You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • معاهده     Treaty

    معاهده، عبارت است از نوعی توافق بین المللی که بین دو یا چند دولت با یکدیگر یا بین دولت یا دولت هایی یا سازمان یا سازمان هایی بین المللی منعقد می شود و مسئولیت ها و وظایف حقوقی برای طرفین ایجاد می کند (1).

    معاهده یا عهدنامه، یک توافقنامه بین‌المللی است که میان کشورها یا سازمان‌های بین‌المللی منعقد شده و مشمول حقوق بین‌الملل می‌باشد. معاهده واژه‌ای عام است و کنوانسیون، موافقت‌نامه بین‌المللی، توافق‌نامه، پروتکل، پیمان، میثاق و... را در بر می‌گیرد. نامی که برای یک موافقتنامه انتخاب می‌شود فی‌نفسه اهمیت ندارد و فاقد اثر حقوقی است (2).

     پروفسور مکنر در تعریف معاهده می­گوید: معاهده عبارت است از یک توافق کتبی که به وسیله آن دو یا چند دولت یا سازمان بین­المللی، رابطه ­ای بین خود در قلمرو حقوق بین­الملل ایجاد می­ کنند و یا در صدد ایجاد آن هستند. در تعریف دیگر گفته می­شود: معاهده بین­المللی عبارت از قراردادی است که بین تابعین حقوق بین الملل به منظور تولید بعضی آثار حقوقی منعقد می­ شود (3).

     در تعریفی دیگر آمده است: معاهده، توافق یا قراردادی است که کتباٌ بین دو یا چند دولت و در زمینه­ های عمده و اساسی صورت می­پذیرد. مثل عهد نامه مودت، عهدنامه استرداد مجرمان و عهد نامه مرزی. به طور کلی واژه معاهده در باره تعهداتی بین المللی بکار می­ رود که با دخالت رسمی و صریح دستگاه های صالح در عقد توافق برقرار شده باشد (4).

    برخی از مهمترین معاهدات در تاریخ سیاسی ایران عبارتند از:

    معاهده فین کین اشتاین

    اولین معاهده بین ایران و غرب در فین کین اشتاین بین ایران و فرانسه منعقد شد که یک پیمان تدافعی نظامی بود در مقابل روس و انگلیس، یعنی ایران در سرکوب انگلیس در هند به فرانسه یاری کند و فرانسه نیز در سرکوب روس و بیرون کردن او از متصرفات ایران به این کشور یاری کند و گاردان به‌عنوان سفیر دولت فرانسه در ایران برای آموزش نظامیان به ایران گسیل شد.

    عهدنامه گلستان

    جنگ‌های بین ایران و روس نیز منجر به انعقاد پیمان‌های سنگینی علیه ایران شد که از جمله این پیمان‌ها، عهدنامه گلستان بود؛ طی این قرارداد بسیاری از شهرهای ایران و متصرفات قبلی روس‌ها از طرف ایران به روس‌ها واگذار شد.

    معاهده ارزروم

    بین ایران و عثمانی نیز یک معاهده در سال ۱۱۶۳ که معروف به معاهده دوم ارزروم بود، منعقد شد که براساس آن ایران از سلیمانیه و قسمت غربی سرپل ذهاب صرف‌نظر و عثمانی نیز مالکیت ایران را به محمره و جریر فضر و ساحل چپ شط العرب و حق کشتیرانی در این رود را به رسمیت شناخت و از زوّار و بازرگانان ایرانی نیز از امنیت برخوردارشدند.

    در اینجا لازم است که تفاوت مفهومی معاهده با مفاهیم کنوانسیون و پیمان ذکر شود.اطلاق عنوان کنوانسیون معمولاً برای کلیه توافقات بین­ المللی وهمه جانبه که حاوی قواعد بنیادین بین المللی است، بکار می­رود. مانند کنوانسیون­های ژنو(1958) در مورد حقوق دریاها، وین(1961) در مورد روابط دیپلماتیک و(1963) در مورد روابط کنسولی. در برخی موارد  این نام برای توافقات دوجانبه نیزبکار می­رود و در برخی از کشورها بین کنوانسیون وعهدنامه تفاوتی گذاشته نمی­شود (5).

     پیمان سندی است که معمولاً کشورها در زمینه حفظ صلح وهمکاری­های نظامی و دفاعی منعقد می­سازند. مانند پیمان پاریس(1928) موسوم به پیمان بریان کلوگ (6). این واژه معمولاً برای اسناد دوجانبه کشورهایی که به وسیله قوه مجریه در زمینه ­های مختلف اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، علمی و تجارتی منعقد می­شود، اطلاق می­گردد. موافقت نامه ­های بازرگانی وتجاری از رایج­ترین نمونه آن می­باشد.

    کلید واژه ها

     معاهده، توافق بین المللی، قرارداد بین المللی، کنوانسیون، اساس نامه، قواعد بین المللی.

    ارجاعات:

    1- زرقانی سید هادی. مقدمه­ای بر شناخت مرزهای بین­الملل. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1386. ص 34.

    2-    والاس ربکا. حقوق بین‌الملل.ترجمه سید قاسم زمانی و مهناز بهراملو، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی؛ ۱۳۸۲. ص ۲۸۰

    3-  Slomanson, William. Fundamental Perspectives on International Law. Boston, USA: Wadsworth; 2011. pp. 4–5.

    4-   آقا بخشی علی و افشاری راد مینو. فرهنگ علوم سیاسی. تهران: نشر چاپار؛ 1386. ص 20

    5- Stephan Wittich. The International Law Commission's Articles on the Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts Adopted on Second Reading. Lei den Journal of International Law; 2002. pp. 891-919

    6-    بياتي خان­بابا. پنجاه سال تاريخ ناصري. تهران: علم؛1384.ص 297.

    سایر منابع:

    1-   رحمتی راد، محمد حسین. مرزبانی،گذرنامه و اتباع بیگانه. تهران: معاونت آموزش ناجا؛ 1374.

    2- ستاره، جلال. جغرافیای سیاسی مرزهای ایران. جلد اول. تهران: مرزبانی ناجا؛ 1388.

    3-   صنایعی، ابراهیم. اصول و مبانی مرزبانی. تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ 1384.

نظر شما