You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • اختلاف مرزی Border dispute

    اختلاف مرزی اصطلاحی است در ادبیات مرزی که به درگیری ها و تنش ها و اختلاف نظرهای گوناگون مرزی اطلاق می شود (1).

    از زمان­ های قدیم، اختلافات مرزی یکی از دلایل بروز تنش در روابط کشورها بوده که حتی در مواردی منجر به جنگ بین دولت­ ها شده است. تنش ­ها، درگیری ­ها و اختلافات مرزی، موجب تیرگی روابط کشورهای همسایه می­ شود و روابط بین الملل را تیره می­سازد (2).

    اختلافات مرزی توسط دو تن از مشهورترین جغرافیدانان انگلیسی، پیتر هاگت و پرسکات مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. پرسکات، اختلافات مرزی را در چهار طبقه دسته ­بندی نموده است. دو طبقه آن به خط مرز جغرافیایی مربوط است و دو طبقه دیگر از اختلافات مرزی، ناشی از آثار مترتب بر کارکردهای مرزی است (3).

     این چهار طبقه به شرح زیر می­باشند:

    1- اختلافات مکانی که ناشی از مکان دقیق مرز است.

    این اختلاف ها ممکن است ناشی از تفسیرهای گوناگون اسناد قانونی یا در اثر تغییر مکان عوارض طبیعی که از آنها برای علامت گذاری مرز استفاده می ­شود، باشد. اختلافات مکانی اغلب در نتیجه مجرای رودخانه ها، سکوهای شنی و جزایر به وجود می ­آیند.

    2- اختلافات بر سر قلمرو.

    این اختلافات به اختلافات ارضی معروف هستند و زمانی بروز می کند که دو کشور همسایه مدعی حاکمیت یک قلمرو مرزی باشند. معمولاً دلایل تاریخی، جغرافیایی و امنیت ملی، اساس این ادعاها را تشکیل می­دهد. در خاورمیانه، کشمکش بین اعراب و اسرائیل بر سر بیت­المقدس از بارزترین نمونه ­های این اختلافات می­ باشد (4).

    3- اختلافات عملکردی.

    این اختلافات ممکن است در خصوص تشریفات عبور قانونی و غیر قانونی از مرز یا مسائلی مانند دسترسی به کشتزار، مرتع و آب باشد. برخی دولتها برای تنبیه دولت دیگر، مقررات سخت عبور و مرور مرزی برای اتباع آن اعمال می­ کنند. معطل کردن بیش از حد مسافران، تشریفات سخت و خسته کننده، بازرسی­های طولانی یا توقیف کالا، از این گونه موارد می باشد.

    4- اختلافات ناشی از منابع ممتد در دو سوی مرز.

    مهم­ترین اختلافات ناشی از منابع مرزی، در خصوص مدیریت حوضه رودخانه ها پیش می آید. این اختلافات از طریق راه حل های تکنیکی و مدیریت خوب، قابل رفع است (5).

    از مصادیق بارز این اختلافات مرزی می­توان به برداشت بی­رویه آب، استخراج معدن، بهره ­برداری از منابع نفت و گاز مشترک یا استفاده از چراگاه به وسیله یک دولت به هزینه دولت دیگر، نام برد.

    برای حل اختلافات مرزی با در نظر گرفتن قرارداد انتظامات مرزی، هر یک از کشورهای همسایه ابتدا مرزبانان و در صورت عدم توافق، با تشکیل اجلاس های مرزی و همچنین حکمیت کشور سوم یا مجامع بین­المللی، موضوع اختلاف را بررسی و حل و فصل می کنند (6).

    دیوان بین المللی دادگستری، ماهیتاً یک مرجع قضایی است که با استقلال کامل به اختلافات بین المللی حقوقی و سیاسی دولت ها رسیدگی می کند. اختلافات حقوقی اختلافاتی هستند که طرفین در زمینه تطبیق،اجرا و یا تفسیر و تبیین حق موجود، با هم دارند. اختلافات و برخورد منافعی را که بر اساس قواعد حقوقی نتوان راه حلی برای آن یافت، اختلافات سیاسی می نامند.

    برای حل اختلافات بین­ المللی که جنبه حقوقی دارند، روش های زیر استفاده می­شده است:

    1- مراجعه به داوری(داوری رئیس یک کشور دیگر؛ داوری کمسیون مختلط؛ داوری دادگاه های داوری

    2- مراجعه به دادگاه و قبول رای دادگاه؛

    روش­ های سیاسی حل اختلافات نیز عبارتند از:

    1- مذاکره مستقیم بین طرفین؛

    2- مساعی جمیله؛

    3- میانجی­ گری؛

    4- آشتی و سازش؛

    5- تفحص(تحقیق و بازرسی) (7).

     کلید واژه ها

     اختلاف مرزی، خط مرز جغرافیایی، کارکردهای مرزی، قلمرو مرزی.

    ارجاعات:

        1.  معین، محمد. فرهنگ فارسی. چاپ 15،جلد 1. تهران: انتشارات سپهر؛ 1379. ص 168.

        2.  امیری، حشمت. کلیات روابط بین الملل. تهران: انتشارات هاد؛ 1379. ص 247.

        3.  دره، میرحیدر. جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی؛ 1374. ص114.

        4.  دره، میرحیدر. مبانی جغرافیای سیاسی. تهران: سمت؛ 1385. ص172.

        5.    دره، میرحیدر. همان.1374. ص115.

        6.    مصلی، غلامرضا. ملاقات مرزی. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1388. ص19.

        7.   همان. ص23.


     

     

نظر شما