You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

     

    کلاسه انگشت‌نگاری     Finger Printing arrang file

     

    کلاسه در لغت به معنای طبقه‌بندی است و کلاسه انگشت‌نگاری عبارت است از طبقه‌بندی آثار انگشت بر اساس اعداد و حروف انگلیسی که با توجه به اثر انگشت هر فرد بر اساس روش هانری استخراج و در صورت و مخرج یک خط کسری در محل مربوطه درج می‌شود. کلاسه انگشت‌نگاری بیانگر بعضی از ویژگی‌های نقوش سرانگشتان هر فرد است (بیابانی و هادیان فر، 1384: 523).

    متن

    یکی از گام‌های اصلی استفاده از آثار انگشت در کشف علمی جرائم، روش کلاسه (طبقه‌بندی) آن‌ها است که امکان قرار دادن نمونه‌های مختلف نقوش را در یک نظم و ترتیب خاص برای محدود شدن حوزۀ تحقیقات جنایی، شناسایی مظنونین و تعیین هویت افراد فراهم کرده است. اثرانگشت عبارت است از شیارهای روی پوست که بر روی نوک انگشتان و شست دست قرار دارد (سافرشتاین،364:1378). به‌عبارت‌دیگر اثر انگشت، خطوط پوست انگشتان و خطوط کف دست و پا است که خطوط برجسته یا اصطکاکی نامیده می‌شود (انصاری،76:1380). آثار انگشتان از دو اصل، عدم مطابقت «ویژگی‌های آثار انگشتان افراد حتی دوقلوهای تک تخمی باهم متفاوت هستند» و عدم‌تغییر شکل «شکل و نقوش سر انگشتان از زمان به وجود آمدن یعنی چهارماهگی جنینی تا مرگ و پوسیدن جسد تغییر شکل نمی‌دهد»، تبعیت می‌کنند (سافرشتاین،362:1378). علم انگشت‌نگاری، نیز بر پایه این دو اصل پایه‌گذاری شده است.

    خطوط (نقوش) آثار انگشت را می‌توان به سه خانواده اصلی گرد بادی / پیچی شکل (ورل)، کمانی شکل (آرچ)، نعلی شکل (لوپ) تقسیم‌بندی کرد (سوزان بل، 1389: 335). همچنین این نقوش به گروه‌های فرعی «آرچ ساده، آرچ خیمه‌ای، رادیال لوپ، اولنار لوپ، ورل ساده، سنترال پاکت لوپ، لیترال پاکت لوپ، توئیند لوپ و اکسیدنتال» تقسیم‌بندی می‌شوند (Meuwly,2009:253). به‌بیان‌دیگر آثار انگشت دارای شیارهای نقش مانندی هستند که قابلیت طبقه‌بندی سامانمند دارند، تمامی آثار انگشت بر اساس این الگوی کلی به سه دسته لوپ­ها، ورل­ها و آرچ­ها تقسیم می‌شوند. این سه دسته اصول کلی سیستم طبقه‌بندی را برای تمامی ده انگشت جهت استفاده شکل می‌دهند (سافرشتاین،367:1378). با طبقه‌بندی این خطوط و نقوش، از این ویژگی‌ها برای شناسایی هویت افراد استفاده می‌شود.

    هدف از طبقه‌بندی (کلاسه) آثار انگشت اشخاص، به‌کارگیری یک روش منطقی و عملی برای دسته‌بندی و ضبط آثار انگشت است تا در مواقع ضروری بتوان به سهولت به این قبیل آثار انگشت و اطلاعات مندرج در کارت انگشت‌نگاری مربوطه دسترسی پیدا کرد. برای تعیین کلاسه‌بندی آثار انگشت، روش‌های مختلفی ابداع شده است که شناخت نقش‌ها در همه روش‌ها تقریباً یکسان است. لیکن انتخاب نوع روش منوط به میزان نیاز و امکانات است.

