You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • نمونه برداری جنایی Criminal Sampling    

     

    نمونه‌برداری جنایی، عبارت است از برداشت ، جمع‌آوری و ثبت دلایل و مدارک باقی مانده در صحنه جرم که تصور می‌رود از آنها در ارتکاب جرم استفاده شده است (بیابانی و هادیانفر،1384:643).

    متن

    دلایل و مدارک فیزیکی «مادی» در صحنه‌های جرم، از مهم‌ترین عناصر در تحقیقات جنایی است که با بررسی و تجزیه‌وتحلیل آنها، چگونگی وقوع جرم مشخص شده، مجرم شناسایی و جرم اثبات می‌شود. این‌گونه مدارک و دلایل قابل لمس، مشاهده، ارائه و استناد بوده و انکار آنها غیر ممکن است. نمونه‌های جنایی شامل قسمتی (جزیی) یا تمام هر چیزی از دلایل و شواهد فیزیکی بسیار بزرگ «مایکروسکوپی» تا اجسام بسیار ریز «میکروسکوپی» است. برخی از نمونه‌های جنایی مربوط به مدارک فیزیکی، آشکار و معلوم است و برخی دیگر نیز ممکن است تنها با بررسی کامل در آزمایشگاه جنایی شناسایی شوند؛ مانند ذرات ریز خون روی البسه یا وجود موها و الیاف در جاروهای مکنده و لباس ها(سافرستین،60:1386).

    انواع نمونه‌های جنایی

    دلایل و مدرک مختلفی ز صحنه‌های جرم قابل نمونه‌برداری است که در بخش‌های مختلف آزمایشگاه تحقیقات جنایی آزمایش و بررسی می‌شوند. انواع نمونه‌های جنایی بر اساس حالت فیزیکی، نوع جرم، طبیعت مدارک، ترکیب  یا انواع سؤالاتی که از طریق آن پاسخ داده می‌شوند، به نمونه‌های فیزیکی، بیولوژیکی، زیستی، مایع، شیمیایی، اسلحه‌شناسی، مواد منفجره، سوختنی، سیالات و غیره تقسیم می‌شوند(لی،17:1383) .

    مهم‌ترین نمونه‌های جنایی به جای مانده در صحنه‌های جرم عبارت‌اند از:

    * مواد زیستی «نمونه‌های جنایی با منشأ زیستی» ، شامل خون، مایعات بدن، حشرات و مواد گیاهی مثل دانه‌ها ، برگ‌ها و... . هر ماده زیستی از یک موجود زنده به وجود می‌آید؛

    * نمونه‌های خون (اعم از خون خشک، خون لخته و خون مایع)؛

    * نمونه بزاق (در میوه‌های نیم‌خورده، آدامس، لیوان ، استکان و قاشق استفاده شده، ته سیگار و چوب سیگار، محل‌های گاز گرفتگی و...)؛

    * لکه‌های منی؛

    *مو (اعم از موی انسان و موی حیوانات)؛

    *دندان، استخوان و سایر بافت‌های بدن؛

    *شیشه، رنگ، خاک و الیاف؛

    *سیالات تسریع‌کننده و قابل اشتعال، مواد منفجره و... .

    جمع‌آوری نمونه‌های جنایی

     نمونه‌برداری جنایی بر اساس نوع مدارک و اوضاع و احوالی که مدارک در آن جمع‌آوری می‌شوند، متفاوت است. کار نمونه‌برداری جنایی را ممکن است یک کارشناس صحنه جرم، مأمور تحقیق، متخصصان جمع‌آوری دلایل  یا دیگر مجریان قانون انجام دهند. نمونه‌های لکه‌های خون و دیگر نمونه‌های زیستی پس از جمع‌آوری، به‌طور طبیعی در پاکتی از جنس کاغذ نگهداری می‌شوند تا جریان هوا امکان‌پذیر باشد؛ در حالی که دیگر نمونه‌های جنایی مانند پوکه‌های فشنگ را می‌توان در کیسه‌های پلاستیکی نگهداری کرد(بل،1389:303) .

