You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • آمایش مناطق مرزی Preparing  border  areas     

    آمایش مناطق مرزی اصطلاحی است که در ادبیات مرزی به کار برده می­شود و عبارت است از : سازماندهی فضایی مناطق مرزی به منظور بهره ­وری مطلوب و متناسب از مزیت­های این مناطق در راستای منافع ملی، در چارچوب توسعه و امنیت کشور(1).

    آمایش مناطق مرزی نوعی برنامه ­ریزی است که توسعه را با امنیت و دفاع از نیازهای مناطق مرزی، در چارچوب شرایطی که این گونه مناطق از آن برخوردار هستند، پیوند می­دهد و راهکاری برای توسعه مناطق مرزی معرفی می­کند که در آن امنیت و توسعه لازم و ملزوم یکدیگر شناخته می­شوند (2). بر این اساس می­توان آمایش مناطق مرزی را نوعی برنامه­ریزی راهبری در فضاهای مرزی کشورها قلمداد کرد (3).

     مناطق مرزی در محیطی ویژه و سیستم خاص قرار دارند؛ به طوری که بسیاری از عملکردهای آنها در ارتباط با ویژگی­ ها و خصوصیات این مناطق در پاسخ به برخی نیازهای آن محیط صورت می­ گیرد. برخی از این ویژگی ها و مؤلفه­ها که در آمایش مناطق مرزی مؤثر هستند، عبارتند از:

    1-     دوری از مرکز: یکی از ویژگی­های اصلی مناطق مرزی، دوری از مرکز کشور است (4). طولانی بودن مسیر رفت و برگشت، عدم احساس امنیت قضایی و اجتماعی به دلیل طولانی شدن فرایند تصمیم گیری، رسیدگی به مشکلات و مسایل مردم دور از مرکز و .... از تبعات این امر می­باشد.

    2-     انزوای جغرافیایی: مرزها در ایران و در بیشتر کشورهای مشابه، به طور تقریبی از نقاط جغرافیایی دور دست که دارای منابع کمتر اقتصادی و جمعیت پراکنده می­باشند، عبور داده شده است. همین امر باعث گردیده در فرایندهای بعدی توسعه، آن مناطق از دیگر مناطق عقب­تر بمانند (5).

    3-     ناپایداری سکونت:یکی دیگر از ویژگی­های مناطق مرزی، داشتن جمعیت ناپایدار و ناپایداری سکونت است، که بر اثر دو دلیل عمده توسعه نیافتگی و حاشیه­ای بودن- عدم رونق مبادلات اقتصادی به وجود می ­آید (6).

    4-     تبادلات مرزی: مناطق مرزی نسبت به کل نظام یک کشور دو وظیفه اصلی بر عهده دارند:

    الف: کنترل و هماهنگ کردن مبادلات کشور با کشورها و محیط مجاور؛

    ب: محافظت از کشور در برابر عوامل زیانبار، از جمله تهاجم­های امنیتی، نظامی، اقتصادی و ...

    5-     تفاوت­های فرهنگی: یکی از ویژگی­های عمومی و جهان شمول مناطق مرزی، داشتن تنوع قومی (7)، اجتماعی و فرهنگی است. این پدیده، ناشی از قانون تراوش یا نشر و انتشار بین مناطق جغرافیایی مجاور است.

    6-     تهدیدات خارجی: مرز، حد فاصل درون با بیرون و امنیت و دفاع درونی با تهدید و ناامنی خارجی می­باشد. به این دلیل، مسئله تهدیدات خارجی در خصوص مناطق مرزی (8) یک واقعیت و یک ویژگی ذاتی است.

    7-     ضدیت سیستمی: ار دیدگاه سیستمی، فضاهای مناطق مرزی از سویی تعلق به کل نظام داخلی دارد و از سوی دیگر به دلیل مجاورت با کشورهای همجوار، تحت تأثیر نظام فضاهای همجوار قرار می­گیرد. از یک سوی تحت دولت مرکزی اداره می­شود و از سوی دیگر به دلیل دوری از مرکز، حاشیه بودن (9)، موانع جغرافیایی و میزان تأثیر پذیری از کشورهای همجوار، نظام حکومتی کشور بر آن مناطق مسائل و مشکلاتی را دارا می باشند.

    کلید واژه ها

    آمایش مناطق مرزی، سازماندهی مرزی، توزیع جمعیت، برنامه ریزی راهبردی.

    ارجاعات:

    1- 

    1-   عندلیب، علی رضا. نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی. تهران: نشر کارنگ؛ 1380. ص 14.

    2-   عندلیب علیرضا و مطوف شریف. توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران. فصلنامه باغ نظر، شماره دوازده؛1388. صص 76-57

    3-  Castells, Manuel. Communication power. Oxford university press; 2009.pp.42-56.

    4-  Hansen, Niles. Border regions. Ballinger publication Co;1978. pp. 246-261.

    5-  Jones, Philip and wild, Trevor. Opening the frontier: recent spatial impacts in the former inner German border zone. Regional studies; 1994.pp. 259-273.

    6-Buchanan, Ruth. Border regions. Global regal studies journal;1998.p.14.

    7-  پیشگامی فرد زهرا و امیدی آوج مریم. ارتباط بین پراکندگی اقوام ایرانی و امنیت مرزها. فصلنامه ژئوپلیتیک، سال پنجم، شماره اول؛1388. صص 71-48.

    8-  چوخاچی زاده مقدم محمد باقر و امینی قشلاقی داوود. بسترهای ایجاد ناامنی در مناطق مرزی استان آذربایجان غربی از منظر جغرافیای نظامی- امنیتی، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال ششم، شماره سوم؛1389.صص 210-186.

    9- قادری حاجت مصطفی؛ عبدی عرفان؛جلیلی پروانه زهرا و باقری سرنجیانه ناصر.تبیین نقش بازارچه‌های مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامون(مطالعه موردی: بازارچه‌های مرزی استان خراسان جنوبی)، فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک،شماره 19؛1389.صص 151-121.

    سایر منابع:

    1- غازی، ایران. مفهوم آمایش سرزمین و رابطه آن با تحلیل ها جغرافیایی توسعه. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهر سازی و معماری ایران؛ 1370.

    2-   عندلیب، علیرضا و شریف، مطوف. شناخت مبانی آمایش مناطق مرزی با نگاهی تحلیلی به منطقه نهبندان. تهران: دانشگاه شهید بهشتی؛ 1379.

     

نظر شما