You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • تشخیص هویّت

     

    تشخیص هویّت عبارت است از اثبات این که شیء یا فردی که در مقابل مرجع قضایی (دادگاه) قرارگرفته همان شیء یا فردی است که ادعا شده و یا همان متهمی است که اظهار شده است؛ مانند زمانی که یک شاهد گواهی می‌د‌هد شخص زندانی همان کسی است که مرتکب جرم شده است (آقایی، 1378: 462). تشخیص هویّت، شناسایی مجموعه علائم و خصوصیات یک فرد است برای تشخیص و تمییز وی از بقیه افراد جامعه با بهره‌گیری از مدارک، سوابق، اطلاعات موجود و یا کمک اشخاص دیگر (نجابتی،1381 :16).

     

    متن

    هویّت مجموعه صفات و مشخصاتی است که موجب تشخیص یک فرد از افراد دیگر یا یک شیء از اشیای دیگر می‌شود (شرقی،1372 :5)؛ به‌بیان دیگر هویّت هر آن چیزی است که یک پدیده را به لحاظ دارا بودن گروهی از ویژگی‌ها از سایر پدیده‌ها متمایز می‌کند (تامسون و بلک،1392 :33). تشخیص هویّت اشخاص اعمّ از افراد عادی، مجرمان، اجساد مجهول‌الهویّه و غیره از قدیم‌الایّام مورد نیاز جوامع بشری بوده است. در هر عصری از زندگی اجتماعی بشر، متناسب با نیازها و امکانات همان دوره، تعیین هویّت افراد مورد توجه و روش‌های علمی خاصی به‌ این منظور، متداول بوده است.

    برخی از روش‌های قدیمی مورد استفاده برای تشخیص هویّت اشخاص و مجرمان عبارتند از: شناسایی به‌دلیل قطع بودن برخی از اعضای بدن آن‌ها (قطع برخی از اعضای بدن مجرمان متناسب با جرم ارتکابی)، داغ کردن (علامت‌گذاری) مجرمان با فلز گداخته (ایجاد علامت زایل نشدنی با فلز گداخته روی بدن بزهکاران حرفه‌ای)، دفیله (شناسایی مجرمان سابقه‌دار از روی چهره به‌دست مأموران و زندانبانان قدیمی)، خالکوبی (علامت‌گذاری، نوشته یا نشانه‌گذاری خاص روی پوست بدن از طریق وارد کردن موارد رنگی) (نجابتی، 1383 :5).

    تن‌پیمایی: از روش‌های قدیمی تشخیص هویّت به‌شمار می‌آمده که در آن به‌منظور شناسایی، قسمت‌هایی از بدن را اندازه‌گیری می‌کردند. بر این اساس مجرمین را بر حسب قد، طول نیم تنه در حال نشسته، اندازه دور و عرض سر، طول پای چپ، طول گوش راست، رنگ پوست، رنگ چشم، رنگ مو، شکل و طول لالة گوش، سالک، خال و غیره، دسته‌بندی و سوابق آن‌ها بایگانی و در نتیجه به این روش افراد شناسایی می‌شدند. در حال حاضر هم بعضی از مشخصه‌های تن‌پیمایی در فرم مشخصات زندانیان تازه‌وارد و داوطلبان استخدام ثبت می‌شود و در تعقیب و شناسایی مجرمان فراری از این علائم با عنوان چهره‌نگاری استفاده می‌شود.

    انگشت‌نگاری: در میان روش‌های قدیمی، روشی قاطع برای شناسایی هویّت انسان‌هاست که خطوط برجسته سرانگشتان را بررسی می‌کند (سودرمن و اوکانل،1371 :89). انگشت‌نگاری در واقع به‌دست آوردن تصویرخطوط برجسته (نقوش) سرانگشتان اشخاص است (نجابتی،1383 :38). تشخیص هویّت از طریق انگشت‌نگاری بر این اصل استوار است که تا به امروز دو اثرانگشت که کاملاً مشابه هم باشند، به‌دست نیامده است. روش تشخیص هویّت از روی انگشت‌نگاری (آثار انگشت) رایج‌ترین روش امنیتی است که در آن مقایسه بر روی محل قرار گرفتن هشتاد نقطة مشخص انجام می‌گیرد.

