You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • مرز      Border

      در تعریف مرز می­ توان گفت: خطوط اعتباری و قراردادی هستند که به منظور تحدید حدود یک واحد سیاسی، بر روی زمین مشخص می­ شوند؛چنانچه منظور از واحد سیاسی، یک کشور باشد، در آن صورت خطوطی که اراضی یک کشور را از کشور همسایه جدا می­سازد، مرزهای بین­ المللی خوانده می­شود (1).

    مرزها، پدیده­هایی با ماهیت انسانی هستند که برای اثبات حقوق فیزیکی یک دولت بر یک قلمرو خاص، تشکیل شده­اند. مارتین گلاسنر معتقد است که مرز نه یک خط، بلکه سطحی عمودی است که از طریق فضا و زمین و زیرزمین، دولت­های همسایه را قطع می­کند؛ هرچند که این سطح، در روی زمین به صورت یک خط مشاهده می­ شود (2). 

     مفهوم مرزهای بین المللی به شکل امروزی، به زمان معاهده صلح وستفالیا در سال 1648 میلادی در اروپا بر می­گردد. در این زمان، منطقه سرحد که گستره وسیعی را در بر می­گرفت، جای خودش را به مرز داد. به این صورت، مرز به صورت خطی بر روی زمین ترسیم گردید تا قلمروهای سیاسی و حاکمیت ملت­ها را، از یکدیگر جدا کند. بدین ترتیب، ترکیب سه پدیده سرزمین، ملت و حکومت که باعث پیدایش کشور شده بود، در چارچوب مرز معنی دار شد (3).

     به طور کلی، دسته بندی­های گوناگونی از مرزها ارائه شده است؛ که هریک از این دسته­ بندی­ها بر اساس عوامل خاصی صورت گرفته­ اند، مانند مورفولوژی، زمان استقرار، وضعیت قانونی و کارکرد مرز (4).

      به رغم ارائه‌ طبقه ­بندی­ های معمول از مرزها، به عقیده دو تن از نویسندگان، درباره‌ مرزهای بین­الملل، طبقه- بندی مرزی ارزش چندانی ندارد؛ چون هر مرز در نوع خود منحصر به فرد است و اغلب، پیچیدگی آن مانع از این می­شود که تحت یک طبقه ­بندی ساده قرار گیرد (5).

     هارتشورن مرزها را از نظر پیدایش و تطبیق آنها با گروه ­های قومی- زبانی، به پنج دسته تقسیم می­کند (6):

    الف) مرزهای پیش از سکونت:  مرزهایی که از سوی مهاجران، در سرزمین های خالی از سکنه پدید می آید.

    ب) مرزهای پیشتاز:  مرزهایی که پیش از اسکان مردمان، در طبیعت وجود دارد.

    ج) مرزهای تطبیقی : بر اساس تقسیم یک ملت یا کشور به چند قطعه، به تناوب و به گونه تطبیقی پدید می­ آیند.

    د) مرزهای تحمیلی :مرزهای خطی اروپایی که در دوران اولیه پیدایش، با تصویب عهود بین المللی به دیگر بخش­های جهان تحمیل شد.

    ه) مرزهای متروکه: که به علت بی اعتبار بودن، اهمیت ندارد؛ ولی آثارآن، هنوز در چشم­انداز نمایان است (7).

     از آنجایی که مرزها، مشخص­کننده محدوده حاکمیت دولت بر مردم و منابع تحت نفوذش هستند و قلمرویی را که دولت می‌تواند قوانینش را در آنجا به اجرا گذارد و قدرتش را اعمال کند،تعیین می‌کنند؛ مهم‌ترین کارکرد آنها، ایجاد مانع و عامل بازدارنده است. بدین معنا که، مرزها از ورود و خروج هر پدیده‌ای که در اعمال قدرت و حاکمیت آن کشور اخلال ایجاد می­ کند، ممانعت به عمل می­ آورند.

    به عبارت دقیق تر، مرز همانند فیلتر و مانعی عمل می­کند که مانع از انتقال کالا، موجودات زنده، حرکت مردم و همچنین اندیشه‌ها و آرمان‌های آنان، در قالب روزنامه، مجلات، کتاب‌ها و ... می‌شود که از نظر حکومت، این موارد مخل امنیت کشور محسوب می‌شود (8).

    کلید واژه ها

     مرز، سرحد، قلمرو، حاکمیت، سرزمین، امنیت.

    ارجاعات

    1. Morelli, Vincent & Paul Belkin. NATO in Afghanistan: A Test of the Transatlantic Alliance. Congressional Research Service;2009.p. 5700
    2. Power, Marcus. Rethinking development geographies. London: Rutledge; 2003. p. 84.
    3. ویسی، هادی و حافظ نیا محمد رضا.تاثیر جهانی شدن بر مرزها. فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره پانزدهم،شماره 2؛1390. صص 59-41.
    4. Seon, Brown. New forces in world politics. Washington: Brooking; 1990.p.112.
    5. Mondel, Robert. The changing face of national security: A conceptual analysis. Washington: Berkley University Press; 2005.
    6. میرحیدر دره. مبانی جغرافیای سیاسی.تهران: سمت؛ 1386. ص 112.
    7. درایسدل و جرالد اچ بلیک. جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا. ترجمه: دره میرحیدر. تهران: وزارت امور خارجه؛ 1374. ص 108
    8. زرقانی، سیدهادی.عوامل ژئوپلیتیکی موثر بر نقش و کارکرد مرزها با تاکید بر مرزهای ایران. فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیك،شماره سوم؛1386. ص 185.

نظر شما