You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • تعاملات مرزی     Border Interactions

    به ارتباط دو سویه و داد و ستدهایی که بین ساکنان دو طرف مرزها صورت می­گیرد تعاملات مرزی گفته می­شود (1).

    در زندگي ملل، مرزها را نبايد مانع واردات و مناسبات انساني دانست؛ چون مرزهادر عين حال که قلمرو حاکميت هاي مختلف را از يکديگر متمايز مي سازند، غالباً روابط سياسي، اقتصادي و فرهنگي حسنه اي نيز بين دولت­ هاي همجوار پديد مي آورند؛ همان طوري که در زندگي عادي خانواده ها، ديوار مشترک همسايگان مانع رفت و آمد و معاشرت نيست، بلکه عامل دوستي و همکاري است، مرز دولت­هاي همسايه نيز يک عامل جغرافيايي پر ارزش است که در تحکيم روابط طرفين، نقش بزرگي بازي ميکند.

    نواحي مرزي دولتها، در برقراری مناسبات مقام عمدهاي دارند و مخصوصاً در دوره هايي که روابط دو دولت همسايه حسنه است، آثار اين روابط در مناطق مجاور مرز بيشتر محسوس است. در مواقع بحراني و در شرایطی که مرزنشينها با دولت همجوار به علت هم زباني يا همکيشي تفاهم داشته باشند، يا بر اثر سوابق تاريخي ناشي از حملات نظامي به آن بدبين باشند، ممکن است در برابر دولتِ همسايه، همکاری کامل کند يا علیه او اقدامات خصمانه ای انجام دهد، ولي غالباً چون بين مرزنشينان دو طرف علايق خويشاوندي و روابط تجاري برقرار است، اصولاً بين مردمي که در دو جانب يک مرز زندگي ميکنند، مناسبات دوستانه حفظ مي شود. به همين جهت است که در بعضي از کشورها، گاهي مرزنشينان را طرفدار سياستهاي خارجي تلقي مي ­کنند و نسبت به آنها، با بدبيني مي­ نگرند (2).

    مرزها نوارهای محوری برای تبادل کالاها و مردم هستند. این ویژگی مرزها، در جهت کاهش اثر تنش ها عمل می¬کند. جدارهای مرزی همان گونه که به دلیل سرشت و ماهیتشان، موجب جلب و جذب نهادی نظامی و انتظامی به سوی خود می شوند، کشش شگفت انگیزی برای کشاندن تأسیسات اقتصادی و گمرکی به سوی خود دارند. مرزها همچنین افرادی نظیر جمعیت مرزنشین، پیله وران و بازرگانان را که سعی دارند با عبور از این خط، منافعی کسب کنند، جذب می کنند.(3).

    در کشورهای در حال توسعه، سطح قابل توجهی از نیاز مردم مرزنشین، از طریق مبادلات مرزی تأمین می-شود. این گونه مبادلات نقش پراهمیتی در تعاملات میان کشورهای همسایه داشته و باعث بهبود زندگی ساکنان نقاط مرزی می­ شود. از این رو برنامه ­ای کردن چنین مبادلات وجریان­ هایی در نوع خود به توسعۀ همکاری های متقابل اقتصادی، گسترش بازارهای مرزی محلی، ایجاد صلح و ثبات در مناطق مرزنشین و بالاخره به بهبود امنیت در این مناطق و بهبود زیرساخت­ها و خدمات مورد نظر منطقه منجر می­شود (4).

    تجربيات كشورهاي درحال توسعه در سه دهۀ اخير نشان مي دهد كه توسعۀ مبادلات مرزي درقالب مقررات و قوانين حقوقي، مي­واند محرك خوبي براي افزايش مبادلات كالا به صورت رسمي و جهت دهي تجارت به سمت مزيت­ هاي نسبي، گسترش همكاري­هاي همه جانبه، توسعۀ بازارچه ­هاي مرزي بين منطقه ­اي، ايجاد سودهاي تجاري، كاهش قيمت كالاها، همگرايي ميان عرضه و تقاضا و ايجاد درآمد، اشتغال و امنيت براي مرزنشينان گردد(5). بازارچه­ هاي مرزي، يكي از اهرم ­هاي مهم در ايجاد اشتغال و توسعۀ فعاليت­ هاي اقتصادي است و در طي سال­ هاي اخير تأثير قابل توجهي در توسعۀ روابط تجاري ايران با كشورهاي همسايه داشته ­اند.

    از مزاياي احداث اين بازارچه ­ها مي­ توان به ايجاد مزيت ­هاي نسبي در توليد و فعاليت هاي بازرگاني در دو سوي مرز، مناسبات دو كشور و ايجاد اشتياق در كشورهاي همسايه برای توسعۀ مبادلات و بهبود روابط تجاري با ايران اشاره كرد. تأمين سطح مطلوب اشتغال در محل استقرار بازارچه ها و جمع آوري و هدايت سرمايه هاي راكد به سمت تجارت و بازرگاني، افزايش امنيت منطقه، كاهش روند قاچاق كالا، رشد و توسعۀ اقتصادي مناطق مرزي و تأمين مايحتاج ضروري مرزنشينان، از ديگر مزاياي احداث بازارچه­ ها و پايان­هاي مرزي است(6).

    در حال حاضر کنترل مرزها به واسطۀ تعامل دو دولت همسایه امکان پذیر است. این مسئله در مواردی که مرزهای دو کشور بسیار طولانی است و امکان کنترل مرز به تنهایی میسر نیست، از طریق تعامل دو کشور و با همکاری طرفین امکان پذیراست. به عنوان مثال کنترل مرز آمریکا و مکزیک که رتبۀ دوم عبور و مرور قانونی و غیرقانونی را در جهان دارد، به دلیل طولانی بودن خط مرزی، از عهدۀ آمریکا بر نمی ­آید و به همین دلیل از طریق تعاملات مرزی و توافقنامه های مرزبانان دو کشور، طرح مشترکی از سوی دو کشور تدوین شده است تا امنیت این خطوط مرزی از طریق همکاری دو کشور میسر شود.

    کلیدواژه ها

     مرز، بازارچه­ های مرزی، تعاملات مرزی.

    ارجاعات

    1-   معتمد نژاد، کاظم. جغرافياي سياسي. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1348، ص 87

    2- حافظ نيا و ديگران. بررسي تطبيقي اهداف و عملکرد طرح پروانه گذر مرزي مطالعه موردي ايران و ترکمنستان.  مجله تحقيقات جغرافيايي. شماره 28 ، 1385، ص6.

    3- کریمی پور، یدالله. نگاهی نو به طبقه بندی استراتژیک مرزها با نگاهی به مرزهای ایران. مجلۀ ادبیات و علوم انسانی دانشکده ادبیات. 1380، ص 561.

    4- اسماعیل زهی، ناهید و دیگران. نقش بازارچه ­های مرزی در توسعه و امنیت شهر زابل. مجموعه مقالات همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت. زاهدان: دانشگاه سیستان و بلوچستان، 1391 ، ص 303 .

    5- محمودي، علي. ساختار مبادلات بازارچه ­هاي مرزي و نقش آن در بازرگاني و اقتصاد مناطق مرزنشين. تهران: موسسه مطالعات و پژوهش هاي بازرگاني، 1384، ص 84.

    6- كسرايي، زينب. بازارچه ها و پايانه هاي مرزي چشم انداز برنامه پنجم توسعه ­ي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي کشور. مجموعه مقالات همايش پايانه ها و بازارچه ها- چالش ها و فرصت ها. ایلام: دانشگاه ایلام،1389، ص 23.

     

     

نظر شما