You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •             اثر ‌ردّ‌پا

      اثر ‌ردّ‌پا، شایع‌ترین اثر فیزیکی به جامانده در صحنه ی جرم است. این اثر، ممکن است مظنون را به صحنه ی جرم مرتبط و یا رد کرده و پلیس را به مخفیگاه مجرم برساند. ‌ردّ‌پا، نشانگر قد و قواره و طرز راه رفتن مجرم است. روش جمع‌آوری، نگهداری، تجزیه و تحلیل و ترفندهای شیمیایی، برای افزایش شدت آثار در سطوح مختلف، از موضوعات این فناوری است (بودزیک، 1386:‌1). ‌ردّ‌پا، با نشان دادن ارتباط چند جرم نامرتبط با یکدیگر، مسیر جدیدی را در به دام انداختن فرد مظنون پیش پا می‌گذارد.

      متن

    اثر پای به‌جا مانده در صحنه ی جرم، بخش کوچکی از شواهد و مدارک بازیابی‌شده از صحنه ی جرم را تشکیل می‌دهد. در صحنه ی جرم، بیشتر ردّپاهایی یافت می‌شود که ممکن است ناشی از پای برهنه باشد؛ در چنین حالتی لازم است ردّپاها با نمونه‌ای که بدون کفش از افراد مظنون تهیه شده، مقایسه شود (بودزیک، 1386: 506). آثار پای برهنه، کمتر از دیگر آثار یافت می‌شود و به‌ندرت قابل بهره‌برداری است؛ علاوه براین، ردّ‌پا از نظر قدرت اثباتی و ارزش و اعتبار همانند اثر‌انگشت نیست (انصاری، 1380: 130). بررسی ردّپاهای ناشی از تماس مستقیم و بدون کفش را می‌توان با روش‌های انگشت‌نگاری از یک سنخ دانست. در این‌جا برای مقایسه از پای افراد نمونه‌گیری می‌شود تا شکلی از خطوط و برجستگی‌های آن در اختیار متخصصان قرار گیرد. حالت، اندازه و شکل پای افراد منحصر به‌فرد است. این مشخصه‌ها برای هرفرد جنبه ی ژنتیکی دارد. عوامل محیطی و فیزیولوژیکی نیز در ویژگی‌های پای هر فرد تأثیر دارد. جراحت‌ها، آسیب‌دیدگی‌ها و سایر مواردی که در طول حیات شخص رخ می‌دهد، تغییراتی در پا ایجاد می‌کند که به پای هرفرد حالتی منحصر به‌فرد می‌بخشد. این علائم و مشخصه‌ها در شناسایی و تشخیص هویت اثر ردّپای به جامانده در صحنه ی جرم مؤثر است. مطالعات جنایی صورت‌گرفته در مورد ردّپا، نشان‌دهنده ی منحصر به‌فرد بودن پای هر انسان دارد. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که ردّپای به جای‌مانده از پای برهنه یک فرد دارای شکل، اندازه و نقاط نسبی است که در تمام آثار ردّپای فرد تکرار می‌شود که با لحاظ کردن آن‌ها می‌توان ‌ردّ‌پای افراد را تفکیک کرد. آثار ‌ردّ‌پا به صورت بالقوّه ممکن است در تمام قسمت‌های صحنه ی جرم یافت شود. مناطقی که از حیث وجود آثار و علائم ‌ردّ‌پا اهمیت دارند شامل محل دقیق وقوع جرم، محل ورود( نقطه‌ای از صحنه ی جرم که مظنون از طریق آن وارد صحنه جرم شده )، مسیر عبور از داخل صحنه و مدخل‌های ورودی و خروجی است. ‌ردّ‌پاهای باقی مانده در صحنه ی جرم، به صورت دو بعدی یا سه بعدی یافت می‌شوند. اثر پای برهنه روی سطوح صاف و صیقلی می‌تواند به گونه‌ای باشد که آثار خطوط کف پا و انگشتان در آن قابل‌مشاهده یا پنهان باقی مانده باشد. هرگاه اثر پای برهنه‌ای در صحنه یافت شود که در آن خطوط کف پا و انگشتان مشخص هستند، این آثار باید به‌دست مشخص انگشت‌نگاری ارتقا یابند.

