You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    اموال فرهنگی و تاریخی     Cultural and historical property

     

    اموال فرهنگی و تاریخی به اموالی اطلاق می‌شود که نشانگر تحول حیات و هویت فرهنگی - تاریخی انسان یا وقوع وقایع تاریخی در ادوار یا دوره‌هایی خاص باشد و به نحوی از انحاء گوشه‌ای از حرکت تاریخی- فرهنگی انسان را در مقیاس ملی یا منطقه‌ای یا بین‌المللی نشان دهد یا نشانگر ظهور، حیات و انقراض تمدن‌های تاریخی بوده و از محوطه‌های باستانی واقع در خشکی یا بستر دریاها، در اثر حفاری علمی یا علل دیگر کشف شود (آیین‌نامه اموال فرهنگی، هنری وتاریخی،1381).

    متن

    اموال فرهنگی (Cultural Properties) به اموال منقولی (از قبیل آثار مردم‌نگاری، مردم‌شناسی، فرهنگ و هنر بومی، آرشیوهای صدا و تصویر و تمبر و امثال آن) اطلاق می‌شود که نشانگر وجوه مختلف زندگی انسان در دوره متأخر بوده و پژوهش در آن‌ها موجب بازشناسی صورت تاریخی - فرهنگی زندگی جوامع انسانی می‌شود (آیین‌نامه اموال فرهنگی، هنری و تاریخی نهادهای عمومی و دولتی، 1381، ماده 1). به‌بیان‌دیگر اموال فرهنگی، اموالی منقول و عبارت است از اشیاء تاریخی که واجد اطلاعات با ارزش تاریخی بوده و از نظر علمی، تاریخی، فرهنگی، باستان‌شناسی، دیرین‌شناسی و هنری حائز اهمیت است و بیش از یک‌صد سال از تاریخ ساخت یا ایجاد آن گذشته باشد هرچند به لحاظ ارزش مالی، ناچیز جلوه کند و از شکل اولیه افتاده باشد؛ مانند اشیاء به‌دست‌آمده از حفاری‌ها و هر شیء که اصطلاحاً به آن «زیر خاکی» می‌گویند. به‌بیان‌دیگر منظور از اموال فرهنگی اموالی هستند اعم از مذهبی یا غیر مذهبی که به‌وسیله هر دولت، اهمیت آن‌ها از نظر باستان‌شناسی ماقبل تاریخ، تاریخی، ادبی، هنری یا علمی مشخص شده است.

    اموال تاریخی (historical properties) نشانگر وقوع وقایع تاریخی، تاریخ علوم و فنون، تاریخ نظامی و اجتماعی و همچنین زندگی رهبران و مشاهیر تاریخی، علمی، مذهبی، فرهنگی و هنری است (آیین‌نامه اموال فرهنگی و تاریخی نهادها عمومی و دولتی، 1381). بناها، مجموعه‌ها، اماکن، محوطه‌های تاریخی، نگاره‌ها، تندیس‌ها، پیکره‌ها، کتیبه‌ها، نقوش، آذین‌ها و هر عنصر تاریخی دیگر که آثار متصل و یک‌صد سال و بیشتر از عمر آن‌ها گذشته باشد (خلیلیان، 25:1375) آثار تاریخی به دو گروه آثار مذهبی شامل کلیه ابنیه و اشیایی که به جهت علایق دینی و اعتقادی ایجاد شده باشند و آثار ملی شامل کلیه آثار صنعتی، ابنیه و اماکنی که تا پایان دوره زندیه در مملکت ایران احداث‌شده اعم از منقول و غیر منقول اطلاق می‌شود (قانون راجع به حفظ آثار ملی، 1309، ماده 1).

