You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •                                                                                                                                                                                                               

     

    مراقبت    Chase/Follow

     

    مراقبت به تحت نظر داشتن مداوم یا دوره‌ای افراد، مجامع، وسایل نقلیه، اماکن، اشیاء به‌منظور کسب اطلاعات راجع به فعالیت‌ها و هویت اشخاص اطلاق می‌شود (بیابانی و هادیان­فر،585:1384). به‌بیان‌دیگر تحت نظر گرفتن یک هدف ثابت یا چند موضوع (شخص، مکان یا شیء) را مراقبت گویند (غنجی،1378: 25)

    متن

    مراقبت به معنای تحت نظر گرفتن یک فرد مظنون یا متهم بدون جلب نظر و توجه وی، یکی از فنون ارزشمند برای مأموران پلیس به‌ویژه مأموران واحدهای کشف جرم است. مراقبت درعین‌حال یکی از وظایف مهم و مشکل مأموران به شمار می‌رود؛ زیرا خستگی شدید جسمی و روحی این کار از یک‌طرف و صبر و حوصله و ابتکار در تصمیم‌گیری‌های آنان از طرف دیگر در حین انجام‌وظیفه تا حدی زیادی طاقت‌فرسا است (بیابانی و هادیان فر،196:1384).

    عملیات مراقبت، مشاهده اصولی و هدفمند اشخاص (مجرمین و مظنونین)، مکان‌ها یا هر چیزی است که بتوان از طریق آن اطلاعاتی کسب کرد. مراقبت به‌صورت مخفیانه انجام می‌شود و مراقبت آشکار زمانی انجام می‌شود که آگاهی یافتن مظنون از تحت نظر بودن سودمند واقع شود (حبیبی،26:1380). مراقبت ممکن است از قبل، روی محل‌هایی که مظنون اغلب به آنجا رفت‌وآمد می‌کند یا مدت زیادی در آنجا اقامت دارد، طرح‌ریزی‌شده یا در حین تعقیب و زمانی­که سوژه وارد یک خانه یا محل دیگری می‌شود، انجام گیرد. انجام عملیات مراقبت در روند رسیدگی به جرم، سبب افزایش کشف و بالطبع کاستن از آمار وقوعات خواهد شد. تحت نظر گرفتن سوژه با گماردن افراد در محل‌هایی که از قبل شناسایی شده است و به‌منظور دستگیری یا به دست آوردن اطلاعات بیشتر در مورد وسیلۀ نقلیه، رابطین، مراودین، اعضای خانواده، همدستان احتمالی، ساعت‌ها و مکان­های تماس و ملاقات، نوع اموالی که ردوبدل می‌گردد، انجام می-شود. نحوه تبادل اموال، نحوه انتقال وجه، حتی ساعت خواب‌وبیداری، تردد به مکان‌های موردنظر، بیتوته (مدت توقف)، ساعت‌های احتمالی خروج، میزان هوشیاری سوژه و اطرافیان وی، باید به­دقت بررسی و کنترل شود (رهبریان، 1387: 49­).

