردازند و در این راه ممکن است به تخریب اموال عمومی و خصوصی نیز دست بزنند.البته بروز و ظهور این مرحله تا اندازه زیادی به قدرت کنترل اجتماعی نظام حاکم بستگی دارد (10)که در صورت بروز و وجود ضعف در این زمینه از سوی نظام حاکم،امکان بروز شورش از سوی افراد محتمل است.

    از آنجایی که ماموریت مقابله با اجتماعات و ناآرامی ها بر عهده یگان های ویژه پاسداران ناجاست، ضروری است در خصوص اقدامات قبل از بحران، شامل پیش بینی و پیشگیری و آمادگی اقدام لازم به عمل آید. در حین بحران که اقدامات به منظور کنترل و مقابله است، ملاحظات حفاظتی را باید رعایت کرد. همچنین با توجه به ویژگی اغتشاشات و آشوبگری، در بررسی این گونه حوادث باید موارد زیر را رعایت کرد:

    بررسی زمینه های پیش از اغتشاش

    بررسی اقدامات رده انتظامی پیش از اغتشاش با توجه به آیین نامه ها و دستورالعمل های ابلاغی

    بررسی اقدامات اغتشاشگران در طول اغتشاش از لحظه شروع تا خاتمه

    بررسی اقدامات رده انتظامی در مقابله با اقدامات اغتشاشگران از شروع تا خاتمه

    بررسی اقدامات و تدابیر مثبت یا منفی متخذه از سوی دستگاه ها و نهادهای مسئول غیر از ناجا.(11)

    کلیدواژه ­ها:

     شورش، خرابکاری، درگیری مسلحانه، چالش سیاسی، مشروعیت دولت، براندازی حکومت.

    ارجاعات

    1-      رستمی محمود. فرهنگ واژه های نظامی. تهران: ایران سبز؛ 1386. ص 531.

    2-      علاماتی غلامرضا. اصول و دکترین پدافند و توسعه داخلی. ستاد تدوین متون درسی دافوس؛1383. ص 27

    3-      کوئن،بروس.درآمدی به جامعه شناسی.ترجمه محسن ثلاثی،تهران:نشر توتیا؛ 1379. ص 252

    4-      Turner, Ralph .H and Lewis .M .Killian. Collective Behavior .Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall;2007.p.83

    5-      گیدنز آنتونی. جامعه شناسی.ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی؛1383.ص 679

    6-      گروثرز چارلز. جامعهشناسي مرتن. ترجمه زهره كسائي، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبايي تهران؛1387. ص148.

    7-      George L. Kelling & William H. Sousa, Jr. Do Police Matter? An Analysis of the Impact of New York City’s Police Reforms, Manhattan Institute Center for Civic Innovation Civic Report No. 22;2003

    8-      Jamie Rinse. Kathryn Seitz. Chain of survival at mass gatherings: a case series of resuscitation events;2010

    9-      Dell a Porte, Marie Diane. Social Movements. London: Blackwell;2005

    10-  استانفورد کوهن آلوین.تئوری­های انقلاب.ترجمه علیرضا طیب، تهران: قومس؛1385

    11-  هداوند خانی وحیدرضا.حفاظت در کنترل اجتماعات. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛1388، ص 57

    سایر منابع:

    1-      محمد نژاد، میرعلی و محمد تقی، نورورزی. فرهنگ استراتژی. تهران: انتشارات سنا؛ 1380.

    2-      روشن، علی اصغر و نوراله، فرهادیان. فرهنگ اصطلاحات جغرافیای سیاسی- نظامی. تهران: دانشگاه امام حسین (ع)؛ 1385.

    3-      نوروزی، محمد تقی. فرهنگ دفاعی امنیتی. تهران: انتشارات سنا؛ 1385.

نظر شما