     اموال فرهنگی و تاریخی عبارت است از آنچه حاصل فکر و اندیشه، باورها، اعتقادات و تلاش نسل‌های گذشته یک جامعه و ملت بوده و به‌صورت سنت‌ها، باورها، آداب‌ورسوم به نسل‌های بعدی منتقل شده است (پازوکی،82:1376). اجلاسیه سال 1970 سازمان تربیتی، علمی و فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) در تعریف اموال فرهنگی و تاریخی بیان می‌دارد که منظور از اموال فرهنگی و تاریخی، اموالی اعم از مذهبی یا غیر مذهبی است که به‌وسیله هر دولت، اهمیت آن‌ها از نظر باستان‌شناسی پیش از تاریخ، تاریخی، ادبی و هنری و علمی مشخص شده است. (آیین‌نامه اموال فرهنگی،تاریخی و هنری،1384). آثار دیرین‌شناسی، شامل مجموعه‌ها و نمونه‌های نادر جانورشناسی، گیاه‌شناسی، معدن شناسی، انسان‌شناسی، بقایای نباتی و جانوری ماقبل تاریخ و ترکیبات نادر زمین‌شناسی در حکم اموال فرهنگی - تاریخی محسوب می‌شود.

    اموال فرهنگی و تاریخی به اموال فرهنگی و تاریخی ملموس و غیر ملموس تقسیم می‌شوند. اموال فرهنگی و تاریخی ملموس به مجموعه مظاهر مادی اطلاق می‌شود که خارج از وجود تحقق مادی و فیزیکی دارد. بیشتر ارزش‌های تاریخی و هنری بر آثار و مظاهر مادی و ملموس مترتب است؛ مانند شهرها، بناها، اشیاء و غیره (نقدی نژاد و نارویی،1390: 11). اموال فرهنگی غیر ملموس مجموعه مظاهری هستند که گرچه وجود خارجی ندارند؛ اما جلوه‌های مادی آن‌ها قابل درک و دسترسی است مانند زبان، باورها، اعتقادات، آداب‌ورسوم (نقدی نژاد و نارویی،1390 :۵۲-۴۸). به لحاظ انتقال، اموال فرهنگی و تاریخی به اموال فرهنگی و تاریخی منقول و غیر منقول تقسیم می‌شوند. اموال فرهنگی  و تاریخی منقول، اموالی است که انتقال آن از محلی به محل دیگر ممکن است بدون آنکه به خود اثر یا محل و نوع آن خرابی وارد شود. اموال فرهنگی غیر منقول، شامل تپه‌ها، محوطه‌ها، بناها، کتیبه‌ها، نقش برجسته‌ها، گورستان‌های باستانی، شهرها و بافت شهری است. این آثار قابل نقل‌وانتقال نیستند و باید در محل خود حفظ و نگهداری شوند (کاتوزیان، 1384 :۱۱۷).

    انجام پژوهش‌ها و کاوش‌های باستان‌شناسی درباره اموال فرهنگی و تاریخی از جمله وظایف سازمان میراث فرهنگی کشور است. مطابق با لایحه قانونی راجع به ممنوعیت و نحوه جلوگیری از انجام حفاری‌های غیر مجاز، اقدام به حفاری و کاوش به‌قصد به دست آوردن اشیای عتیقه برای غیر از سازمان میراث فرهنگی مطلقاً ممنوع است (بند 3 ماده 13 سالنامه سازمان میراث فرهنگی). سرقت و قاچاق و حفاری غیر مجاز اموال فرهنگی و تاریخی از جمله مصادیق جرائم اموال فرهنگی و تاریخی است که قانون‌گذار به آن توجه داشته و برای مرتکبین آن مجازاتی را در نظر گرفته است.

    حفاری غیر مجاز اموال فرهنگی و تاریخی

    در فرهنگ حقوقی، خارج کردن غیرقانونی (حفاری غیر مجاز) میراث فرهنگی از کشور قاچاق و جرم محسوب شده و شروع به ارتکاب این جرم در حکم ارتکاب کامل آن خواهد بود، همچنین در خصوص اشیاء عتیقه نیز، علاوه بر خارج کردن غیرقانونی اشیاء عتیقه از کشور، ارتکاب اعمال مجرمانه دیگر مانند خریدوفروش و حمل و نگهداری و اختفاء غیرقانونی اشیاء عتیقه نیز قاچاق و جرم است (صمدی، 1382: 266).

