You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • بازارچه مرزی       Border  Mavhets

    با بررسی اجمالی مناطق مرزی به ویژه نواحی روستاهای مرزی در مقایسه با مناطق مرکزی کشور می‌توان با شاخص‌های عمده‌ای از جمله انزوای جغرافیایی مناطق مرزی (1)، دوری از قطب‌های صنعتی- اقتصادی و توسعه‌ نیافتگی در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی دست یافت.

    مناطق مرزی به دلیل تماس با محیط ­های متنوع بیرونی، از ویژگی‌های خاصی برخوردارند.وجود مبادلات و پیوندهای فضایی دو سوی مرز و آسیب‌پذیری و تهدیدات مختلف در این مناطق اهمیت ویژه‌ای را در فرآیند برنامه‌ریزی، توسعه، آمایش سرزمین به مناطق مرزی داده است.امروزه این‌گونه مسایل در دو سوی مرز باعث شده تا کشورهای همسایه در قالب‌ بازارچه‌های مشترک مرزی که از شناخته ‌شده‌ترین روش‌های توسعه اقتصادی روستاهای مرزنشین (2) به‌ شمار می‌رود،می‌تواند تحولی بنیادی در تولید،ایجاد اشتغال، تثبیت جمعیت مرزنشین،افزایش درآمد و نهایتاً توسعه‌ای پایدار ایجاد نماید و به سمت همکاری‌های متقابل منطقه‌ای هدایت شوند (3).

     بازارچه هاي مرزي به عنوان يكي از اهرم­ هاي مهم در ايجاد اشتغال، فعاليت هاي اقتصادي و امنيت به خصوص مرزنشينان مطرح بوده و در طي سالهاي اخير مورد توجه برنامه ­ريزان و سياست مداران قرار گرفته است. بازارچه مرزی را می­توان به صورت زیر تعریف نمود: محوطه‌ای محصور؛ واقع در نقطه صفر مرزی و در جوار گمرکات، مجاز به انجام تشریفات ترخیص کالا؛ که اهالی دو طرف می ­توانند کالا و محصولات مورد نیاز خود را با رعایت مقررات صادرات و واردات، در این بازارچه ­ها عرضه نمایند (4).

    در سال‌های اخیر توجه ویژه به مسائل مرزها باعث توجه علمی و اکولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی به مرزها شده است. در اکثر کشورهای در حال توسعه سطح قابل توجهی از نیاز مردم مرزنشین از طریق مبادلات مرزی تأمین می­شود. این گونه مبادلات علی رغم غیر رسمی و محلی بودن آن، دارای نقش پر اهمیتی در مبادلات میان کشورهای همسایه بوده و باعث بهبود زندگی ساکنان نقاط مرزی می‌شود. به این دلیل، قانونمند کردن چنین مبادلات و جریان‌هایی در نوع خود به توسعه همکاری‌های متقابل اقتصادی، گسترش بازارهای مرزی محلی، ایجاد صلح و ثبات در مناطق مرزنشین منجر شده و در نهایت به بهبود امنیت در این مناطق و توسعه زیر ساخت‌ها و خدمات مورد نیاز منطقه منجر می‌شود (5).

    طرح ایجاد بازارچه های مرزی به ماده ۱۱ قانون صادرات و واردات در سال ۷۲ باز می­گردد .طبق این قانون به دولت اجازه داده شده در هر یک از مناطق مرزی که ایجاد بازارچه را مفید تشخیص می دهد، با رعایت اولویت­ هایی نظیر استعداد محلی، ضرورت های اشتغال و توسعه روابط تجاری با کشورهای همسایه نسبت به ایجاد آن اقدام کند (6).

     طبق ماده ۲۲ این آیین نامه اجرایی، بازارچه های مرزی محوطه ­ای است محصور واقع در نقطه صفر مرزی و در جوار گمرکات مجاز به انجام تشریفات ترخیص کالا یا مکان­هایی که طبق تفاهمنامه­ های منعقد شده بین ایران و کشورهای همجوار تعیین می­شود. اهالی دوطرف مرز می توانند کالاها و محصولات مورد نیاز خود را با رعایت مقررات صادرات و واردات و ضوابط مقرر در این ماده برای دادوستد در بازارچه­ های مرزی عرضه کنند (7).