    عمل تحت نظر قرار دادن را می‌توان نظارت مخفیانه فرد، مکان یا شیء توصیف کرد. این «فرد» معمولاً مظنون، بستگان یا دوستان مظنون است. بااین‌حال، هرکسی ممکن است هدف احتمالی این نظارت باشد. فعالیت‌های تحت نظر داشتن ممکن است اطلاعات مهمی را در اختیار تحقیقات جنایی قرار دهد. مکان تحت نظر ممکن است داروخانه، مغازه فروش مشروبات الکلی، اموال مسروقه، بانک یا هر محل دیگری باشد که در آنجا معاملات غیرقانونی بیشتر به‌صورت نقدی انجام می‌شود یا در آنجا اجناس قاچاق مانند مواد مخدر در دسترس است (اوستربرگ،1395: 186). مأمور مراقبت مأموری است با لباس شخصی که عمل تحت نظر داشتن و مشاهده را انجام می‌دهد (هس،1385: 469). سوژه فرد مظنون یا مجرمی است که تحت نظر قرار می­گیرد و می‌تواند مکان یا ملک، خودرو، گروهی از مردم، یک سازمان یا شیء باشد. فرد یا افراد تحت نظر معمولاً مظنونین یک جرم یا همدستانشان هستند و مراقبت از مکان معمولاً شامل مکانی می‌شود که انتظار وقوع جرم در آن می‌رود؛ منزل یک مجرم معروف، مکانی مشکوک به انجام فعالیت‌های جنایی از قبیل معاملات قاچاق، محل خرید اموال مسروقه یا مال‌خری، مرکز یک سازمان تروریستی (هس،1385: 470). مکان مراقبت محلی است که از آنجا فرد یا مکان زیر نظر گرفته می‌شود. مراقبت ممکن است از قبل روی محل‌هایی که فرد مظنون یا مجرم اغلب به آنجا رفت‌وآمد می‌کند، یا مدت زیادی در آنجا اقامت می­کند، اجرا شود (گرمابدری،73:1386) تحت نظر گرفتن (مراقبت) کارکرد دوگانه‌ای در مأموریت پلیس دارد: الف) کارکرد تحقیقاتی؛ ب) کارکرد پیشگیری (اوستربرگ،1395: 186).

    اهداف مراقبت (تحت نظر گرفتن)

    1- معلوم کردن عادات یک شخص مظنون؛

    2- تأیید اظهارات مجرم دربارۀ یک جرم؛

    3- کسب اطلاعات دقیق دربارۀ ماهیت و میزان فعالیت‌های افرادی که به فعالیت مجرمانه مشکوک هستند؛

    4- شناسایی مکان مجرم و یا مظنونین و همدستان آن‌ها؛

    5- جلوگیری از ارتکاب جرائمی مانند آتش‌افروزی یا سرقت که ممکن است زندگی افراد را در معرض خطر قرار دهد؛

    6- دستگیری سریع کسانی که در زمانی که تحت نظر قرار داشتند، مرتکب جرم شدند (برای مثال دستگیری فرد هنگام خروج از ساختمانی که برای سرقت وارد آن شده بود) به بیان دیگر دستگیری مجرم حین ارتکاب جرم (اوستربرگ،1395: 186)

    7- تحت نظر داشتن اعضای باند و سازمان مجرمان؛

    8- مطالعه و مشاهده ارتباط و رفتار مجرم یا مظنون و معاشرین او؛

    9- کشف تماس و ملاقات مشکوک و محل‌های فعالیت پنهانی سوژه؛

    10- کشف اموال مسروقه؛

    11- تعیین صحت‌وسقم اخبار و اطلاعات جنائی (هس،1385: 469).

    12- به دست آوردن مدارک قانونی ثبت جرم؛

    13- عکس‌برداری و فیلم‌برداری پنهانی؛

    14- شناسایی مخفیگاه متهمان و انتخاب محل و زمان مناسب برای عملیات دستگیری (حفاظت عملیات (ورود پنهانی و غیره) (رهبریان، 1387: 49)

    انواع مراقبت (تحت نظر داشتن)

    مراقبت ثابت: مراقبت ثابت از مجرمین و مظنونین که تحت نظر گرفتن هم خوانده می‌شود، در مواقعی استفاده می‌شود که هدف موردنظر ساکن یا بدون حرکت باشد، و وقتی‌که همه اطلاعات مهم موردنیاز در یک مکان قابل‌دستیابی باشد. هنگامی‌که مأمورین می‌دانند یا در شک هستند که فرد در مکان شناسایی شده، هست یا به آنجا خواهد آمد، یا اینکه اموال مسروقه در جایی تخلیه می‌شود، در مواقعی که مخبرین از وقوع یک جرم خبر داده‌اند. این مأموریت نسبتاً کوتاه است. مراقبت ثابت ممکن است از طریق یک وسیلۀ نقلیه یا گماردن یک مأمور در محلی مخفی که بر مکان موردنظر دید دارد، انجام شود (هس،1385: 471). همچنین مراقبت ثابت طولانی غالباً از طریق اتاقی مشرف به مکان موردنظر، از قبیل آپارتمانی [کاشانه­ای] در مقابل مکان تحت نظر انجام می‌شود. در مراقبت ثابت (چه کوتاه یا طولانی)، ارتباط کافی از طریق بی‌سیم، اعلام با بوق یا با دست صورت می‌گیرد. همچنین در این نوع مراقبت از علامت‌های دستی ساده‌ای چون بالا دادن یقه، بستن دکمه‌های پیراهن، پایین دادن لبه کلاه، بستن بند کفش و... استفاده می‌شود.

