You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    آزمایشگاه بیولوژی جنایی laboratory Forensic biology       

    آزمایشگاه بیولوژی جنایی واحدی مهمی در تشخیص هویت «تحقیقات جنایی» است که با بررسی و تجزیه‌وتحلیل، نمونه و بقایای بیولوژی به‌جامانده در صحنه جرم، در اثبات و کشف جرم موضوعات مطروحه در پرونده‌های قضائی به پلیس و مراجع قضایی کمک می‌کند. به‌عبارت‌دیگر آزمایشگاه بیولوژی جنایی مجهز به بیولوژیست­ها و بیوشیمیست­هایی است که عمل شناسایی و انگشت‌نگاری DNA را بروی لکه‌های خون خشک شده و سایر سیالات بدن انجام می­دهند و همچنین با شناسایی و مقایسه موها و الیاف، مواد نباتی نظیر چوب و گیاهان در جهت شناسایی مظنونین و مجرمین و اثبات جرم عمل می‌کنند (سافرستین،1389: 30).

    متن

    بیولوژی از دو کلمه Bio به معنی حیات و Logy به معنی شناسایی تشکیل شده است. بیولوژی یا علم الحیات، پایه و اساس علوم پزشکی است و شاخه‌های مختلفی از قبیل خون‌شناسی، ایمنی‌شناسی، ژنتیک، سیتولوژی (سلول‌شناسی)، هیستولوژی (بافت‌شناسی) و میکروبیولوژی (میکروب‌شناسی) را در بر می‌گیرد (بیابانی و هادیان­فر،1384: 27). هریک از شاخه‌های مختلف این علم به تناسب نمونه‌های به‌جامانده در صحنه‌های جرم و یا موضوعات مطروحه در کشف جرم، شناسایی مظنونین و مجرمین و اثبات جرم در تحقیقات جنایی استفاده می‌شود.

    با توجه به اهمیت نمونه‌های بیولوژیک به‌جامانده در صحنه‌های جرم، یکی از بخش‌های مهم در تحقیقات جنایی و تشخیص هویت، آزمایشگاه بیولوژی جنایی است. آزمایشگاه بیولوژی جنایی، واحدی از آزمایشگاه جنایی است که بقایای بیولوژیک به‌جامانده در صحنه جرم را بررسی و مطالعه می‌کند (شیرزاد و زارع پور،54:1391).

    آزمایشگاه بیولوژی از بخش‌های مختلفی شامل، واحد سرولوژِی «آزمایش و تعیین لکه‌های خون، اسپرم و بزاق به‌جامانده در صحنه جرم و مطالعه گروه خون و بنیان خون (متعلق لکه خون به انسان یا حیوان که در صحنه جرم به مانده است)»، واحد مو و الیاف «بررسی و مطالعه موی قربانی یا مهاجم در صحنه جرم یافت می‌شود» و بخش ژنتیک (DNA)«تعیین ویژگی‌های فردی مجرمان» تشکیل می‌شود (شیرزاد و زارع پور،129:1391).

    در علوم جنایی شناسایی از روی آثار باقیمانده در صحنه جرم مانند، خون، مو، بافت و غیره یک امر مهم و ضروری به شمار می‌رود. مهم‌ترین نمونه‌های بیولوژی به‌دست‌آمده که در آزمایشگاه بیولوژی مورد مقایسه و تجزیه‌وتحلیل قرار می‌گیرند شامل، لکه‌های خون، بزاق، مو، پوست و سایر بافت‌های بدن، لکه‌های منی و اسپرم، قطعات استخوان و غیره است.

    اهم فعالیت‌های آزمایشگاه بیولوژی جنایی

    استخراج DNA از آثار بیولوژی باقیمانده «خون، عضله، پیازمو، اسپرم، بزاق» درصحنه جرم و مقایسه آن با DNA افراد مظنون؛ (بیابانی و هادیان(فر،1384: 27).