     نمونه‌های مو در صحنه جرم با استفاده از موچین یا پنس جمع‌آوری شده و درون جعبه‌های دارو به‌عنوان ظرف اولیه قرار داده می‌شود؛ سپس ظروف اولیه درون ظرف ثانویه خارجی پلاستیکی یا کاغذهای شفاف، پاکت‌های نامه یا قوطی دارو قرار داده می‌شود وپس از آن، به‌طور مناسب ثبت، مهر و موم و علامت‌گذاری می‌شود. در بیشتر تحقیقات جنایی، جمع‌آوری نمونه‌های موی استاندارد و شناخته‌شده‌ از قربانی‌ یا مظنون ضروری است. این نمونه‌ها هرگز نباید بریده شوند و در مجموع 25 تا 50 عدد موی کشیده شده از نواحی مختلف جمع‌آوری شده و در درون قوطی دارو بسته‌بندی و در یک ظرف خارجی قرار می‌گیرد ؛ سپس به‌طور مناسب مهر و موم و علامت‌گذاری شده و روی آن شماره‌ و تاریخ درج می‌شود (لی،1383:181).

    نمونه‌های الیافی

    به‌طورکلی ، الیاف دارای منشأ معدنی «شیشه، پنبه نسوز»، گیاهی «پنبه، کتان، کنف، کنف هندی»، مصنوعی «ریون، نایلون، اورلون، داکرون»  یا حیوانی «پشم، ابریشم و انواع پوست‌ها» است . در نمونه‌برداری از مدارک الیافی از فنون چیدن، جاروبرقی کشیدن، اثربرداری با نوار و تراشیدن استفاده می شود. نمونه‌هایی نظیر پارچه‌ها، نخ‌ها، طناب و لباس‌ها مانند مدارک الیافی نمونه‌برداری می‌شوند(همان).

    نمونه‌های بیولوژی «خون، بزاق و بافت‌ها»

    در مواردی که نمونه‌های بیولوژی کم است، با استفاده از گوش پاک‌کن‌های کتانی استریل شده نمونه­ها جمع­آوری و پس از خشک کردن در معرض هوا ، در پوشش اولیه( جعبه گوش پاک‌کن یا جعبه دارویی) قرار داده می‌شود و پس از آن در ظرف ثانویه غیر قابل نفوذ هوا جای داده می‌شود. ظرف با نوار مدرک ، مهر و موم شده و به‌طور مناسب علامت‌گذاری می‌شود. در مواردی که نمونه‌های بیولوژی بزرگ باشد، با استفاده از پیپت یا سرنگ‌های استریل یک‌بار مصرف، قسمتی از نمونه مایع  جمع‌آوری شده  و در درون لوله ی آزمایش  قرار می­گیرد و پس از علامت‌گذاری، چسب زده و در بسته پلاستیکی لایه­دار یا بالشتک­دار قرار می‌گیرد.

    نمونه‌های بیولوژی خشک شده

    در مواردی که نمونه‌های بیولوژی خشک شده بر روی اشیا،  بزرگ و حجیم باشد، نمونه‌های بیولوژی خشک شده با گوش پاک‌کن کتانی استریل یا پارچه‌های نخی استریل جذب می‌شود. گوش پاک‌کن با محلول نمکی یا آب مقطر مرطوب شده و سپس لکه خون خشک شده با آن جارو می‌شود. در مواردی که نیاز به تراشیدن نمونه‌های بیولوژی باشد، برای نمونه‌برداری از یک وسیله تمیز و استریل (اسپاتول، لبه تیغ، لبه چاقو) برای تراشیدن نمونه‌های بیولوژی استفاده می‌شود(همان:195).

    نمونه‌های مایع

    نمونه‌های مایع مشکوک به مواد تسریع‌کننده که در صحنه به‌صورت حوضچه‌های مخلوط با آب یا سایر ظروف (بشکه گازوئیل، دبه‌های پلاستیکی و ...) پیدا می‌شوند، در ظروف غیر قابل نفوذ هوا قرار داده می‌شوند. جذب کردن مایعات با پارچه تمیز یا حتی دستمال‌های بهداشتی می‌تواند انجام گیرد. نمونه‌های جذب شده به‌سرعت در ظروف غیر قابل نفوذ هوا (قوطی‌های رنگ یا بسته‌های زیپ کیپ) قرار داده و سپس علامت‌گذاری می شود(همان:203).