    طبقه‌بندی «کلاسه» انگشت‌نگاری

    «رابرت هیندل» جرم‌شناس آلمانی، در بررسی تاریخ انگشت‌نگاری در خاور دور به این نتیجه رسید که چینی‌ها در سال 906 تا 618 قبل از میلاد از آثار انگشت برای تشخیص هویت استفاده می‌کردند و بعدها نیز نوعی طبقه‌بندی برای آثار انگشتان مجرمان ابداع کردند که اساس آن روی «لوپ و ورل» بود. سیستم طبقه‌بندی چینی در سال 1886 به‌وسیلۀ «دکتر ماکارتی» در یک روزنامه چاپ و منتشر شد (سودرمن و اوکانل،109:1371). و سِر فرانسیس گالتون  (1888)، نخستین کسی است که نقوش سرانگشتان را به سه دسته، کمانی (آرچ)، کیسه‌ای (لوپ) و پیچی (ورل) تقسیم کرد (نجابتی،45:1381). وی تحقیقات خود را در زمینة اثر انگشت و ارزش آن در تشخیص هویت منتشر کرد. احتمالاً او سیستم طبقه‌بندی آثار انگشتان را از چینی‌ها اقتباس کرد. امروزه در غالب نقاط دنیا از تقسیم¬بندی او استفاده می¬شود (سودرمن و اوکانل،110:1371).

    نخستین بار یک بازرس پلیس آرژانتینی به نام یوان وسه تیچ در سال 1891 از سیستم انگشت‌نگاری برای شناسایی مجرمین استفاده کرد (گینسلن، هنری،1386: 48). پنج سال پس از آن کارشناس و متخصص انگلیسی، سِر ادوارد هنری، یک سیستم طبقه‌بندی ده انگشتی برای انگشت‌نگاری ابداع کرد که تا زمانی که رایانه‌ها در اواخر قرن 20 روی کار آمدند، رایج‌ترین روش کلاسه انگشت‌نگاری محسوب می‌شد. در حال حاضر روش (گسترش‌یافته) سیستم هِنری گسترده‌ترین سیستم مورداستفاده در کلاسه‌بندی آثار انگشت است.

    روش کلاسه هِنری، شامل هفت قسمت متمایز است که به ترتیب کلاسه اول، کلاسه دوم، ... و کلاسه هفتم نامیده می‌شود و به‌صورت عدد یا حرف (کلاسه اول، چهارم و پنجم با عدد و بقیه کلاسه‌ها با حروف) در صورت و مخرج یک خط کسری نمایش داده می‌شود (نجابتی، 1381: 84). نحوه به دست آوردن کلاسه آثار انگشت یک فرد در روش هِنری به شرح ذیل است:

    1. کلاسه اول «قسمت ابتدایی»، نقش ورل (چرخشی) هر یک از آثار انگشتان دارای ارزش عددی خاصی است که نحوۀ تعیین کلاسه با استفاده از ارزش‌های عددی به ترتیب حاصل جمع ارزش عددی انگشتان زوج (10-8-6-4-2) در دست راست و چپ (سبابه و انگشتری) دست راست و شست وسطی و کوچک دست چپ به‌اضافه عدد یک در صورت خط کسری و حاصل جمع ارزش عددی انگشتان فرد (9-7-5-3-1) در دست راست و چپ (شست) وسطی و کوچک دست راست و سبابه و انگشتری (دست چپ) به‌اضافه عدد یک در مخرج خط کسری در محل کلاسه اول نوشته می‌شود (بیابانی و هادیان فر،530:1384).

    2. کلاسه دوم «بعدی» بر اساس نوع نقش انگشتان سبابه دست راست و چپ انجام می‌گیرد، علامت اختصاری نقش انگشت سبابه دست راست در محل کلاسه دوم در صورت کسر و علامت اختصاصی و نقش انگشت سبابه دست چپ در محل کلاسه دوم در مخرج کسر نوشته می‌شود.

    3. کلاسه سوم «تکمیلی»، این کلاسه برحسب نوع ویژگی نقوش انگشتان سبابه، وسطی و انگشتری (هردو دست) مورداستفاده قرار می‌گیرد.