    عکاسی: همان چهره‌نگاری یا تهیة تصویر مجرمان با استفاده از توصیف مشخصات ظاهری و چهرة افراد است (سوانسون ،1381 :51).

     با پیشرفت علم، شیوه‌های مختلف دیگری از جمله روش‌ ژنتیکی، بیومتریکی، مشخصة بدن و مشخصات فیزیکی مثل اثر انگشتان، عنبیه‌ها، اثر کف دست یا پا، ساختار صورت و شناسایی صدا، برای تشخیص هویّت استفاده می‌شود.

    کاربردهای تعیین هویّت افراد عبارتند از شناسایی فراریان جنایی، شناسایی مجرمین سابقه‌دار؛ شناسایی مجهول‌الهویّه‌ها «دچار فراموشی‌شدگان»، شناسایی گمشدگان، امور مالی و بیمه، جابه‌جایی نوزادان در بیمارستان‌ها و شیرخوارگاه‌ها، مهاجرت، ارث، بازنشستگی، امور ورزشی، تجاوزات، لزوم آگاهی مراجع ذیصلاح قضایی از سوابق کیفری و احوال شخصی افراد موردنظر، رعایت اصل شخصی بودن مسئولیت و جلوگیری از اشتباه یا استبدال، شناسایی و تحت‌نظر قراردادن مجرمان حرفه‌ای، شناسایی هویّت واقعی افرادی که مدارک هویّتشان مورد شک و تردید است، شناسایی اجساد مجهول‌الهویّه (نجابتی،1381 :16). همچنین تشخیص هویّت در شناسایی اجساد، به‌خصوص اجساد ناشناس، اجساد فاسد، اجساد متلاشی شده، اجساد مُثله‌شده، اجساد حوادث دسته‌جمعی و بلایای طبیعی مورداستفاده است.

    تشخیص هویّت به دو گروه طبقه‌بندی می‌شود:

    الف) تشخیص هویّت بر اساس مدارک و شواهد محیطی: تعیین هویّت به کمک مدارک، شامل هرنوع مدرکی است که در اصالت آن تردیدی وجود ندارد و می‌تواند به عنوان سند تعیین هویّت مورد استفاده قرار بگیرد. این مدارک عبارتند از شناسنامه، گذرنامه، گواهی کتبی و سایر مدارک کتبی (انصاری،1380 :72).

    تشخیص هویّت بر اساس شواهد محیطی عبارت است از اطلاعات متعلق به آثار شخصی (مانند پوشاک، جواهرات و محتویات جیب‌ها) و همچنین تأیید چشمی هویّت از سوی یکی از بستگان، دوستان و یا همکاران. این فرآیند یک مشاهدة چشمی است که در طی آن افرادی مانند اعضای خانواده، دوستان یا همکاران، فرد موردنظر را شناسایی می‌کنند (تامسون و بلک،1392 :41).

    ب) تشخیص هویّت بر اساس مدارک فیزیکی: معمولاً از طریق بررسی‌های خارجی ویژگی‌های خاص مانند خصوصیات ظاهری صورت، خصوصیات کلی بدن، جنس، سن، قد، رنگ و مشخصات چشم‌ها، رنگ و نشانه‌های پوستی، رنگ، خصوصیات موها، خال‌ها، خالکوبی‌ها، جوش‌گاه‌ها، بدشکلی‌ها، اثرانگشت، فراهم می‌شود.

    تعیین هویّت بر اساس مدارک درونی فیزیکی: عبارت است از اطلاعات پزشکی مانند گروه خون، ویژگی‌های دندانی، مشخصات سینوسی، مشخصات استخوان‌ها، اسکن قرنیه و دی‌ان‌ای، همچنین شکستگی‌های بهبود‌یافته، شرایط آسیب‌شناسی و غیره (تامسون و بلک،1392 :41).

    تشخیص هویّت ژنتیکی: شناساگرهای ژنتیکی برای تشخیص هویّت افراد، مجرمان و اجساد مجهول‌الهویّه در پرونده‌های جنایی به‌کار گرفته می‌شود. تشخیص هویّت جسد سوخته، از دیگر روش‌های تشخیص هویّت انسان است (بیابانی، 1384: 194).