    نمونه‌های تسریع‌کننده جذب شده

    قالی‌های سوخته و نسوخته، بالش‌ها، مبلمان و رختخواب، کف‌پوش‌ها، چوب و دیوارها در صحنه‌های آتش‌سوزی از جمله موادی هستند که ممکن است مواد تسریع‌کننده جذب شده داشته و به‌عنوان مواد شروع‌کننده آتش استفاده شده باشند(همان:210).

    در صحنه جرمی که مشکوک به مسمومیت منجر به فوت است، باید از مواد زیر نمونه‌برداری شود : غذاهای نیم‌خورده، آب نیم‌خورده، قاشق، سرنگ (در موارد تزریق مواد مخدر و دارو)، حاصل استفراغ، لباس‌های آلوده، دارو و مواد شیمیایی خانگی نظیر سفیدکننده‌ها و حشره‌کش‌ها و نمونه‌هایی که بیشترین کاربرد را در تحقیقات جنایی دارند مانند خون، ادرار، منی، اسپرم، بزاق و بافت‌های بدن (پوست، قطعات استخوان، کبد و کلیه ) که در موارد حیاتی می‌توانند کلید حل معما باشند ؛ علاوه بر این، محتویات معده، مایعات چشم، زردآب صفرا، ادرار و بافت جگر ممکن است برای آزمایش‌های سم‌شناسی نمونه‌برداری شوند (لایل،212:1386).

    تمام نمونه‌های جنایی باید به‌دقت بسته‌بندی شده و هنگام برداشتن از محل جرم، نشانه‌گذاری شوند. این کار برای جلوگیری از ضایع شدن ارزش مدارک با محدود کردن تعداد و نوع بررسی‌های کارشناسان انجام می‌گیرد.

     بسته‌بندی نمونه‌های جنایی

     برای جلوگیری از آسیب‌دیدگی هر قطعه، نمونه های جمع‌آوری شده به‌صورت جداگانه‌ای بسته‌بندی می‌شوند. نمونه‌های خرد مدارک مربوط به رد پای جرم خشک شده در پاکت‌های مخصوص  کاغذی قرار داده شده و از پاکت‌های نامه، قوطی و جعبه‌های پلاستیکی و کاغذی نیز استفاده می‌شود. نمونه‌ها در لفاف‌های پلاستیکی گذاشته شده و پس از مهر و موم ، به آزمایشگاه انتقال داده می‌شود.

    مدارک مایع معمولاً در ظروف نشکن و غیر قابل نفوذ نسبت به هوا قرار داده شده و مهرو موم می‌شوند. این وضعیت برای مدارک جامدی که ممکن است قابل تبخیر باشند نیز انجام می‌شود؛ مانند نمونه‌های مربوط به باقیمانده‌های آتش‌سوزی حاوی مواد آتش‌زای هیدروکربنی نظیر بنزین یا نفت.

    نمونه‌های جنایی نمناک و خیس در یک محفظه قابل نفوذ به هوا قرار داده شده تا به‌خوبی خشک شود. از سویی بخار می‌تواند موجب ایجاد قارچ، کپک و باکتری و در نتیجه تغییر و پوسیدگی نمونه شود(همان:82) .

    نمونه‌های کنترلی (استاندارد/مرجع)

