You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • قطب نما Compass     

    قطب­نما، اصطلاحی است که در ادبیات نظامی، انتظامی و جغرافیایی مورد استفاده قرار می­گیرد و عبارت است از وسیله­ ای که در آن یک عقربه مغناطیسی بر روی نقطه ­ای استوار شده و این عقربه بر روی صفحه ­ای افقی حرکت می­کند. این عقربه، همیشه در جهت قطب مغناطیسی زمین قرار می­گیرد و شمال و جنوب مغناطیسی را نشان می­ دهد (1).

    قطب نما، وسیله ­ای است بسیار مطمئن و ساده که در کلیه شرایط جوی، در صورتی که عقربه مغناطیسی آن آزاد باشد(اجسام فلزی در اطراف آن نباشد)،جهات اصلی را به ما نشان می­ دهد (2).

    قطب­نما، معمولی­ترین و ساده­ترین وسیله اندازه ­گیری سمت و زوایا است و مجهز به عقربه مغناطیسی است که با آنها، جهات اصلی و سمت­های(گراهای)مورد نظر تعیین می ­شود.

    یکی از معروفترین قطب نمای جهان، قطب نما پروت رکتور(3) است. این قطب­نما که در جریان جنگ جهانی دوم اختراع شد(4)، صفحه مستطیلی شکلی دارد که روی آن پیکانی تحت نام پیکان جهت نمای مسیرحک شده است. همچنین عقربه دو رنگ مشکی و قرمز متحرکی در روی آن وجود دارد که همان سوزن قطب­نما است. نوک این سوزن که به رنگ قرمز است،همواره رو به قطب شمال مغناطیسی زمین خواهد ایستاد. در روی قطبنما محفظه قابل چرخشی به نام محفظه قطب­نما وجود دارد. در حاشیه محفظه قطب­نما، از 0 تا 360 درجه، درجه بندی شده است. آنها درجات یا آزیموت­ها هستند. همچنین در قسمت حروف W,N,S و E به ترتیب نشانه جنوب، شمال، غرب و شرق وجود دارد.

    قطب نما دارای یک صفحه مدرج است. صفحه مدرّج، صفحه­اي است لغزنده، كه عقربه مغناطيسي روي آن نقش بسته است. بر روي اين صفحه دو گونه تقسيم­بندي وجود دارد:

    الف: تقسيم­بندي داخلي كه برحسب درجه صورت گرفته و به رنگ قرمز مي­باشد كه به ازاي هر 5 درجه علامت­گذاري و هر 20 درجه عددگذاري شده است.(محيط دايره به 360 قسمت مساوي تقسيم شده و زاويه بين دو شعاع دايره كه يك قسمت را فرا گرفته است، يك درجه نام دارد).

    ب: تقسيم­بندي خارجي كه برحسب ميليم غربي(5) و به رنگ سياه است كه به ازاي هر 20 ميليم علامت­گذاري و هر 200 ميليم عددگذاري شده است ولي دو صفر سمت راست آن اعداد به منظور اختصار حذف شده است. ميليُم يكي از واحدهائي است كه بيشتر در امور نظامي مورد استفاده قرار مي­گيرد و عبارتست از زاويه ديد يك شي يك متري در مسافت 1000 متري. با توجه به تعريف ميليم و فرمول محيط دايره(14/3 × قطر)،محیط دایره به شعاع 1000 متر به 6280 قسمت تقسیم شده که هر قسمت را یک میلیم می­گویند. کشورهای بلوک شرق جهت آسان کردن محاسبات، محیط دایره را به 6000 قسمت و کشورهای بلوک غرب به 6400 قسمت تقسیم کرده ­اند (6).

    یک فرد نظامی لازم است بتواند میلیم شرقی و غربی و همچنین تقه ها را به یکدیگر تبدیل نماید و برای این کار ناگزیر به استفاده از روش مناسب و اصول چهار عمل اصلی در ریاضی می باشد. همچنین برای محاسبه و تخمین مسافت تا محل اختفا و کمین اشرار، استفاده از قطب نمای کاربرد بسیاری دارد و به ماموران در ترسیم وضعیت مجرمان و محاصره آنان کمک فراوانی خواهد کرد.

    کلیدواژه ها:

     قطب نما، عقربه مغناطیسی، شرایط جوی، درجه، میلیم.

    ارجاعات:

    1-      روشن علی اصغر و فرهادیان نوراله. فرهنگ اصطلاحات جغرافیای سیاسی- نظامی. تهران: دانشگاه امام حسین (ع)؛ 1385. ص 197.

    2-      اداره کل پژوهش و تالیفات. رزم انفرادی ویژه پاسگاه­های مرزی. تهران: معاونت آموزش و تربیت ناجا؛ 1378. ص 22.

    3-      PROTRACTOR

    4-      Lowrie, William. Fundamentals of Geophysics. London: Cambridge University Press; 2007. p. 281

    5-      رستمی محمود. فرهنگ واژه­های نظامی. تهران: ایران سبز؛ 1386. ص 632.

    6-      McEachren, Justin W. General Science Quarterly. University of California Press; 1997. p. 337.

    سایر منابع:

    1-  یارندی محسن و سایرین. دستور رزمی ز- 7 14 رزم انفرادی. تهران: معاونت آموزش نزاجا؛ 1387.

    2-    مودتی علی. رزم انفرادی. تهران: معاونت آموزش و تربیت ناجا؛ 1390.

     

نظر شما