You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

     

    بررسی شیمیایی «اسناد» Chemical Investigatiom

    بررسی شیمیایی اسناد عبارت است از استفاده از شــیمی و نیز روش‌ها، داروها، مواد شــیمیایی ووسایل فنی پیشــرفته در جهت تعیین جنس، رنگ، نوع و ترکیب جوهرهای به کار رفته، تشخیص اختلاف بار الکتریکی، رنگ آمیزی الیاف و نسوج کاغذ و.... در اســناد مشکوک و مجعول وهمچنین ظهور نوشته‌هایی که قبلاً با مواد شیمیایی پاک شده‌اند (نجابتی، 1387: 207).

    متن

    واژة سند در لغت‌نامة دهخدا، این‌گونه تعریف شده که «آنچه بدان اعتماد کنند، نوشته‌ای که وام طلبی را معین کند، سند نوشته‌ای است که وسیله اثبات یا مدارک مستند و نوشته‌ای که قابل استفاده باشد» (لغت‌نامه، مدخل سند). به‌موجب مادة 1284 قانون مدنی، سند عبارت است از هر‌نوشته که در مقام دعوی یا دفاع قابل استناد باشد و بردو نوع رسمی و عادی منقسم است. سند رسمی سندی است که در ادارة ثبت اسناد و املاک یا دفاتر اسناد رسمی، یا نزد سایر مأمورین رسمی در حدود صلاحیت آن‌ها بر طبق قانون تنظیم شده باشد و سایر اسناد عادی محسوب می‌شوند (گلدوزیان،1386: 554 ). جعل در لغت یعنی ساختن، گردانیدن، مبدل ساختن، وضع کردن، قراردادن، آفریدن، هرچیز ساختگی که در آن دعوی اصل نمایند و هر‌چیزی که از پیش خود اختراع کند (دهخدا، مدخل جعل). اصطلاحاً «جعل سند عبارت است از ساختن یا تغییر دادن آگاهانه نوشته یا سایر چیزهای مذکور در قانون به ضرر دیگری به قصد جا زدن آن‌ها به عنوان اصل» (میرمحمد صادقی، 1380: 247).

     جعل و تزویر عبارتند از: ساختن نوشته یا سند، ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمی یا غیررسمی، خراشیدن یا تراشیدن یا قلم بردن، یا اثبات، یا سیاه کردن، یا تقدیم و تأخیر تاریخ سند نسبت به تاریخ حقیقی، یا الصاق نوشته‌ای به نوشتة دیگر و غیره به قصد تقلب (قانون مجازات اسلامی، 1375: مادة 523).

    روش بررسی شیمیایی از جمله روش‌های بررسی اسناد مشکوک و مجعول است که به‌منظور تعیین جنس، نوع، رنگ، ظهور نوشته‌ها، اختلاف رنگ، اختلاف جنس کاغذ و جوهر همچنین تجزیه جوهرها، تشخیص اختلاف رنگ جوهرها، ترکیب جوهرها، تجزیه کاغذها و تشخیص جنس کاغذهای متعدد انجام می‌شود (بیابانی و‌هادیانفر،1384: 118).

     عمدتاً برای ظهور نوشته‌هایی که در اسناد محو و پاک شده از آزمایش‌های شیمیایی ذیل استفاده می‌شود.

    آزمایش توفل آنالیز: روشی شیمیایی است و برای تشخیص تجانس دو نمونه خط در یک سند استفاده می‌شود، برای این‌که تشخیص دهند این دو خط با هم تجانس دارند یا خیر؟

    آزمایش سولفوسیانورپتاسیم: یک آزمایش بسیار خطرناک است، به‌دلیل آن‌که ممکن است در اثر استفاده بیش از حد، سبب امحای سند شود. این آزمایش بیشتر برای ظهور آثار یا خطوطی که در شناسنامه‌ها یا اسناد رسمی با جوهر نوشته می‌شود به کار می‌رود. بعضی از اوقات این آزمایش، آثار را لحظه‌ای ظاهر می‌کند و پس از چند دقیقه مجدداً  پاک می‌شود، به همین دلیل باید در لحظه ظهور، به‌سرعت از سند عکس‌برداری نمود (هندیانی، 1386: 87).

    به‌واسطة به‌کارگیری مواد پاک‌کنندة شیمیایی از سوی جاعلین در از بین‌بردن یک یا بخشی از مندرجات سند برای درج مشخصات مورد نظر، تغییرات شیمیایی در اسناد صورت می‌گیرد، لذا یکی از مواردی که قبل از بررسی شیمیایی اسناد مشکوک و مجعول باید مورد توجه قرار بگیرد، تغییرات شیمیایی ذیل در اسناد است.