    4. کلاسه چهارم «نهایی»، این کلاسه با توجه به نوع نقوش و ویژگی انگشت کوچک دست راست و بعضاً انگشت کوچک دست چپ تعیین می‌شود. در این کلاسه نوع نقوش به ترتیب، نقوش لوپ (حلقه‌ای)، نقش ورل (چرخشی) و نقش آرج (کمانی) اولویت دارند.

    5. کلاسه پنجم «کلید»، کلاسه پنجم برحسب تعداد خطوط بین دلتا و مرکز اولین نقش لوپ به‌جز یکی از هشت انگشت(شست، سبابه، وسطی، انگشتری دست راست و شست، سبابه، وسطی و انگشتری دست چپ) به دست می‌آید و به‌صورت یک عدد دو رقمی در منتهی‌الیه سمت چپ و بالای خط کسری قرار می‌گیرد.

    6. کلاسه ششم «اصلی»، کلاسه ششم با توجه به ویژگی‌های نقوش انگشتان شست دو دست تعیین می‌شود و برحسب اینکه نقوش مذکور ] رچ، لوپ یا ورل باشد، یکی از حروف و O,I,a.S,M,L و t در صورت و یکی از حروف یادشده در مخرج کسر در محل کلاسه مذکور درج می‌شود. محل کلاسه ششم بین کلاسه اول و پنجم است.

    7. کلاسه هفتم. کلاسه هفتم با توجه به تعداد خطوط بین دلتا و مرکز نقوش لوپ انگشتان سبابه، وسطی و نگشتری دو دست تعیین می‌گردد. محل درج کلاسه هفتم بالای محل کلاسه سوم است (نجابتی،1381: 86).

    با به‌کارگیری سامانه‌های پایگاه داده‌های رایانه‌ای، امروزه مشخص شد که سامانه‌های تک انگشتی بسیار گسترده بوده و چندان سودمند نیستند.

    سیستم اف.بی.ای (FBI): سامانه‌ای گسترش‌یافته و پیشرفته‌تر از سیستم هِنری است. سیستم مورداستفاده در ایالات متحد آمریکا است و سیستم ده انگشتی نیز نامیده می‌شود. در این سیستم، از آثار همه انگشتان استفاده می‌شود. این سیستم از سطوحی از گروه‌های فرعی برای دسته‌بندی آثار انگشتان استفاده می‌کند. نخستین سطح طبقه‌بندی همه الگوهای (کارت) اثر انگشت را به 1024 گروه تقسیم می‌کند. در طبقه‌بندی نخستین، انگشت‌های دست راست از 1 تا 5 شماره‌گذاری می‌شوند که با انگشت شست دست راست آغاز می‌شود. دیگر گروه‌های فرعی‌ این سیستم عبارت‌اند از طبقه‌بندی دومین، زیر دومین، پایانی، عمده و کلیدی که با استفاده از حرف‌ها و اعداد در قالب کسری نشان داده می‌شوند (سوزان بل،337:1389).

    از محدودیت‌های سیستم طبقه‌بندی ده انگشتی این است که مأموران تحقیق در صحنه جرم به‌ندرت چیزی به‌جز آثار پنهان جزئی (انگشت) به دست می‌آورند و امکان کلاسه کردن و شناسایی صاحب آن‌ها در سیستم ده انگشتی هِنری وجود ندارد.

    سیستم خودکار شناسایی آثار انگشتان AFIS(بانک اطلاعات)، در روش‌های سنتی، مقایسه آثار انگشتان بر پایه سیستم طبقه‌بندی هانری و یا وسه­تیچ است، فرایند جستجوی آثار انگشتان مشابه در این طبقه‌بندی دستی طاقت‌فرسا و احتمال خطا در این روش بالا است. برای رفع مشکلات پیش روی این سیستم کارشناسان و دانشمندان این فناوری با همکاری دانشمندان علوم رایانه اقدام به ایجاد سامانه هوشمند آثار انگشتان با عنوان (AFIS) کردند.