    روش تشخیص هویّت بیومتریک: این روش اشاره دارد به نوعی فنّاوری برای اندازه‌گیری و بررسی مشخصات بدن افراد جهت تشخیص هویّت شخص، به عبارت دیگر روش بیومتریک، شناسایی خودکار یک شخص با استفاده از ویژگی‌های اختصاصی «مشخصات فیزیولوژیکی یا رفتاری» است. روش‌های تشخیص هویّت بیومتریک مانند شناسایی به‌وسیلة اثر انگشتان، الگوهای رفتاری، خصوصیات چهره‌، اسکن شبکیه چشم، دست‌خط به‌عنوان خصیصه‌های قابل شناخت انسان شناخته می‌شوند. این ویژگی‌ها یا در وجود فرد پنهان است و یا رفتاری است که از خود بروز می‌دهد. بنابراین به صورت ذاتی نسبت به روش‌های سنتی قابل اعتمادتر و از امنیت بیشتری برخوردار است. در تشخیص هویّت بیومتریک، از دو نوع ویژگی مختلف افراد جهت شناسایی استفاده می‌شود:

    الف) مؤلفه‌های فیزیولوژیکی: اساس شناسایی در این طبقه، اندازه‌گیری و بررسی مشخصه‌های ثابت یک شخص است مانند اثر انگشت، شبکیة چشم، عنبیة چشم، هندسة دست.

    ب) مؤلفه‌های رفتاری: شناسایی الگوهای رفتاری مشخص یک فرد است مانند: شناسایی از طریق امضاء، شناسایی از طریق صدا و غیره.

    تشخیص هویّت از طریق اثر‌ انگشت: یکی از قدیمی‌ترین روش‌های تشخیص هویّت، روش شناسایی از طریق اثر انگشت است تعیین هویّت افراد با استفاده از اثر انگشت نسبت به سایر روش‌های بیومتریک بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. به برآمدگی‌ها و فرورفتگی‌های موجود در پوست نوک انگشت، اثر ‌انگشت گویند. بزرگ‌ترین دلیل استفاده گسترده و عمومی از اثر انگشت به‌عنوان مهم‌ترین ابزار تعیین هویّت این است که اثر انگشت افراد منحصر به‌فرد هستند و در طول عمر فرد تغییر نمی‌کنند. مزایای تعیین هویّت، عبارت است از این که الف) هر شخص دارای اثر انگشت منحصربه‌فردی است، ب) اثر انگشت در برابر گذشت زمان مقاوم است، ج) این فنّاوری به بلوغ خود رسیده است، د) استفاده از آن بسیار راحت است، ر) دارای نرخ خطای مساوی پایینی است، هـ) ارزان و عامه‌پسند است.

    شناسایی از روی عنبیة چشم: عنبیه قسمت رنگی چشم که ترکیبی است از نوعی ماهیچه به شکل دایره با یک‌سری خطوط شعاعی، لایه‌ای یا توری مانند که پیش از تولد انسان شکل گرفته و تا زمان مرگ تقریباً هیچ تغییری نمی‌کند. این ماهیچه شامل خطوط، حلقه‌ها، حفره‌ها، شیارها، تارها، لکه‌ها و غیره می‌شود که قابل تفکیک هستند. عنبیة چشم همه افراد با یکدیگر متفاوت است. این سیستم دارای قابلیت خوبی در تشخیص افراد است بدین دلیل که عنبیه هم منحصربه‌فرد است و هم در برابر گذشت زمان مقاوم، ولی متأسفانه حجم الگوها در این روش بسیار بالاست، این فنّاوری بسیار گران است و کاربر پسند نیست و به‌دلیل این‌که در حین نمونه‌برداری چشم باید کاملاً بی‌حرکت باشد، ممکن است الگوبرداری دقیق نباشد. تشخیص هویّت از روی عنبیة چشم حاوی اطلاعات بیشتری نسبت به اثر انگشت است و در نتیجه، امنیت بیشتری را تأمین می‌کند.

    وسایل بررسی عنبیه چشم بدون تماس با چشم می‌توانند در چند ثانیه، پایگاه داده‌ای بزرگ خود را جست‌وجو نمایند (بیابانی و هادیانفر،1384 :192).