    الف. تغییر رنگ

    از آن‌جایی که هنگام تهیة سلولز کاغذ، به آن مواد بی‌رنگ‌کننده تزریق می‌شود، پس از استفاده از مواد شیمیایی پاک‌کننده، تا حدودی تغییر رنگ در محل به‌کار رفته، ایجاد می‌شود؛ این رنگ که گاهی با دقت کافی نیز قابل رؤیت است، به‌رنگ زرد مایل به قهوه‌ای است و در سند مورد پاک‌شدگی شیمیایی به‌جا خواهد ماند.

    ب. سوختگی شیمیایی

    به‌دلیل خاصیت شدید اسیدی موجود در مواد پاک‌کننده، پس از به‌کارگیری در اسناد، باعث نرم‌شدگی کاغذ و از بین بردن الیاف‌های آن بخش شده که پس از خشک شدن باعث ایجاد سوختگی شیمیایی و شکننده شدن محل مورد استفاده می‌شود. جاعلین نیز اغلب به‌منظور از بین بردن این آثار به‌جا مانده، اقدام به پاره کردن سند در محل‌های مختلف می‌کنند.

    ج. ایجاد چروک‌های ریز و کوچک

    استفاده از مواد شیمیایی پاک‌کننده، باعث به‌هم ریختگی الیافی از کاغذ می‌شود که پیش از آن، به‌صورت طولی کنار هم بوده‌اند؛ لذا ایجاد چروک‌های ریز و کوچک را در روی سند به‌همراه خواهد داشت.

    د. عکس‌العمل‌های نوری متفاوت

    یکی از موارد اثبات پاک‌شدگی شیمیایی در اسناد، عکس‌العمل‌های متفاوتی است که سند در طیف نوری (ماوراء بنفش) نشان می دهد. با بررسی این نوع عکس‌العمل‌های نوری می‌توان استفاده از پاک‌شدگی شیمیایی در سند را اثبات نمود. از این روش بیشتر در جهت تشخیص رنگ جوهر استفاده می‌شود؛ چنانچه در سندی دو نوع جوهر به‌کار رفته باشد، می‌توان با بهره‌گیری از آزمایش‌های شیمیایی متوجه آن شد. این کار به‌دلیل شرایط فنی و مواد شیمیایی مورد نیاز، لزوماً باید با دستگاه‌های مختلف و در آزمایشگاه‌های مرتبط انجام ‌شود.

    از جمله بررسی‌های دیگر در این خصوص ظهور مکتوبات پاک‌شدة قبلی است که با بهره‌گیری از مواد شیمیایی مورد نیاز این‌ کار انجام می‌شود. در صورت محو تحریرات یک سند می‌توان دست‌یابی به اصل اولیة آن را حاصل کرد (هندیانی، 1386: 88).

    از آن جا که در روش شیمیایی و روش‌های مشــابه دیگر از فنون و ادوات و ابزارهای علمی اســتفاده می‌شود، احتمال خطا در آن بسیار پایین است و می‌توان با انجام معاینات و آزمایش‌های لازم بر روی اسناد و نوشته‌های مشکوک و مجعول به جعلی بودن یا نبودن آن‌ها پی‌برد (حمیدزاده اربابی، ۱۳۸۸: 56).

     

    کلید‌واژه‌ها

    جعل، اسناد، جاعلین، پاک شدگی، تراشیدن، کشف جرم

    ارجاعات

    1. بیابانی، غلامحسین و هادیانفر، سید کمال، (1384)، فرهنگ توصیفی علوم جنایی، نشر تأویل.

    2. حمیدزاده اربابی، نجف (۱۳۸۸) مقدمه‌ای بر جعل اسناد، چاپ اول، نشر کارآگاه.

    3. دهخدا، علی‌اکبر (1377) لغت‌نامه دهخدا، چاپ دوم از دوره جدید، انتشارات دانشگاه تهران.

    4. قانون مجازات اسلامی، بخش تعزیرات، مصوب 1375

    5. گلدوزیان، ایرج (1386) حقوق جزای اختصاصی، چاپ سیزدهم، انتشارات دانشگاه تهران.

    6. میرمحمد‌صادقی، حسین (1380)، حقوق جزای اختصاصی 3، چاپ اول، نشر میزان.

    7. نجابتی، مهدی (1387) کشف علمی جرائم، چاپ نهم، انتشارات سمت.

    8. هندیانی، عبدالله (1386) پی جویی جعل اسناد، انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.

     

     

     

     

نظر شما