         پای انسان در سطوح دوبعدی اثری بسیار روشن و واضح دارد. نبودن کشیدگی یا آسیب‌دیدگی میان چند ‌ردّ‌پای متوالی، وضوح ردّپاها را نشان می‌دهد. در ردّپاهای سه بعدی، تفاوت یک ‌ردّ‌پا با ردّپاهای دیگر بیشتر است؛ به‌خصوص اگر ردّپا عمیق‌تر باشد. ردّپاهایی که در ماسه، گل یا خاک نرم باقی می‌مانند، اغلب تفاوت‌های بیشتری با هم دارند؛ زیرا سست بودن این مواد سبب می‌شود که نیروی وزن فرد هنگام قدم زدن هر ‌ردّ‌پا نسبت به ‌ردّ‌پای دیگر به نقاط دیگر منتقل شود.

    ردّ‌پاهای برهنه یا پایدار به اندازه ی کافی ماندگاری دارند و می‌توان در بازه ی زمانی مناسبی نسبت به کشف، بازیابی، ثبت و بررسی آنها اقدام کرد. عمر آثار پا می‌تواند بین چند لحظه تا چند سال باشد. آثاری که در فضای باز روی برف، ماسه،  یا خاک باقی مانده‌، ممکن است پس از شکل‌گیری در معرض نابودی قرار بگیرد. سرعت زوال آثار ‌ردّ‌پا در این شرایط به عوامل مختلفی چون اوضاع جوّی (دما، بارش، باد) یا نابودی آنها براثر ایجاد آثار ردّپای جدید بر روی اثر قدیمی‌تر و... بستگی دارد. ردّپاهای خون‌آلود گاهی تا سال‌ها باقی می‌ماند؛ مگر آنکه در فضای باز قرار داشته باشد. همچنین آثار ‌ردّ‌پای گل‌آلود یا خاکی نیز ماندگار است ؛ مگر آنکه به صورت فیزیکی پاک شود. ردّپاهایی که روی سطوح پررفت و آمد قرار می‌گیرند، عمر کوتاهی دارند (بودزیک، 1386: 534).

    شناسایی و اثربرداری از ‌ردّ‌پا

    آثار پای برهنه مانند کف دست، دارای خطوط برجسته ی پوستی است؛ چنانچه آثار این قبیل خطوط در صحنه ی جرم به جای مانده باشد، باید آنها را مانند آثار مریی انگشتان دست ظاهر و ضبط کرد (بل، 1389:‌338). روش‌های متعددی برای مریی‌سازی و حفظ اثر ‌ردّ‌پا وجود دارد که همگی بر واکنش‌های شیمیایی با مواد تشکیل‌دهنده‌ای دلالت دارد که در آن اثر به جا می‌ماند. این فرایند با مستندسازی تصویری شروع می‌شود و با آن پایان می‌پذیرد. سطحی که یک اثر ‌ردّ‌پای برهنه در روی آن به جا مانده است، نقشی اساسی در تعیین رویکرد مورد استفاده برای ظهور یا مریی‌سازی و اثربرداری دارد (نجابتی، 1381:‌138). اثر برداری از ‌ردّ‌پا به دو روش جوهری  یا عکس‌برداری انجام می‌شود. در مواردی که عمل شناسایی و بازیابی اثر ‌ردّ‌پا روی سطح زمین دشوار است و این آثار چندان قابل مشاهده نیست، از تابش نورهای مخصوص برای یافتن اثر ردّپا استفاده می‌شود.