    شناسایی از روی شبکیة چشم: شبکیة چشم در منتهی‌الیه کرة چشم قرار دارد و شامل یک سری رگ‌های خونی است که  دارای اشکال مختلفی هستند، این خصیصه در افراد منحصربه‌فرد است. با قرارگیری چشم کاربر در یک مکان مشخص، یک دسته نور ماوراءقرمز یا نور سبز با طول موج کوتاه به شبکیة چشم تابیده می‌شود و بازتاب آن با یک دوربین CCD اندازه‌گیری می‌شود. این روش تقریباً مشابه شناسایی از طریق عنبیه است.

    شناسایی از روی نمودار حرارتی چهره: نمودار حرارتی چهره نیز یکی دیگر از مؤلفه‌هایی است که در تمامی افراد حتی دوقلوها نیز متفاوت است. نمودار ترموگرام در برابر گذشت زمان (تا مدت محدودی)، آرایش و اصلاح کردن مقاوم است، حتی جراحی پلاستیک نیز باعث بروز آسیب به نمودار ترموگرام نمی‌شود. جهت تصویر برداری از چهره از یک دوربین مادون استفاده می‌شود.

    تشخیص هویّت اسکن چهره: در این روش، تشخیص هویّت به کمک اسکن چهره انجام می‌گیرد و جالب این که سیستم‌های بیومتریک در این روش، با وجود عینک و رشد موهای صورت، دچار خطای تشخیص نمی‌شوند. فرم هندسی یک چهره نیز از مؤلفه‌های مورد اندازه‌گیری در سیستم‌های بیومتریک است ولی نمی‌توان گفت که جزو خصیصه‌های منحصربه‌فرد افراد است؛ لذا این سیستم‌ها در جاهایی که تعداد کاربران کم است و نیز زمآن‌های الگوبرداری درازمدت نیست، مناسب هستند. به‌دلیل این‌که چهرها کاملاً منحصربه‌فرد نیستند و گاه اتفاق می افتد که دو نفر (مخصوصاً دو قلو ها) از نظر چهره با هم مشابهند؛ بنابراین، از این‌گونه سیستم‌ها فقط در مکان‌هایی استفاده می‌شوند که امنیت تا حد بسیار زیاد مورد نظر نباشد.

    شناسایی از روی نحوه راه رفتن: معمولاً این روش در جاهایی که ارتباط مستقیم با افراد میسّر نیست، کاربرد دارد خصوصاً در فرودگاه‌ها و معابر امنیتی. «این سیستم شناسایی تقریباً یک سیستم شناسایی مخفی است». در این روش یک تصویر از شخص در هنگام راه رفتن به‌دست می‌آید که معرّف نمودار جابه‌جایی و زمان برای وی است. در هنگام راه رفتن افراد حرکت پاها و سر افراد با یکدیگر متفاوت است (البته حرکت دستان نیز در برخی موارد کاربرد دارد) که الگوی به‌دست آمده از این قسمت‌ها است.

    شناسایی از روی شکل هندسه دست: در این روش برای تشخیص هویّت، با یک تجزیه و تحلیل سه بعدی، به بررسی طول و عرض کف دست، خطوط دست و همچنین بلندی انگشتان که همگی خصوصیات منحصر به‌فرد دارند، پرداخته می‌شود. با استفاده از یک دوربین دیجیتال CCD با کیفیت مطلوب ۳۲۰۰۰ پیکسل، تصویر دست از دو نمای فوقانی و کناری گرفته می‌شود. که یک تصویر سه‌بعدی از دست تولید می‌کند. از تصویر به‌دست آمده حدوداً ۱۷ قسمت دست اندازه‌گیری می‌شود، من‌جمله، انگشتان (طول، پهنا، ضخامت، انحنا) و مؤلفه‌های هندسی دیگر که در شکل آمده است. معمولاً حجم داده به‌دست آمده ۹ بایت است (بیابانی،1394 :193).