    قاچاق اموال فرهنگی و تاریخی

    قاچاق اموال فرهنگی جرم بوده و بر اساس ماده ۵۶۱  قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ هرگونه اقدام به خارج کردن اموال تاریخی، فرهنگی از کشور هرچند به خارج کردن آن نینجامد قاچاق محسوب می شود و مرتکب علاوه بر استرداد اموال به حبس از یک تا سه سال و پرداخت جریمه معادل دو برابر قیمت اموال موضوع قاچاق محکوم می‌گردد. منظور از (اقدام به خارج کردن)، شروع به قاچاق این‌گونه اموال است، برای مثال «شخصی، اموال مذکور را به خارج پست کرده ولی مأمور پست آن‌ها را کشف کند و یا در حین تفتیش چمدان‌هایش در گمرک، خروج این اموال توسط مأمور گمرک کشف و از خروج آن‌ها جلوگیری شود.»

    سرقت اموال فرهنگی و تاریخی

    سرقت اموال فرهنگی و تاریخی عبارت است از سرقت اشیاء و لوازم و همچنین مصالح و قطعات آثار فرهنگی و تاریخی از موزه‌ها و نمایشگاه‌ها، اماکن تاریخی و مذهبی و سایر اماکن که تحت حفاظت دولت است (قانون مجازات اسلامی،1375). به‌بیان‌دیگر سرقت اموال فرهنگی و تاریخی عبارت است از اینکه فرد، اشیاء و لوازم و همچنین مصالح و قطعات آثار فرهنگی و تاریخی را از موزه‌ها و نمایشگاه‌ها، اماکن تاریخی و مذهبی و سایر اماکن که تحت حفاظت دولت است، سرقت کند و یا با علم به مسروقه بودن، اشیاء مذکور را بخرد و پنهان کند. سرقت اموال فرهنگی و تاریخی در قوانین از دو ویژگی برخوردار است، یکی اینکه موضوع جرم دارای جنبه فرهنگی، تاریخی و مذهبی است، دوم اینکه آن موضوعات در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده باشد.

    در فعالیت‌های مقابله و مبارزه با جرائم علیه اموال فرهنگی و تاریخی علاوه بر نیروی انتظامی به‌عنوان ضابط قوه قضاییه، وزارت اطلاعات، گمرک و سازمان میراث فرهنگی نیز به نحوی مرتبط هستند. در موارد سرقت اموال فرهنگی و تاریخی، سازمان میراث فرهنگی و تاریخی به نیروی انتظامی اطلاع داده و این نیرو با توجه به شواهد و قراین اقدام به پیگیری و ردیابی شی به سرقت رفته، می‌کند. همچنین با توجه به گستردگی دایره سرقت اموال فرهنگی و تاریخی تا خارج از مرزها، نیاز به همکاری دستگاه‌های دیگری مانند وزارت امور خارجه، پلیس بین­الملل (اینترپل) نیز وجود دارد.

    واژه‌های کلیدی:

    اموال فرهنگی، اموال تاریخی، سرقت اموال فرهنگی و تاریخی، حفاری غیر مجاز، قاچاق، تخریب.

    ارجاعات

    1. آیین‌نامه اموال فرهنگی، هنری وتاریخی اموال فرهنگی و تاریخی، مصوب 1381.

    2. آیین‌نامه مدیریت، ساماندهی، نظارت و حمایت از مالکان و دارندگان اموال فرهنگی - تاریخی منقول مجاز (1384)، هیئت‌وزیران.

    3. ابو ترابیان، حسین (1374)، « فرهنگ و توسعه فرهنگی»، گزارش‌نامه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، شماره 4.

    4. اجلاسیه سازمان تربیتی، علمی و فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) سال 1970.

    5. پازوکی، ناصر (1376)، «مبانی میراث فرهنگی»، مجله میراث فرهنگی، شماره 17.

    6. توحیدی، فائق (1388)، آشنایی با میراث فرهنگی، تهران: انتشارات سبحان نور، چاپ اول.

    7. صمدی، یوسف (1382)، میراث فرهنگی در حقوق داخلی، جلد 1، اداره کل آموزش و انتشارات و تولیدات فرهنگی کشور، چاپ اول.

    8. قانون مجازات اسلامی، مصوب 1392 و 1375.

    9. کاتوزیان، ناصر (1384)، دوره مقدماتی حقوق مدنی اموال و مالکیت، جلد اول، تهران: نشر میزان.

    10. نقدی نژاد، مجتبی و اصغر نارویی (1390)، جرائم علیه میراث فرهنگی، تهران: انتشارات جنگل، چاپ اول.

     

نظر شما