    مراقبت متحرک: مراقبت متحرک به‌طورمعمول به تحت نظر داشتن سایه‌وار معروف است. تحت نظر داشتن متحرک هم به‌صورت پیاده امکان‌پذیر است و هم سواره یا ترکیبی (پیاده و سواره). انتخاب هریک از این دو بستگی به متحرک بودن هدف دارد (حبیبی،26:1380). اولین مرحلۀ برنامه‌ریزی در مراقبت متحرک، کسب حداکثر اطلاعات ممکن در مورد فرد موردنظر است؛ مراقب باید عکس‌های فرد موردنظر را ببیند و در صورت امکان، سوژه (مجرم یا مظنون) را شخصاً مشاهده و مشخصات فیزیکی فرد را به خاطر بسپارد (هس،1385: 472)

    مراقبت پیاده: شیوۀ مراقبت با پای پیاده فقط در فواصل نسبتاً کوتاه به­کار می‌رود، و یا پس‌ازاینکه فرد مظنون خودرو را ترک کرد، به‌منظور حفظ ارتباط و نزدیکی به او، باید از این روش استفاده کرد. چهار روش اصلی برای هدایت و پیشبرد مراقبت پیاده‌نظام وجود دارد:

    1- مراقبت یک‌نفره، اجرا و پیشبرد مراقبت یک‌نفره به‌صورت یک مأمور تنها، دشوار‌ است. در این شیوه فرد مظنون در هر زمانی باید تحت نظر باشد و نیاز است ارتباط نزدیکی برقرار شود تا مأمور بتواند ورود فرد مظنون به داخل ساختمان، گریز از خطر و یا سایر حرکات پیش‌بینی‌نشده او را دیده و موردتوجه قرار دهد.

    2- مراقبت دونفره، این شیوه امنیت و سلامت بیشتری را در برابر کشف و شناسایی فراهم می‌کند و خطر از دست دادن (گم کردن) فرد مظنون را در طی مراقبت کم می‌کند.

    3- مراقبت جستاری به‌صورت پیاده، در این روش عملیات مراقبت، فرد مظنون همان‌طوری که در امتداد مسیر خاص همیشگی در حرکت است، به‌طور متناوب تحت نظر است. مأمور مراقبت خود را در نقطه‌ای مستقر می‌کند تا این­که فرد مظنون از دید پنهان شود. در این روش، مأمور مراقبت، هر روز خود را در جایی مستقر می‌کند که روز قبل، فرد مظنون در آنجا از دید او پنهان شده بود. به‌عبارت‌دیگر در این روش فرد مظنون هر روز در همان مقصدی که می‌رود یا همان مسیر همیشگی را که در پیش می‌گیرد، تحت نظر قرار می‌گیرد. این روش، احتمالاً در تعیین محل وقوع جرم یا مواجهه با اماکنی که خطر تحت نظر داشتن فرد مظنون در آن خیلی زیاد است، اهمیت دارد. استفاده از این روش به دلیل آن­که هیچ تضمینی وجود ندارد که فرد مظنون هر روز به همان مقصد برود یا همان مسیر همیشگی را در پیش بگیرد، متداول نیست.

