You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • خط مرزی      Border Line

    خط مرزی، خطی اعتباری و قراردادی است که به منظور تحدید حدود یک کشور روی زمین و اسناد مرزی مشخص میشود (1).

    تاریخ نشان می دهد که مفهوم مرز در گذشته با آنچه امروز از آن برداشت می­ شود، تفاوت داشته است. در گذشته مرز به صورت یک خط مفهوم نداشت. در آن زمان منطقة پهناوری را که حد فاصل میان دو امپراتوری بود، منطقة سرحدی می­خواندند؛ به عبارت دیگر، چون مرزها در گذشته به طور روشن و مشخص نبودند، به عنوان سرحد یا منطقة مرزی مشهور بودند.

    ولی با گذشت زمان و با پیشرفت در  فنون مساحی، توپوگرافیک و کارتوگرافیک و وسایل اطلاعاتی مورد نیاز برای تعیین دقیق مرز، حدود کشورها به طور دقیق تر تعریف، مشخص و نشانه گذاری شدند و در نتیجه امروز مفهوم مرز جایگزین مفهوم سرحد شده است (2).

    امروزه مرزها اهمیت بسیاری در گفتمان مربوط به حاکمیت دارند (3). برخي از تعاريف ارائه شده مرز و خطوط مرزی از سوي دانشمندان مختلف عبارت اند از: ديكشيت مرزها را خطوطي مي داند كه حد خارجي تحت حاكميت يك دولت ملي را مشخص مي­ كنند. به عقيده درايسدل، مرز به پديدهاي فضايي اطلاق مي ­شود كه منعكس كنندۀ قلمروي حاكميت سياسي يك دولت بوده و مطابق قواعدي خاص در مقابل حركت انسان، انتقال كالا و غيره مانع ايجاد مي­كند. گلاسنر مي­گويد كه مرزها بر روي نقشه به صورت يك خط نازك ترسيم مي­شوند؛ در حالي كه مرز يك خط نيست بلكه يك سطح است؛ سطحي عمودي كه از طريق آن فضا، خاك و زيرزمين برش مي­يابد. ريچارد موير معتقد است، مرزها تا حدودي مانند چيزي خطي توصيف شده ­اند.

    در حقيقت مرزها در جايي به وجود مي­آيند كه فصل مشترك­هاي عمودي ميان حاكميتهاي كشوري از سطح زمين مي­گذرد. به اعتقاد پيتر تيلور، مرز مفهومي از بيرون به درون است و خط مشخصي است كه جدايي را نشان مي­دهد (4). به نظر ميرحيدر، مرزهاي سياسي مهم ترين عامل تشخيص و جدايي يك واحد سياسي از واحدهاي ديگر است و خطوط مرزي خطوطي اعتباري و قراردادي هستند كه به منظور تحديد حدود يك واحد سياسي بر روي زمين مشخص مي ­شوند (5).

    به عقيده مجتهدزاده، انسان براي مشخص ساختن پيرامون جولانگاه خود، آن گونه كه با گسترۀجولانگاه همسايه تداخل نيابد،ناچار به تعيين خطوطي قراردادي در بخش پيرامون محيط زيست يا قلمرو خود است. گونۀ گسترش يافته اين مفهوم، خط پيراموني است كه بخش پاياني جولانگاه يك ملت را مشخص مي­ سازد و جنبه­ هاي سياسي پيدا كرده و مرز خوانده می­شود (6).

    خطوط مرزی میان کشورها گاهی به وسیله عوارض طبیعی مانند خط القعرها و خط الرأسها و گاهی با استفاده از خطوط فرضی و قراردادی تعیین و توافق می­شود. خطوط مرزی به خطوط مرزی زمینی، دریایی و هوایی تقسیم می­ شود.

    تعیین خط مرزی در سه مرحله انجام می­ گیرد:

    1. تفاهم بر سر مکان تقریبی مرز؛

    2. تحدید حدود؛

    3.علامت گذاری روی زمین.

    مرحلۀ نخست نشانگر تفاهم اولیه دولت­ها دربارۀ ادعای ارضی آنهاست. در این مرحله، خطوط به طور تقریبی روی نقشه ترسیم می­شوند، ولی هنوز نقشه برداری دقیق از محل صورت نگرفته است. در مرحله دوم،خط مرز به طور دقیق تعریف می­شود و رسماً مورد موافقت دو دولت ذی ربط قرار می­ گیرد.

    اگر خط مرزی هندسی نباشد، نقشه برداری محلی صورت می­گیرد تا موضع مرز از نظر ناهمواری ­ها مشخص گردد. مرحلۀ سوم، مرحله علامت­ گذاری است، به این معنی که خط مرز که از پیش تعیین حدود شده، روی زمین پیاده و علامت گذاری می­شود.

    کلیدواژه ها

     مرز، سرحد، خط مرزی، مرز زمینی، مرز دریایی.

    ارجاعات

    1- Dikshit, R . political geography . new delhi: tata mc graw hill; 1995. P.55.

    2- ميرحيدر، دره. اصول و مباني جغرافياي سياسي. تهران: انتشارات سمت، 1373،ص161.

    3- حافظ نیا، محمد رضا. مبانی مطالعات سیاسی اجتماعی. جلد اول. قم: سازمان حوزه ها و مدارس علمیه خارج از کشور، 1379، ص190.

    4- مویر، ریچارد. درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی. ترجمۀ دره میرحیدر. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1379، ص 280.

    5- زرقانی، سید هادی. مقدمه­ای بر شناخت مرزهای بین المللی. معاونت پژوهشی دانشگاه علوم انتظامی ناجا، 1386، صص 17-18.

    6- مجتهدزاده، پيروز.جغرافياي سياسي و سياست جغرافيايي.تهران: انتشارات سمت، 1381، ص31.

     

     

     

     

     

     

نظر شما