     به عبارت دیگر، عبارت «با رعایت مقررات صادرات و واردات»به این مفهوم است که کلیه کالاهایی که صادرات و واردات آنها به استثنای کالاهایی که از نظر شرع مقدس اسلام و یا قانون ممنوع شده است مجاز است و بازرگانان دارای کارت می­توانند به امر صادرات و واردات مبادرت کنند و دادوستدشان توسط مردمان مستقر در نواحی مرزی و از طریق بازارچه ها مجاز و امکان پذیر است.

     براساس ضوابط ایجاد و فعالیت بازارچه های مرزی و براساس ماده ۲۲ آیین نامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات، استقرار گمرک در درب ورود و خروج بازارچه های مرزی ضروری است و اعمال مقررات صادرات و واردات و نظارت بر رعایت آن در بازارچه بر عهده گمرک می­ باشد.

    صادرات کالا در بازارچه های مرزی تنها با ارایه تعهدنامه کتبی صادرکننده مطابق فرم تعهد ابلاغی که به تأیید مسئول بازارچه مرزی رسیده باشد، قابل انجام است و نیاز به ارایه تعهد ارزی نمی باشد.

    اهداف اصلی بازارچه های مرزی عبارتند از:

    مسأله امنیت: بازارچه های مرزی با توجه به ساختارشان توانسته­ اند مسأله امنیت مرزها را تا حدودی حل کنند و این مسأله روی شرایط اقتصادی محل، تاثیر بسزایی داشته است (8).

    مسأله اجتماعی: افراد ساکن در مناطق مرزی به دلایل گوناگون تمایل به رفت و آمد با افراد ساکن در آن سوی مرز را دارند (9) و بازارچه ها توانسته اند این مهم را به راحتی پوشش دهند.

    مسأله سیاسی: استان های مرزی همیشه خواستار روابط سیاسی بر اساس منافع مشترک با کشور همسایه بوده اند و بازارچه مرزی با انجام مذاکرات و ملاقات های متعدد این مساله را تامین نموده است.

    ایجاد اشتغال: ایجاد بازارچه های مرزی به راحتی توانسته است باعث افزایش اشتغال مستقیم و غیرمستقیم مرزنشینان شود و این خود باعث سرمایه گذاری مولد شده است (10).

    مسأله مهاجرت: بازارچه با به وجود اوردن شغل و ایجاد درامد برای مرزنشینان، مساله مهاجرت به شهرهای بزرگ را تا حدودی از بین برده است.

    کلید واژه ها

     بازارچه مرزی، اشتغال مولد، انزوای جغرافیایی، مهاجرت، امنیت مرزی.

    ارجاعات:

    1. قادری حاجت، مصطفی؛ عبدی، عرفان؛ جلیلی، پروانه زهرا و باقری سرنجیانه، ناصر. تبیین نقش بازارچه های مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامون. فصلنامه علمی پژوهشی ژئوپلیتیک، شماره سوم؛1389. صص 151-121.
    2. Niebuhr, annekatri. Silvia Stiller. Integration effect in border regions. Hamburg institute of international economics; 2004. pp. 1616-4814
    3. محمدی، حمید رضا و فخرفاطمی، علی اکبر. نقش بازارچه های مرزی در توسعه فضایی مناطق مرزی. فصلنامه علمی پژوهشی ژئوپلیتیک، شماره یک؛1384. صص 76-55.
    4. قانون مقررات صادرات و واردات، 1379.

    5.       رکن الدین افتخاری، عبدالرضا؛ پاپلی یزدی، محمد حسین و عبدی، عرفان. ارزیابی اقتصادی بازارچه‌های مرزی، بازتاب‌های توسعه مناطق مرزی. فصلنامه ژئوپلتیک، سال چهارم، شماره دوم؛1387. صص 109-82..

    1. ماده ۱۱ قانون صادرات و واردات در سال ۷۲.
    2. ماده 22 قانون صادرات و واردات در سال ۷۲.
    3. قادری حاجت، مصطفی؛ عبدی، عرفان؛ جلیلی، پروانه زهرا و باقری، سرنجیانه ناصر. همان. ص 133.
    4. Jones, Philip and Wild, Trevor. Opening the frontier: recent spatial impacts in the former inner German border zone. Regional studies, Vol. 28; 2004. pp. 259-273
    5. Baylis, John, Steve Smith, and Patricia Owens. The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations;2011.p.93

     

نظر شما