    در بسیاری از موارد در صحنه‌های جرم ، نمونه‌های کنترلی دیگری برای تجزیه‌وتحلیل مقایسه‌ای مورد نیاز است. در بررسی مدارک مختلف نظیر خاک، خون، شیشه، مو، الیاف و غیره اغلب برای مقایسه به نمونه‌های شناخت شده ای با عنوان نمونه استاندارد / مرجع نیاز است؛ به‌بیان‌دیگر، نمونه‌های کنترلی، نمونه‌هایی هستند که از منبع مشخصی برداشته می‌شوند تا کارشناس آزمایشگاه جنایی بتواند آنها را با نمونه‌های برداشته شده از صحنه جرم مقایسه کند. در چنین مواردی ممکن است نمونه‌ها از قربانی، مظنون یا سایر منابع معلوم و مشخص یا اشیای  موجود در صحنه جرم به دست آورده شوند. نمونه‌های کنترلی یا شناخته‌شده‌ای که از (مظنون و قربانی) جمع‌آوری می‌شوند، با نمونه‌های ناشناخته کشف شده در صحنه جرم مقایسه می‌شوند؛ برای مثال، نمونه کنترلی خون برداشته شده از قربانی و مظنون می‌تواند با قطره خون پیدا شده در صحنه جرم مقایسه شود و تعیین کند آیا خون ریخته شده متعلق به آنها است یا خیر(سافرستین،66:1386). در مواردی نمونه‌های کنترلی دقیقاً همان نمونه‌هایی است که از صحنه جرم به‌عنوان مدرک جمع‌آوری شده است؛ برای مثال، یک نمونه فرش سوخته که مشکوک به داشتن مایعی است که از آن برای روشن کردن آتش استفاده شده است، بهترین مدرک برای مقایسه با آن قسمتی است که فاقد مواد سوختنی است(لایل،66:1386). کیفیت و کمیت نمونه‌های استاندارد، ارزش  شواهد جمع‌آوری شده از صحنه جرم را تعیین می‌کند؛ به عنوان نمونه، در آتش‌سوزی عمدی، اگر بقایای فرش سوخته شده جمع آوری می‌شود، وجود یک نمونه از بخشی از فرش سوخته نشده (اگر بتوان چنین نمونه‌ای را یافت) برای تعیین ارزش مدرک جمع‌آوری شده از صحنه جرم ضروری است(بل،304:1384).

    ابزار و تجهیزات نمونه‌برداری جنایی

    1-  ابزاردستی ،شامل چاقوهای جراحی و تیغ‌ها، انبرک‌ها، کاردک‌ها یا استپاتول، خلال‌دندان، روکش‌های فلزی، ژنراتورهای دستی و...؛

    2- تجهیزات نورپردازی ( نورهای اضطراری، نورهای فلاش، ژنراتورها، نورهای ماوراءبنفش (UV)، مادون‌قرمز و...)؛

    3- تجهیزات جمع‌آوری از قبیل قیچی یا انبرک، پیپت­های یک‌بار مصرف، معرف‌های تقویت آثار خون، مقطر، گوش پاک‌کن و پنس‌های استریل، منابع نور جنایی (شامل منابع نور متغییراست که به کارشناس امکان استفاده از انواع طول‌موج‌های کوتاه طیف نور را برای شناسایی، مشاهده و ثبت شواهد و مدارک بیولوژیکی حاوی دی ان ای می‌دهد)؛

    4- تجهیزات بسته‌بندی مثل پاکت‌های کاغذی، زیپ کیپ‌ها در اندازه‌های مختلف، ظروف دردار، قوطی‌های فلزی، لوله‌های خون با EDTA و بدون آن، کیت‌های جمع‌آوری مدارک حاصل از تجاوز جنسی، برچسب مدارک، لوله‌های آزمایش استریل و...(لی،380:1383) .

    حفاظت زنجیره‌ای نمونه‌های جنایی

    نمونه‌های جنایی از زمانی که از صحنه جرم جمع‌آوری و بسته‌بندی می‌شوند ،تا زمانی که به آزمایشگاه تحویل داده می‌شوند، باید به روشی پردازش و رسیدگی شوند که از هر نوع تغییر و آلودگی جلوگیری به عمل آید. تغییرات و آلودگی نمونه‌ها می‌تواند از ترکیب با دیگر نمونه‌ها یا مواد دیگر، شکستن، تبخیر، خراشیدن، خمیدن حادثه‌ای و صدمه دیدن از طریق بسته‌بندی نامناسب یا سهل­انگاری به وجود آید(سافرستین،63:1386). در فرآیند نمونه‌برداری جنایی، آلودگی نمونه (آلودگی آثار جرم) به‌طور معمول، زمانی رخ می‌دهد که نمونه‌های جمع‌آوری شده به‌طور کامل و اصولی نگه داشته نمی‌شوند؛ یعنی از روی سهل‌انگاری با انواع دیگری از ادلّه‌ ترکیب می‌شوند یا از موقعیت و وضعیت اصلی خود در صحنه جرم تغییر زیادی می‌کنند. تداوم مالکیت یا زنجیره حفاظتی نمونه‌های جنایی باید تا هنگامی برقرار شود ‌که مدرک به دادگاه تسلیم می‌شود. تبعیت از روش‌های استاندارد در ثبت موقعیت مدرک، برچسب زدن و تکمیل کردن فرم‌های ارسال مدارک به­طور مناسب ، نمونه ها را در برابر آسیب‌هایی حفاظت می کند که امکان دارد از زمان یافتن مدرک تا زمان ارائه به دادگاه برای مدرک اتفاق بیافتد.