    تشخیص موی انسان از حیوان، مقایسه موهای جمع‌آوری‌شده از صحنه‌های جرم با تارهای موی مظنونین، مقتولین و مالباختگان؛

    شناسایی خون‌های نامشهود بر روی ادله و مدارک جمع‌آوری‌شده از صحنه‌های جرم با استفاده از محلول لومینول؛

    بررسی و مقایسه الیاف به‌دست‌آمده از صحنه‌های جرم با الیاف متعارفی؛

    تعیین گروه خونی از طریق لکه‌های خون، بزاق و اسپرم (آزمایش الوشن)؛

    آزمایش مربوط به تشخیص پدر و فرزندی (رد ابوت)؛

    تعیین هویت اجساد مجهول‌الهویه؛

    شناسایی اسپرم‌ها از سایر لکه‌ها؛

    بررسی شیمیایی الیاف مصنوعی؛

    شناسایی خون انسان از حیوان؛

    شناسایی مو از الیاف؛ (سافرستین، 1389: 30).

    بخش آزمایشگاه بیولوژی جنایی

    الف) دایره سرولوژی

    سرولوژی یکی از شاخه‌های علم بیولوژی است که کارشناسان آن در آزمایشگاه بیولوژی جنایی از لکه‌های خون، اسپرم و بزاق به‌جامانده در صحنه جرم، گروه خون و بنیان خون (تعلق لکه خون به انسان یا حیوان) را تعیین می‌کنند. قبل از اینکه هویت مـدارک بیولوژیکی از طریق بررسی­های DNA مشـخص شـود، مدارک باید به‌وسیله آزمون‌های سرولوژی آزمایش شوند تا ماهیت مواد مشخص شود. روش‌هایی وجود دارد که ماهیت مایعات بدن از قبیل خون، منی و یا بزاق را مشخص می‌سازد. این نمونه‌ها اغلب در صحنة جرم یا بر روی قربانی یا مظنون به ارتکاب به جرم یافت می‌شود. سرولوژیست می‌تواند با استفاده از آزمایش‌های مختلف شیمیایی ماهیت مایعات بدن و دیگر موارد فیزیولوژیکی مانند ادرار، مدفوع و نظایر آن را مشخص می‌سازد.

    ب) دایره مو و الیاف

    مو و الیاف یکی از متداول‌ترین مدارکی است که در صحنة جرم یافت می‌شود. در نتیجه نزاع بین دو فرد ممکن است مو توسط مهاجم یا قربانی کشیده شود و موی قربانی یا مهاجم در صحنة جرم یافت شود. یا آنکه مجرم بی‌آنکه خود بخواهد ممکن است که تعدادی از تارهای مویش را در حین ارتکاب به جرم به جا گذارد. این مدارک ابتدا باید جمع‌آوری، مستندسازی و سپس برای بررسی و انجام دادن آزمایش بر روی آن‌ها به آزمایشگاه ارسال شوند.

    ج) دایره ژنتیک

    DNA مخفف کلمه دزاکسی ریبونوکلئیک‌اسید است که در هسته تمام سلول‌های انسانی به غیر از گلبول قرمز خون وجود دارد. تمام ویژگی‌های یک فرد بر روی DNA یا ژنوم آن قرار گرفته است. در سال‌های اخیر از مولکول DNA به‌عنوان جدیدترین روش شناسایی افراد استفاده می‌شود. این روش تعیین هویت از اعتبار بالایی برخوردار است به طوری که نمونه‌های بیولوژیک به‌دست‌آمده از صحنه جرم را با یک روش بسیار دقیق بررسی کرده و با نمونه‌های اخذ شده از متهمین مطابقت می‌دهند و نتیجه را به مراجع قضایی انعکاس می‌دهند. ساختار ژنتیکی همه افراد در DNA آن‌ها ذخیره شده است. بیشتر ماده ژنتیکی افراد درون DNA هسته‌ای ذخیره شده حال‌آنکه مقداری ماده ژنتیکی در اعضایی نظیر میتوکندری نیز وجود دارد (شیرزاد و زارع پور،37:1391).