    سیستم AFIS انقلابی در زمینة جستجوی اثر انگشت به وجود آورد. تا قبل از معرفی سیستم AFIS، غالباً مظنونین بدون اتهام آزاد می‌شدند، چون جستجوی دستی مدت زمان زیادی طول می‌کشید. با راه‌اندازی سامانه هوشمند آثار انگشتان، اگر در صحنة جرم یک اثر انگشت کامل و یا حتی ناقص از یک انگشت پیدا شود، در کوتاه‌ترین زمان و به‌طور مستقیم می‌توان آن را با اطلاعات موجود در بانک اطلاعات مجرمین تطبیق داد. سامانه‌های رایانه‌ای که امروزه مورداستفاده قرار می‌گیرند، اثر انگشت‌هایی را که صحنۀ جرم به دست می‌آید اسکن نموده و خطوط و شیارهای سر انگشتان بر اساس الگوریتم‌های تعریف‌شده در سیستم به‌صورت منیوشا ثبت می‌شود. آن¬گاه این داده‌ها با اطلاعات مشابه موجود در سامانه مقایسه شده و سیستم یک فهرست طبقه‌بندی‌شده از شبیه‌ترین‌ها را ارائه می‌دهد. سپس کارشناسان، اثر انگشت پیدا شده در صحنة جرم را با این فهرست نهائی مقایسه می‌کنند.

    کاربردهای کلاسه انگشت‌نگاری

    1. ایجاد سابقه برای محکومین؛ بر این اساس افرادی که با قرار یا حکم زندانی می‌شوند، یا افرادی که محکومیت‌هایی پیدا می‌کنند ولی زندانی نمی‌شوند، زندانیان در بدو ورود به زندان و همچنین افرادی که در مراجع قضایی بر اساس حکم صادره، محکوم شوند ولی محکومیت آن‌ها منتهی به مجازات زندان نشود، از این افراد انگشت نگاری شده و سوابق آثار انگشت آن‌ها با توجه به نام، نوع اتهام، جنس، سن و بر اساس ویژگی‌های اثر انگشت آن‌ها به‌صورت یک کلاسه، طبقه‌بندی می‌شود.

    2. تشخیص هویت افراد و سوابق آن‌ها؛ در مواردی مانن، تشخیص این­که آیا جرم ارتکابی از مصادیق تکرار جرم هست یا خیر؟ یا فردی که درخواست تعلیق مجازات نموده آیا سابقه مؤثر قبلی دارد یا خیر؟ کلاسه‌های آثار انگشت افراد، کمک شایانی به پلیس در تشخیص هویت واقعی افراد و سوابق آن‌ها می‌کند.

    3. صدور گواهی عدم سوءپیشینه؛ یکی از کاربردهای کلاسه انگشت‌نگاری در موارد بررسی درخواست افراد برای صدور گواهی عدم سوءپیشینه کیفری برای استخدام و یا عکس‌دار کردن شناسنامه است. بررسی شناسنامه در این مواقع از دو جهت اهمیت دارد: اولاً شناسنامه مجعول و دستکاری‌شده نباشد (عکس و مندرجات تغییر نکرده باشد) و ثانیاً ممکن است شناسنامه از این جهات صحیح باشد ولی متعلق به ارائه‌دهنده، نباشد.

    4. استفاده دیگر از کلاسه اثر انگشت در مواردی است که شناسنامه اشخاص بالغ بالاتر از ۱۵ سال که معمولاً اثر انگشت در آن منعکس‌شده، سرقت یا گم می­شود، برای جلوگیری از سوء استفاده افراد دیگر از شناسنامه است. درواقع کلاسه اثر انگشت محل بایگانی سوابق اثر انگشت داخل شناسنامه است و تعلق یا عدم تعلق شناسنامه به فرد ارائه‌دهنده را نمایان می‌سازد.

