You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • بررسی حریق عمدی     Arson Investigation

    آتش سوزی هایی که توسط افراد با قصد قبلی و عالمانه برای تخریب و آسیب اموال و یا زندگی دیگران اتفاق می افتد حریق عمدی نامیده می شود، که برای اثبات آن کارشناسان آتش سوزی علاوه برجستجوی عوامل مثلث آتش (منبع سوخت، اکسیژن و حرارتشواهد و بقایای سوخته را جمع آوری و برای آنالیز به آزمایشگاه جنایی ارسال می کنند (1).

    متن:

    آتش سوزی، حادثه ای است که آتش سوزی باعث آن شده باشد. درآتش سوزی های عمدی افراد با قصد قبلی و عالمانه برای تخریب و آسیب اموال و یا زندگی دیگران به ایجاد حریق اقدام می کنند. به منظور اثبات حریق عمدی، افرادی که تحقیق می کنند باید شواهد کافی از یک یا چند عامل از مثلث آتش (منبع سوخت، اکسیژن و حرارت) را به دست آورند. بررسی صحنه های آتش سوزی به دلیل متفاوت بودن آن با سایر روش های تحقیقات جنایی طبیعی به نوبه خود طول می کشد. شهود و آتش نشان ها که بلافاصله به صحنه آمده اند مصاحبه می شوند. با توجه باین که ممکن است مدارک و شواهد در طول فرآیند مهار آتش سوزی از بین بروند بنابراین اظهارات شهود و مشاهدات آنها نقش بسیار مهمی در این حوادث بازی می کند. برخی از عوامل قابل توجه عبارتند از: رنگ دود، وضعیت پنجره ها و درهای ( باز یا بسته)، مردم حاضر در صحنه، نوع کاربری محل آتش سوزی (کسب و کار / اقامت / تجاری) و اقلام و کالاهای انبار شده در آنها، رفتار آتش هنگامی که آتش شعله ور بوده و غیره.

     اولین گام در بررسی آتش سوزی پیدا کردن علت حادثه است. کارشناسان حرفه ای سعی می کنند مواد قابل اشتعال که به آتش سوزی منجر شده است را  پیدا کنند. آنها همچنین برای یافتن تسریع کننده های آتش سوزی تلاش می کنند. کارشناسان حرفه ای نسبت به کشف باقی مانده سوخته و جمع آوری آنها و ارسال به آزمایشگاه جنایی برای آنالیز نمونه ها اقدام می کنند. نمونه با دقت در ظروف محفوظ از هوا و مهر و موم شده ذخیره می شوند .بقایای به جا مانده از آتش سوزی با دقت تست شده و تسریع کننده های آتش تعیین می شوند (2).

     وقتي تحقيق کنندگان حریق، به يک صحنه آتش سوزي وارد مي‌شوند، اولين کارشان استماع اظهارات شهود است. آنهايي که آژير را به صدا در آورده‌اند، يا پيش از سرويس‌هاي اضطراري در صحنه وارد شده‌اند، ممکن است بتوانند در اين مورد که آتش سوزي کجا و چگونه آغاز شده است اطلاعات بدهند. آنها حتي ممکن است از گسترش آتش سوزي فیلم برداری و یا عکسبرداری کرده باشند. يکي از انگيزه‌هاي رایج آتش افروزي، کلاهبرداري در بيمه است. دارنده يک تجارت ناکارآمد با صحنه سازی، کالا را پيش از آتش زدن انبار يا کارخانه جا به جا مي‌کند تا بتواند آن را بفروشد و از طرف دیگر مورد ادعاي بيمه قرار دهد. کارشناسان خاکسترها را براي دستيابي به مدرکي که ممکن است ادعايي را  اثبات یا رد کنند، غربال مي‌کنند. حتي وقتي آتش همه موجودی انبار را نابود کرده باشد، مي‌تواند آثاری را باقي بگذارند (3).

    تحقيق کنندگان ابتدا مي‌خواهند بدانند آتش سوزي از کجا شروع شده است. آتش فروزان غالباً آتش سوزي را از دو جا يا بيشتر شروع مي‌کنند (شکل1). در مقابل، آتش سوزي‌هاي تصادفي معمولاً از يک جا شروع مي‌شود و اغلب منشأ يا جايگاه آتش سوزي مشخص است. پيدا کردن جايگاه آتش سوزي در يک ويرانة سوختة درحال بخارکردن کاري غيرممکن به نظر مي‌رسد، اما کارشناسان در مطالعه صحنة جنايت از تجربه کافی برخوردار هستند. اصولا مسیر آتش رو به بالا است. بنابراين آنها بررسی را از پايين‌ترين سطوح شروع مي‌کنند. ابزارهايي که آنها را به سوي منشا آتش سوزي هدايت مي‌کند عبارتند از: پس مانده آتش سوزي، ترک خوردن مواد ساختماني مثل پلاستر و شن‌ و ماسه ؛ الگوهاي دود، واپيچدگي شيشه و فلز، آسيب سقف و الگوهاي فروريزي ساختاري.