    به‌طورکلی مدارک بیولوژی در صحنه بسیار مهم هستند، این مدارک در آزمایشگاه بیولوژی تشخیص هویت برای آزمایش و تجزیه‌های بسیار مهم DNA به‌صورت دائم مورد استفاده قرار می‌گیرند. تجزیه اطلاعات ژنتیکی منشأ این مدارک را نشان می‌دهند. مدارک بیولوژی شامل خون، منی، بزاق، مو، استخوان یا هر مایع و بافت بیولوژی دیگر به‌عنوان بقایای بیولوژی به­جا مانده در صحنه جرم ممکن است اطلاعات حیاتی درباره حوادثی که در زمان جرم اتفاق افتاده است را ارائه دهد. برای مثال لکه‌های خون در بعضی مواقع اطلاعات قابل‌توجهی را درباره وضعیت قربانی، ضارب، نوع سلاح استفاده‌شده و نیروی به‌کاررفته در اختیار قرار می­دهد (کوبیلینسکی و همکاران،64:1389). آزمایشگاه بیولوژی جنایی با تجزیه‌وتحلیل نمونه‌های بیولوژی به‌دست‌آمده در صحنه جرم و مقایسه نمونه‌های صحنه جرم با مظنون، در اثبات اینکه مظنونی در صحنه جرم حضور داشته و یا نه، نقش مهمی دارد. کارشناس آزمایشگاه بیولوژی جنایی، نمونه‌های بیولوژیکی پیدا شده در لباس‌ها و سلاح‌ها و سایر مدارک را مقایسه و تجزیه‌وتحلیل می‌کند تا بتواند علت و زمان مرگ را تعیین کند. همچنین لکه‌های خون و مایعات بیولوژیک، تار مو، استخوان، حشرات، گیاهان و بقایای حیوانی را مقایسه و آزمایش می‌کند تا بدین‌وسیله پلیس و قضات را در شناسایی هویت قربانیان و مجرمین و کشف حقایق پشتیبانی کند.

     یافته‌های کارشناس آزمایشگاه جنایی به‌صورت یک گزارش کارشناسی تهیه و حفظ می‌شود و در بسیاری از موارد، کارشناس آزمایشگاه بیولوژی با یافته‌های خود در دادگاه حاضر شده و به‌عنوان شاهد، شهادت می‌دهد. در آزمایشگاه بیولوژی جنایی برای تعیین نوع لکه‌ها از طریق آزمایش‌های شیمیایی و میکروسکوپی، برای تشخیص لکه خون از سایر لکه‌ها از آزمایش‌های آدلر، کاستل میر، لومینسانس، برای تشخیص بزاق از آزمایش آمیلاز و برای تشخیص لکه‌های منی از آزمایش‌های فسفاتاز اسید و پی اس آ استفاده می‌شود (Anderson.2002).

    کاربرد آزمایشگاه بیولوژی جنایی درناجا: در تحقیقات جنایی و تشخیص هویت کاربرد دارد.

    واژه‌های کلیدی:

     بیولوژی، سرولوژی، تحقیقات جنایی، آثار جرم DNA، بیولوژیست. صحنه جرم.

    ارجاعات

    1- بیابانی، غلامحسین و سید کمال هادیان­فر (1384)، فرهنگ علوم توصیفی،تهران، نشر تأویل.

    2- سافرستین، ریچارد (1389)، مجرم شناسی، ترجمه، سید مرتضی خداییان،تهران، نشر کارآگاه.

    3- شیرزاد، جلال و زارع پور، حسن (1389)، «نقش آزمایشگاه‌های تحقیقات جنایی در کشف علمی جرائم جنایی»،پایان نامه کارشناسی ارشد کشف جرایم ، دانشگاه علوم انتظامی، ص 37-54

    4- شیرزاد، جلال و حسن زارع پور (1391) بررسی نقش آزمایشگاه‌های تحقیقات جنایی در کشف علمی جرائم جنایی. تهران: فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، ص 129.

    5- کوبیلینسکی، لورنس و همکاران (1389)، کاربردهای جنایی و قانون دی. ان. ای، ترجمه عبدالله سجادیان،تهران، نشرکارآگاه

    6- Anderson GS, Cervenka VJ (2002) Insects associated with the body: their use and analyses. In: Haglund WD, Sorg MH (eds) Advances in forensic taphonomy: method, t

     

     

     

نظر شما