    5. شناسایی اجساد و اشخاص مجهول‌الهویه، در مواردی که افرادی قادر به معرفی و شناسایی خود نیستند مانند «افراد لال، دچار فراموشی و کهولت سن و...» و در مورد اجساد مجهول‌الهویه که هیچ‌گونه مدرک شناسایی همراه آن‌ها وجود ندارد. در این موارد چنانچه به هر دلیل آثار انگشت این قبیل افراد در کلاسه انگشت‌نگاری وجود داشته باشد، به‌راحتی قابل‌شناسایی و تشخیص هویت هستند.

    6. شناسایی هویت مظنونین و مجرمین، بعضاً در صحنه جرم از مجرم اثر یک یا چند انگشت و بعضاً کف دست بر جا می‌ماند و مأمورین کشف جرم با ظهور این آثار انگشتان اولاً محل آن را مشخص نموده، ثانیاً با ضبط و نگهداری آن و بررسی و تطبیق با آثار انگشت در کلاسه انگشت‌نگاری، در صورتی­که قبلاً اثر انگشت فرد در کلاسه آثار انگشت موجود باشد، صاحب اثر انگشت را شناسایی می‌کنند.

    از سال 1333 هجری شمسی، «سیستم طبقه‌بندی هِنری» در ایران متداول شده و آثار انگشت بر اساس این سیستم کلاسه و بایگانی می‌شود (نجابتی،47:1381) و از سال 1390 سامانه AFIS در تشخیص هویت پلیس آگاهی ناجا بومی­سازی شد و مورد بهره‌برداری قرار گرفت. سیستم کلاسه انگشت‌نگاری فعلی در تشخیص هویت از این کارایی برخوردار است که چنانچه در صحنه جرم اثر انگشتی کشف شود؛ اما به دلیل نبود سابقه‌ای از صاحب اثر انگشت، شناسایی مقدور نباشد، اثر انگشت کشف‌شده در حافظه رایانه نگهداری می­شود و چنانچه فرد مذکور در مقطعی از زمان در مکان دیگری مرتکب جرمی شود و اثر انگشت وی بر جا بماند، سیستم رایانه‌ای (سامانه AFIS) این توانایی را دارد که این اثر انگشت را با اثر انگشت قبلی مقایسه و شناسایی کند.

    کلاسه انگشت‌نگاری در تحقیقات جنایی و تشخیص هویت ناجا کاربرد دارد.

     

    واژه‌های کلیدی:

     

    اثرانگشت، کلاسه آثار انگشت، سامانه AFIS، طبقه‌بندی هنری، تشخیص هویت، انگشت‌نگاری.

    ارجاعات

    1. انصاری، ولی‌الله (1380)، پلیس علمی، تهران: انتشارات سمت.

    2. بیابانی، غلامحسین و سید کمال هادیان­فر (1384)، فرهنگ علوم توصیفی،تهران، نشر تأویل.

    3. سافرشتاین، ریچارد (1378)، کشف علمی جرائم، گروه مترجمین، تهران، انتشارات معاونت آموزش ناجا.

    4. سودرمن، هاری و جان اوکانل (1371)، پلیس علمی (کشف علمی جرائم) ترجمه، یحیی افتخار زاده، تهران: انتشارات زوار، چاپ دوم.

    5. سوزان، بل (1389)، دانشنامه پلیس علمی، ترجمه مهدی نجابتی و علی شایان، تهران: انتشارات سمت.

    6. گینسلن، رابرت ای و لی هنری، (1386)، پیشرفت‌ها در فناوری انگشت‌نگاری، ترجمه محمد اعرابی، تهران، نشر کارآگاه.

    7. نجابتی، مهدی (1381)، پلیس علمی، کشف علمی جرائم، تهران: انتشارات سمت.

    8. D. Meuwly, "Automated Fingerprint Identification System", in Wiley Encyclopedia of Forensic Science. vol. 1, A. Jamieson and A. Moenssens, Eds.Chichester, UK: Wiley, 2009, pp. 249-253

     

     

     

نظر شما