    صرف‌نظر از ویژگی‌ها و اوضاع و احوال مدارک و نمونه‌های جنایی، برخی از روش‌ها و رهنمودهای کلی همیشه در نمونه‌برداری جنایی اعمال می‌شود که شامل: 1- هر شخص که در آغاز دلایل را جمع‌آوری می‌کند، باید یک زنجیره حفاظت را آغاز کرده و آن را ادامه دهد.؛ 2- مستندسازی کامل به شکل یادداشت‌برداری، عکس‌برداری و مانند آن نیز باید صورت گیرد؛ 3- زدن برچسب مناسب روی نمونه‌ها  یا بسته‌های نمونه امری اساسی و حیاتی است و باید به‌گونه‌ای انجام شود که از تغییر نمونه‌های جنایی جلوگیری شود؛ برای مثال، پوکه‌های فشنگ را می‌توان به‌طور مستقیم برچسب‌گذاری کرد؛ ولی باید مراقب بود که آثار موجود روی پوکه فشنگ که می‌تواند در تجزیه‌وتحلیل‌های بعدی مورد استفاده قرار گیرد، مخدوش نشود یا تغییر نکند.

        در برخی از موارد، نمونه‌های جنایی را نباید مستقیم نشانه‌گذاری کرد  یا نمونه‌هایی هستند که قابل نشانه‌گذاری نیستند؛ این‌گونه نمونه‌های جنایی در یک ظرف یا کیسه قرار داده می‌شوند و آن ظرف یا کیسه را نشانه‌گذاری و مهر و موم می‌کنند. برخی از انواع نمونه‌های جنایی مانند نمونه‌های زیستی (خون، لکه‌های خون و دیگر مایعات بدن) را باید پیش از بسته‌بندی و انتقال به آزمایشگاه، به‌طور کامل خشک کرد. این نمونه­ها حتی ممکن است به روش‌های حفظ و مراقبت دیگری مانند سردسازی (Refrigeration) نیاز داشته باشند(بل،304:1384).

    واژه‌های کلیدی:

    نمونه جنایی، نمونه‌برداری جنایی، آزمایشگاه جنایی، صحنه جرم، مدارک فیزیکی.

    ارجاعات:

    -         انصاری، ولی‌الله (1380) . کشف علمی جرایم. تهران: انتشارات سمت.

    -         بل، سوزان (1389). دانشنامۀ پلیس علمی. ترجمۀ مهدی نجابتی و علی شایان. تهران: سمت .

    -         بیابانی، غلامحسین و هادیانفر، سید کمال(1384). فرهنگ توصیفی علوم جنایی. تهران: نشر تأویل.

    -         لایل، دی. پی (1386). علوم جنایی به زبان ساده. ترجمه وحید وهابی عراقی. تهران:  نشر کارآگاه.

    - لی، هنری (1383). راهنمای صحنه جرم. ترجمه سید مرتضی خدائیان و صدیق زند اکبری. تهران : نشر کارآگاه.

    1.     -Warrington, Dick. (2014) "Crime Scene Contamination". Forensic Magazine. Retrieved

    2.    Schiro, George(2014) "Collection and Preservation of Evidence". Crime Scene Investigator Network. Retrieved

    3.    http://www.crime-scene-investigator.net/collect.html.

نظر شما