You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • حاکمیت     Sovereignty

    حاکمیت، اصطلاحی است که در ادبیات حقوق و مرزی به کار برده می­شود و عبارت است از صلاحیت عمومی و قانونی یک کشور، برای اجرای تمام مصوبات و قوانین و همچنین آراء صادره از طرف محاکم قضایی، در مورد افراد، زمین، اشیاء موجود در آن و یا آنچه که در قلمرو آن کشور قرار دارد (1).

    برخی از اندیشمندان معتقدند حاکمیت عبارت است از حق انحصاري حكومت براي استفاده از زور يا قدرت مشروع. اين برداشت در واقع ناظر بر امور داخلي كشورهاست كه حكومت­ها براساس اختيارات و اقتداري كه به طرق دموكراتيك يا ديگر روش­هاي مرسوم در دوران حاضر كسب نموده­اند، قدرت و سلطه مشروع خود را بر مردم خويش اعمال مي­كنند. در اين فرآيند حكومت­ها علي القاعده تابع هيچ قدرت و عامل بيروني محدودكننده نيستند، مگر آن دسته از تعهداتي كه با اراده و استفاده از حاكميت خويش به آنها پیوسته اند.(2)

    حاكميت از آن رو بعد جغرافيايي مي­يابد كه چهره قانوني اعمال اراده حكومت بر سرزمين(قلمرو) و مردمان(ملت) است. بنابراين حاكميت به معني چيرگي قانوني حكومت بر"ملت "و "سرزمين" مي­باشد و مفهوم اجراي قوانين حكومت براي كنترل مردم و سرزمين در محدوده جغرافيايي­اش را مي­ رساند(3)

    از ديدگاه جغرافيدانان سياسي نيز حاكميت ملي تمام صلاحيت­ها و اختياراتي است كه كشور در چارچوب سرزمين خود اعمال مي­كند. اين صلاحيت و اختيارات بر دو نوع است:

    بعضي مربوط به خود سرزمين و بعضي ديگر مربوط به اشخاص موجود در آن مي­باشد. از اين رو، جمع ميان سرزمين و حاكميت، اساس نظام بين حكومتي جديد را فراهم كرده است(4). همچنين برخي از جغرافيدانان سياسي بر اين باورند كه حاكميت، حق اعمال قدرت توسط حكومتي است كه در يك قلمرو مشخص و بر اساس دو نوع اقتدار حكمروايي مي­ كند(5) به بيان ديگر، آنها حاكميت را در دو سطح داخلي و خارجي مورد بحث قرار مي­ دهند.

    حاكميت ملي داراي عناصري است كه عبارتنداز سرزمين، ملت، مرز، حكومت و دولت. تمامي اين عناصر از آن رو كه داراي بعد فضايي هستند، در جغرافياي سياسي مورد مطالعه و بررسي قرار مي­ گيرند.(6)

    دولت برای اعمال حاکمیت خود، نیاز به اجرای قوانین و مقررات وضع شده، توسط مأمورین دولتی دارد و این مهم، توسط مأمورین نیروی انتظامی، مرزبانان و مرزداران در قلمرو کشور جمهوری اسلامی ایران انجام می ­پذیرد. بدین ترتیب، حاکمیت به معنی چیرگی قانونی حکومت، بر ملت و سرزمین است و نشان دهنده اجرای قوانین حکومت برای کنترل مردم و سرزمین در محدوده جغرافیایی­اش می­باشد. این جنبه از مفهوم حاکمیت، با مفهوم قلمرو در فارسی، نزدیکی فراوانی پیدا می­کند (7).

    بعد از جنگ جهانى دوم، با تدوین قواعد و منشورهاى بین­‏المللى و با تشکیل سازمان‏­هاى بین­المللى، به‏ طور مستقیم و یا غیر مستقیم، حاکمیت ملى دولت­ها محدودتر شد. البته در برخى موارد، دولت­ها با اختیار،اراده و رضایت‏ خود، وارد یک پیمان، معاهده و یا کنوانسیونى شدند و در واقع خودشان محدودیت را پذیرفته ­‏اند. در برخى موارد هم با قواعد آمره بین‏­المللى و یا عرف بین­المللى، محدودیت­هایى بر دولت­ها تحمیل مى­‏شود و یا سازمان ­­هاى بین‏­المللى که پایه اصلى قدرتشان طبق تصمیم دولت­ها و با مقررات بین­المللى مى‏­باشد، تصمیماتى را براى کشورها و دولت ­ها اتخاذ مى­کنند و براى آنها محدودیت­هایى را به وجود مى­‏آورند (8).

    کلیدواژه ها:

     حاکمیت، محاکم قضایی، قلمرو، سرزمین، ملت، حکومت.


     ارجاعات:

    1-  رحمتی راد محمد حسین. مرزبانی،گذرنامه و اتباع بیگانه. تهران: معاونت آموزش ناجا؛ 1374. ص 21.

    2- کاظمی علی اصغر. روابط بین الملل در تئوری و عمل. تهران: قومس؛1384، ص 127

    3- مجتهد زاده پیروز. جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی. تهران: انتشارات سمت؛ 1381. ص 120.

    4-   میرحیدر دره. جغرافیای سیاسی پیشرفته. تهران: دانشگاه تهران؛1379، ص 2

    5-  گالاهر کارولین. مفاهیم اساسی در جغرافیای سیاسی. ترجمه محمد حسن نامی و علی محمدپور.تهران: زیتون سبز؛1390، ص 44

    6- بدیعی ازنداهی مرجان و حسینی نصرآبادی نرجس السادات.جهانی شدن و تحول مفهوم حاکمیت ملی.نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال دوازدهم، شماره 25؛1391، صص 172-151

    7- تیموری محبوب. اجرای معاهدات مرزی. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1384. ص 12.

    8-  Langhorne, Richard. The Coming of Globalization, New York: Pal grave; 2001. pp. 67-80.

    سایر منابع:

    1-  دومنیک کارو. حقوق بین الملل عمومی. ترجمه مصطفی تقی زاده انصاری. تهران: نشر قومس؛ 1389.

    2-رضایی غلامرضا. رسیدگی به مسایل مرزی. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1384.

    3- زرقانی سید هادی. مقدمه­ای بر شناخت مرزهای بین الملل. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1386.

    4- سهرابی محمد. وظایف مرزبانان در حل اختلاف مرزی. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1384.

     

نظر شما