     تشخیص هویّت از روی صدا: خصوصیات آوایی و صوتی، از دیگر مشخصه‌های منحصر به‌فرد، به‌کار‌رفته در سیستم‌های بیومتریک است که امروزه در تشخیص هویّت از آن استفاده می‌شود. تارهای صوتی انسان، خصوصیاتی غیر خطی دارند و تحت تأثیر عواملی چون جنسیت و حالات عاطفی فرد قرار دارند، سیستم‌های بیومتریک صوتی، نیازمند طراحی دقیق‌تری هستند و مسائلی چون طرز بیان و تلفظ، میزان بلندی لهجه، زیر و بم بودن صدا و سرعت ادای کلمات، بایستی در طراحی آن‌ها مدّنظر قرار گیرد.

    تشخیص هویّت از روی شکل گوش: تشخیص هویّت از روی پرده شبکیه چشم، تشخیص هویّت ازروی حرارت چهره، تشخیص هویّت از روی شکل فرد و دندآن‌ها وغیره از روش‌های دیگر تشخیص هویّت است.

    نیاز به اثبات هویّت افراد متوفی به سه گروه وسیع طبقه بندی می‌شود: 1) تحقیقات جنایی که در ارتباط با یک مرگ طبیعی نامشخص، خودکشی و یا قتل انجام می‌شود؛ 2) تصادفات وحوادث جانی، آیا نتیجه‌ای ازنیروهای طبیعی هستند یا به‌واسطه مداخلات انسانی حادث شده‌اند، به عبارتی عمدی هستند یا تصادفی بودن؛ 3) جنایات جنگی و قتل‌عام (تامسون و بلک،1392 :41).

    تشخیص هویّت از روی آثار انگشت (انگشت‌نگاری) در میان روش‌های قدیمی روشی قاطع برای شناسایی هویّت انسان‌ها است که براساس خطوط برجسته سرانگشتان را بررسی می‌کند. مشخصات فیزیکی مثل اثر انگشتان، عنبیه‌ها، اثر کف دست یا پا، ساختار صورت و شناسایی صدا تنها تعدادی از روش‌های زیاد تشخیص هویّت می‌باشند. از آن‌جایی‌که این مشخصات منحصر به هر شخص هستند، تشخیص هویّت‌ها دیده می‌شوند.

    امروزه تعیین هویّت قطعی افراد در مبادله اطلاعات یک عنصر حیاتی در ایمنی داده‌ها است. بنابراین روش‌های مختلفی برای تعیین هویّت افراد وجود دارد. یکی از پایه‌های خودکار سازی تعیین هویّت افراد, شناسایی انسآن‌ها بر اساس ویژگی‌های بیومتریک آن‌ها مانند چهره, الگوهای گفتاری و اثر انگشت است. تعیین هویّت افراد با استفاده از اثر انگشت نسبت به سایر روش‌های بیومتریک تعیین هویّت بطور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. روش‌های شناسایی اثر انگشت یکی از جالب‌توجه‌ترین روش‌های تشخیص الگو برای تعیین هویّت افراد هستند. روش‌های شناسایی اثر انگشت اطمینان و ثبات در تشخیص هویّت را تضمین می‌کنند و بدین ترتیب در کاربردهای مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد.

     

    کلیدواژها‌

    تشخیص هویّت، هویّت، بیومتریک، اثر انگشت، اسکن چهره، تحقیقات جنایی

    ارجاعات

    1. انصاری، ولی الله (1380) کشف علمی جرائم، انتشارات سمت

    2. بیابانی، غلامحسین و هادیانفر، سیدکمال (1384) فرهنگ توصیفی جنایی، نشر تأویل

    3. تامسون، تیم و بلک سو (1392) مقدمه‌ای بر تشخیص هویّت جنایی انسان، ترجمه احمد جمشیدی، انتشارات کارآگاه.

    4. سوانسون، چارلز وهمکاران، تحقیقات جنایی، (1381) ترجمه مهدی نجابتی وهمکاران، نشر جهاد دانشگاهی علامه طباطبایی، چاپ دوم.

    5. سودرمن، هاری و اوکانل، جان (1377) پلیس علمی، ترجمه یحیی افتخارزاده، انتشارات زوار، چاپ سوم

    6. نجابتی، مهدی (1381) پلیس علمی کشف علمی جرائم، انتشارات سمت، چاپ اول

نظر شما