     استفاده از منبع نور قوی در امتداد سطح، به صورت مایل و نیز استفاده از بردارنده‌های الکترواستاتیکی، از جمله روش‌ها و ابزارهایی هستند که به کمک آنها می‌توان آثار ‌ردّ‌پا را که به دلیل هم‌رنگ بودن با سطح، به سختی مکان‌یابی می‌شود، قابل رؤیت ساخت.

      چنانچه کف پا خیس یا مرطوب باشد، نوع دیگری از آثار پا در صحنه شکل می‌گیرد. بسیاری از این نوع آثار پیش از آنکه بازیابی شوند، خشک شده‌اند؛ اما باید آنها را همچنان در ردیف آثار خیس و مرطوب لحاظ کرد. آثار ردّ‌پای مرطوب روی سطح براق شده را می‌توان با پودرهای مخصوص انگشت‌نگاری نیز قابل رؤیت ساخت.

     عکس‌برداری از ردّپا در صحنه ی جرم، بهترین روش برای ثبت موقعیت مکانی و ارتباط با یکدیگر و محیط اطراف است. برای ثبت اثر ردّپا، عکس‌های دقیق (عکس‌هایی که جزییات را نشان می‌دهد) از فراز آثار به جای مانده تهیه می‌شود و فاصله ی دوربین با اثر به جا مانده نیز بسیار کم است. به‌منظور بررسی و تجزیه و تحلیل روی عکس‌های تهیه شده، اغلب لازم است آن را بزرگ نمایی کرد تا تصویر به اندازه ی طبیعی اثر به چاپ برسد. برای این منظور در عکس‌برداری از آثار به جامانده در صحنه ی جرم، از شاخص‌هایی استفاده می‌شود تا متخصصان بتوانند اندازه ی طبیعی اثر به جامانده را به‌دقت یا به‌تقریب حساب کنند. (بودزیک، 1386: 29).

     امروزه با توسعه و گسترش آزمایشگا‌ه‌های جنایی در سراسر جهان، کار بررسی آثار به‌جای مانده از پا، تابع قوانین و روش‌های خاص آن آزمایشگا‌ه‌ها شده است و متخصصانی در این آزمایشگا‌ه‌ها برای بررسی اثر پا به کار گرفته شده‌اند.

     در وقوع یک جرم ممکن است افرادی متعددی شرکت داشته باشند. اغلب جرایم نیز در مکان مشخصی رخ می‌دهد. آثار ردّپای مجرمان در مسیر رسیدن به صحنه، در داخل و نیز مسیر خروج از آن باقی می‌ماند. اثر پا همچون تمامی شواهد و مدارک فیزیکی با عملیات جنایی، مجرم و مکان وقوع جرم در ارتباط قرار می‌گیرد.

     در بانک اطلاعات مربوط به ٍاثر ‌ردّ‌پای برهنه، امکان تشخیص ردّپاها از یکدیگر وجود دارد. در مقایسه ی ‌ردّ‌پاهای جمع‌آوری‌شده از صحنه ی جرم تنها لازم است پنج ویژگی یا کمتر، در مورد ‌ردّ‌پا به بانک اطلاعات داده شود تا رایانه بتواند ردّپای فرضی را در میان نمونه‌ها جست‌وجو و نمونه‌های مشابه را بازشناسی کند (همان:‌510).

    واژه‌های کلیدی

    آثار ‌ردّ‌پا، عکس‌برداری، صحنه جرم، ردپای مجرمان،آزمایشگاه های جنایی.

    ارجاعات:

    - انصاری، ولی الله (1380). کشف علمی جرایم. تهران: انتشارات سمت.

    - دزیک، ویلیام. جی (1386). اثر کفش و ردّپا. ترجمه علی شادکام. چاپ دوم. تهران: نشر کارآگاه.

    - بل، سوزان (1389). دانش نامه پلیس علمی. ترجمه مهدی نجابتی و علی شادیان.تهران: انتشارات سمت.

    - نجابتی، مهدی (1381). پلیس علمی «کشف علمی جرایم». تهران: انتشارات سمت.

     

     

     

     

نظر شما