You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.




  • دریای سرزمینی Territorial sea

    دریای سرزمینی، اصطلاحی است که در ادبیات دریابانی و حقوق دریاها به کار برده می­شود و عبارت است از منطقه ­ای از دریا واقع در مجاورت آب­ های داخلی که دول ساحلی برای حفظ امنیت خود و نظارت بر رفت و آمد کشتی­ های بیگانه، به اعمال قوانین و مقررات داخلی خود مبادرت می­کنند (1).

    جامعه بین ­المللی همواره کوشیده است تا قوانین و مقررات لازم جهت استفاده و بهره­برداری هر چه صحیح­تر از دریاها را تدوین نموده و این مهم را سامان دهد. از جمله تلاش­های صورت گرفته در این زمینه تعیین محدوده­ای با عنوان دریای سرزمینی است (2).

    در قرن 18 میلادی تفکیک بین دریای آزاد و دریای سرزمینی(یا آب­های ساحلی که بیشتر در بین عموم رواج دارد) جلوه گر شد. در قرن نوزدهم برخی نویسندگان مدعی بودند که دولت ساحلی دارای حقوق انحصاری در دریای سرزمینی است و یا حداقل از حاکمیت یا صلاحیت عام در آنها برخوردار است و نحوه عمل بسیاری از دولت­ها موید این نظر بود (3).

     طی سه دهه اول قرن 20 میلادی حاکمیت دولت­ها بر دریای سرزمینی به شرط رعایت حق عبور بی­ضرر کشتی های خارجی از آن، مورد قبول عام گردید. در خلال تمامی تاریخ دریای سرزمینی، مساله عرض آن، موضوع بحث برانگیزی بوده است. در پایان قرن هجدهم اتخاذ روش سه مایل دریایی پیرامون ساحلی برای مشخص شدن محدوده دریای سرزمینی تعیین گردید (4) و در نهایت کنوانسیون 1982 حقوق دریاها، محدوده آب­های سرزمینی را دوازده مایل دریایی از خط مبداء، تعیین نمود (5).

     بر این اساس، دریای سرزمینی اولین منطقه رسمی دریایی است که پس از خط مبدأ به سمت دریا قرار گرفته و عرض آن بین 3 تا 12 مایل دریایی است(تعیین عرض آن تابع نظر دولت ساحلی است و اکثر کشورهای جهان عرض 12 مایل را برگزیده­اند). دولت­های ساحلی در منطقه دریای سرزمینی، دارای حق حاکمیت مطلق و انحصاری هستند و مالکیت منابع این مناطق نیز متعلق به دولت­های ساحلی است (6).

     در دریای سرزمینی، دولت بر روی آب، بستر دریا، زیر بستر و فضای بالای آن حاکمیت کامل دارد و از این نظر تفاوتی بین این منطقه و آب­های داخلی نیست. ولی از نظر کشتیرانی حقوق دولت ساحلی با محدودیت روبرو است، چون کشتی­های دولت­های بیگانه می ­توانند با استفاده از حق «عبور بی­ضرر» از دریای سرزمینی عبور کنند (7).

    ‌بر اساس قانون مناطق دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان مصوب 1372،عرض دریای سرزمینی از خط مبداء ‌دوازده مایل دریایی می‌باشد. مایل دریایی برابر با ۱۸۵۳ متر است. ‌جزایر متعلق به ایران اعم از این که داخل و یا خارج دریای سرزمینی باشند، طبق این قانون دارای دریای سرزمینی مخصوص به خود هستند. همچنین ‌آبهای واقع بین خط مبداء دریای سرزمینی و قلمرو خشکی و همچنین آبهای واقع بین جزایر متعلقه به ایران که فاصله آنها از یکدیگر از دو برابر عرض‌دریای سرزمینی تجاوز نکند، جزء آبهای داخلی محسوب و تحت حاکمیت جمهوری اسلامی ایران می‌باشد.(8)

    با توجه به مأموریت دریابانی، فرماندهی مرزبانی ناجا در خصوص مراقبت و کنترل(آب­های داخلی، سرزمینی، تحت نظارت و محدوده انحصاری و اقتصادی)دریاها، اقدامات زیر را در محدوده دریاهای جمهوری اسلامی ایران به عمل می­آورد:

    -         برنامه ­ریزی و گشت زنی در آب­های تحت حاکمیت جمهوری اسلامی ایران؛

    -         نظارت بر نحوه برقراری امنیت دریانوردی در محدوده آب­ های استحفاظی و عملیات امداد و نجات دریایی؛

    -         انجام هماهنگی عملیاتی با رده­های ذیربط در مواقع لزوم، به منظور جلوگیری از هر گونه ناامنی، سرقت دریایی، صید غیر مجاز در بنادر، لنگرگاه­ها و حوضچه­ ها، خورها و آبراه ­های تحت حاکمیت جمهوری اسلامی ایران؛

    -         نظارت و هماهنگی در نحوه اعزام گشتی­های دریایی و ساحلی ناجا، در محدوده آب­های سرزمینی تعیین شده؛

    -         اجرای قوانین و مقررات دریایی جمهوری اسلامی ایران؛

    -         دستگیری ترددکنندگان غیر مجاز و تحویل آنها به گارد ساحلی کشور مقابل؛

    -         جلوگیری از تجاوزات شناورهای کشورهای همسایه (9).

    کلیدواژه­ ها:

     دریای سرزمینی، آب های داخلی، حقوق دریاها، بستر دریا.

    ارجاعات:

    1-    موسی زاده رضا. بایسته­های حقوق بین الملل عمومی. تهران: نشر میزان؛ 1380. ص  262.

    2-    E.A.SMITH. the Law and Custom of the Sea. London: Stevens & Sons Ltd; 1959.p.5.

    3-    چرچیل رابین و آلن لو. حقوق بین الملل دریاها. ترجمه بهمن آقایی. تهران: انتشارات گنج دانش؛ 1383. ص 99.

    4-    D.P. O’CONNELL.  International Law. London: Stevens & Sons Ltd; 1965. p. 523

    5-    The Law of the Sea. United Nations Convention on the Law of the Sea. New York: UN Publications; 1983. p. 3.

    6-    مقتدر هوشنگ. حقوق بین الملل عمومی. تهران: وزارت امور خارجه؛ 1386. ص 182.

    7-    رضایی غلامرضا. شناسایی مرزهای ایران. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1384. ص 10.

    8-    ماده دوم قانون مناطق دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان مصوب 1372

    9-    پیله ور جعفر. سازمان و وظایف مرزبانی. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1385. ص 70

    سایر منابع:

    1- زرقانی سید هادی. مقدمه ای بر شناخت مرزهای بین الملل. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1386.

    2-    صادق­نیا سهراب. آشنایی با حقوق دریاها. تهران: معاونت آموزش ناجا؛ 1383.

    3-    صنایعی ابراهیم. اصول و مبانی مرزبانی. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1384.

    4-    بحیرایی حمید. کنوانسیون حقوق دریاها. تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح؛ 1392.

     

نظر شما