     

    (شکل1. آتش فروزان غالباً آتش سوزي را از دو جا يا بيشتر شروع مي‌کنند. ابزارهاي اساسي آتش افروزان يک شتاب دهنده مثل بنزين است.)

    کارشناسان به محض یقین کردن از محل شعله ورشدن آتش، محل را برای جستجوی تسریع کننده های آتش جستجو می کنند. ابزارهاي اساسي آتش افروزان يک شتاب دهنده مثل بنزين است. يک وسيلة آتش افروزانه دیگر تايمر الکترونيک يا سوختن آهسته سيگاري است که در يک کبريت کتابي چسپانده شده باشد. شتاب دهنده و وسيلة آتش زننده و هر دو غالباً در بقایای ویران شده باقي مي‌ماند. براي تشخیص بوي آتش سوزي نياز نیست که کارشناس آتش سوزي باشيد، زیراکه سوخت‌هاي هيدروکربني ، گدازنده‌ها و رقيق کننده‌هاي رنگ، همه بوهاي خاص خودشان را دارند. شتاب دهنده‌هاي مايع، آثار قابل مشاهده‌اي روي کف اتاق بر جاي مي‌گذارند. همچنين ممکن است الگوي سوختن خاصي در کف اتاق که نشان دهنده جريان مايع سوختني در روی آن باشد، برجا بگذارند. اگر هيچ يک از اين نشانگرها وجود نداشته باشد، مأموران تحقيق از بوياب‌ها ( آشکار سازهاي هيدروکربن ) براي يافتن تجمع شتاب دهنده‌ها استفاده مي‌کنند. آنها وقتي چيز مشکوکي پيدا مي‌کنند آن را براي آناليز به آزمايشگاه منتقل می کنند. آشکار سازهاي بخار هيدروکربن هوا را به درون مي‌کشند و نمونه‌ها را به خورد يک شعلة هيدروژن مي‌دهند. شعلة داغ‌تر وجود يک شتاب دهنده را نشان مي‌دهد.

    ابزار ويژه رديابي

    براي تشخيص نوع تسريع‌كننده‌ها، متخصصين از كروماتوگرافي گازي/ طيف سنج جرمي (GC/MS) استفاده مي‌كنند. آنها نه تنها روي خود مدرك كار مي‌كنند، بلكه بخارهاي ناشي از آن ماده را كه به هنگام گرم شدن در فضا متصاعد مي‌شود را نيز مورد مطالعه قرار مي‌دهند. تركيبات فرار طیف هایی را در نمودار GC/MS نشان مي‌دهند كه با توجه به داده‌هاي رايانه‌اي قابل تشخيص است. در برخي مواقع به خصوص وقتي شناسايي پلاستيك و مواد مصنوعي مورد نظر باشد، ممكن است از طيف سنجي اشعه مادون قرمز استفاده شود. در آزمايشگاه بررسي‌هاي ميكروسكوپي روي مدارك به دست آمده انجام مي‌شود تا وسيلة آتش‌زا پيدا شود. اگر كسي در آتش سوزي جان بسپارد، گزارش هاي كالبد شناسي نيز در زمرة اين تحقيقات قرار مي‌گيرد (4).

    انگيزه‌هاي لازم براي آتش سوزي‌هاي عمدی:

    1- كشتار و قتل جلوه‌اي تصادفي و طبيعي پيدا كند؛

    2- براي ادعاي خسارت بيمه؛

    3- از بين بردن مدارك در جرم هاي مختلف/ مثل از بين بردن مدارك تجاري به دليل كلاهبرداري؛

    4- از بين بردن رقباي تجاري؛

    5- انتقام؛

    6- عصبانيت و تأمين نيازهاي روانی مي‌تواند عامل خوبي براي ايجاد و تماشاي آتش سوزي باشد.

    کلید واژه ها

    بررسی حریق عمدی، تسریع کننده های آتش، آشکارسازهای هیدروکربنی.

    ارجاعات:

    1-     Sandercock PML. Fire investigation and ignitable liquid residue analysis – A review: 2001-2007, Forensic

    2-     Soothill K, Ackerley E, Francis B: The criminal careers of arsonists.Med Sci Law 44:27– 40, 2004

    3-     Stauffer E, Dolan JA, Newman R, Fire debris analysis, United States of America, Elsevier Inc., 2008, pp.131-61.

    Science International, 2008, 176, (2-3):93-110.

    4-     Williams MR, Sigman M. Performance testing of commercial containers for collection and storage of fire debris evidence, Journal of Forensic Sciences, 2007,52, (3):579-85.

نظر شما