    4- مراقبت جستاری با خودرو، تحت نظر داشتن به روش جستاری با خودرو شباهت زیادی به مراقبت جستاری به‌صورت پیاده دارد. در این روش، مظنون از یک محل ثابت تحت نظر قرار گرفته تا از دید پنهان شود، پس ‌از این­که چندین مراقبت به این روش انجام شد، سرانجام مقصد نهایی مظنون تعیین می‌شود.

    مراقبت ثابت به­نوعی استقرار مأموران پلیس برای پیشگیری از ارتکاب جرم در یک مکان خاص است. در این روش، مأموران در یک جایگاه مناسب از قبیل اتاق، خانه یا اثاثیه بیرونی که نزدیک ساختمان قابل دید قرار دارد، پنهان می‌شوند و مظنون یا مجرم را تحت نظر قرار می‌دهند. هدف مراقبت ثابت دستگیری فرد مظنون در طی ارتکاب جرم نافرجام یا وقوع جرم است (لیمن،1393: 377). فعالیت‌های مراقبت و عملیات مخفیانه به‌منظور آگاهی و شناخت اقدامات مجرمین و مظنونین و کسب اطلاعات دربارۀ افراد، همدستان و فعالیت‌های آن‌ها است که شاید در به نتیجه رسیدن یک پرونده جنایی یا حفاظت از شهود کمک کند.

    شیوه‌های اساسی مراقبت شامل روش مراقبت از فاصلۀ دور، روش مراقبت نزدیک و روش ترکیبی است. اگر احتمال گم‌شدن مجرم یا مظنون وجود داشته باشد، مراقبت نزدیک بر اساس طرحی دقیق و درست اجرا می‌شود. روش مراقبت از فاصلۀ دور به‌منظور مراقبت اتفاقی یک هدف و همچنین برای به دست آوردن اطلاعات در درازمدت از هدف موردنظر به کار می‌رود. چنانچه شخص مظنون بپندارد که تحت مراقبت قرار دارد، در این صورت مراقبت از راه دور کارساز نخواهد بود. برای مکان‌هایی مانند مخفیگاه مخصوص قماربازی، خرید اموال مسروقه، نگهداری قاچاق کالا و غیره مراقبت از نوع مراقبت نزدیک است و در مواردی که دریک مکان افراد زیادی رفت‌وآمد می‌کنند، از مراقبت از فاصلۀ دور استفاده می‌شود (حبیبی،27:1380).

    واژه‌های کلیدی:

    مراقبت، مجرم، اموال مسروقه، کشف جرم، دستگیری، مظنون.

    ارجاعات

    1- اوستربرگ، جمیز و ریچارد وارد (1395)، تحقیقات جنایی، ترجمه سروش بهربر، تهران: انتشارات راه فردا و دانشگاه علوم انتظامی، معاونت پژوهش.

    2- بیابانی، غلامحسین و سید کمال هادیان¬فر (1384)، فرهنگ علوم توصیفی، تهران،نشر تأویل.

    3- حبیبی، حمیدرضا (1380)، بازجویی جرائم، معاونت آموزش ناجا.

    4- رهبریان، بهروز (1387)، عوامل مؤثر بر ارتقاء توان عملیاتی کارکنان پلیس آگاهی در دستگیری متهمین متواری، دانشگاه علوم انتظامی، پایان نامه کارشناسی ارشد کشف جرایم

    5- غنجی، علی (1378)، فرهنگ آموزش مبارزه با مواد مخدر، انتشارات معاونت آموزش ناجا.

    6- گرمابدری، تقی (1386)، طرح‌ریزی اطلاعات انتظامی، تهران: دانشگاه علوم انتظامی.

    7- لیمن، مایکل دی (1393)، تحقیقات جنایی، مترجمان علیرضا لطفی آذر و هاشم عزیزی جلد اول، نشر کارآگاه.

    8- هس، کارن ام و وین دبلیو بنت (1385)، تحقیقات جنایی، ترجمه جاوید بهرام زاد با همکاری هما روز رخ، جلد اول، تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی، معاونت پژوهش.

     

نظر شما