You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • تارمو Hair         

    تارهای مو از مدارک و شواهد فیزیکی رایجی هستندکه در صحنه های مختلف جرم، یافت می­شوند. بررسی مورفولوژی تارمو از لحاظ کوتیکول و کورتکس و مدولا با میکروسکوپ نوری و میکروسکوپ الکترونی و آزمایش  DNA-Typing برای موهای دارای ریشه و آزمایش mtDNA برای موهای فاقد ریشه، از موضوعات بافت شناسی جنایی و ژنتیک جنایی است(1).

    متن            

    مراحل کارشناسی در آزمایشگاه جنایی بر روی تارهای موی به دست آمده از صحنۀ جرم به اوضاع و شرایط آنها بستگی دارد. به هر حال قبل از هر اقدامی لازم است، مواد خارجی احتمالی روی تارهای مو، مثل ذرات چوب و ذرات آهن که ممکن است به شناسایی شغل صاحب تارمو کمک کند، بررسی شود. با توجه به شباهت ظاهری تارهای مو انسان با تارموی حیوانات، الیاف گیاهی و الیاف مصنوعی، باید از تعلق تارمو به انسان، اطمینان حاصل شود. بررسی منشأ انسانی تارهای مو با بررسی ساختمان میکروسکوپی آنها در زیر میکروسکوپ و همچنین با بعضی از آزمایش­های شیمیایی امکان پذیر است. اگرچه ساختمان و مورفولوژی تارمو از قدیمی ترین روش های آزمایشگاه جنایی برای انتساب آنها به متهمان پرونده های جنایی است، لیکن نتایج به دست آمده از مقایسۀ ساختمان میکروسکوپی تارموی به دست آمده از صحنۀ جرم با مظنونان و متهمان قطعی نبوده و فقط به عنوان یک شاخص کمکی در کشف جرم استفاده می­شود. با وجود این، با توجه به ارزان بودن و سریع بودن مطالعه میکروسکوپی ساختمان تارمو، هنوز هم در اکثر آزمایشگاه های جنایی، به عنوان اقدام اولیه از این آزمایش استفاده می­شود.

     اگر تارمو به زور کنده شده باشد، در آن صورت ریشه مو با مقداری خون یا پوست همراه خواهد بود که امکان انجام آزمایش DNA-Typing یعنی قطعی­ترین آزمایش در تشخیص هویت را فراهم می­کند. اگرچه امروزه دانشمندان رشته بیولوژی مولکولی،   DNA میتوکندری را از ساقه تارمو استخراج و هاپلوتیپ های میتوکندری تارهای موی صحنۀ جرم را  با  هاپلوتیپ­های میتوکندری متهمان مقایسه می­کنند. فناوری های امروزی، توانایی مقایسه ترکیب شیمیایی تارموها را از طریق طیف سنجی دارند و طیف سنجی مادون قرمز، به سرعت به یک ابزار ضروری در آزمایشگاه های جنایی تبدیل می شود.

    ساختمان و مورفولوژی تارمو

    تقریبا تمام موها به سه بخش عمده تقسیم می­شوند:  پیاز یا ریشه، ساقه یا بخش میانی و نوک مو، جایی­که موها نازک می­شوند. داخلی ترین لایه یک مو،

     

     شکل 1. قسمت های مختلف تارمو شامل فولیکول، پیاز یا ریشه، ساقه یا بخش میانی و نوک مو، کوتیکول و کورتکس

       مدولا نامیده می ­شود که توسط لایه میانی به نام کورتکس احاطه شده است. در نهایت، خارجی ترین لایه مو، کوتیکول است.                           

    به طورکلی مو، از پروتئین هایی ساخته شده است که کراتین خوانده می­شود ؛ اگرچه، مواد دیگری که از بدن ترشح می شود، در موها یافت می­شود. ریشه تارمو با پوست در بخشی به نام فولیکول در تماس است(شکل 1).

    تارمو در سه مرحله رشد می­کند، که اولین و فعال ترین آن، مرحله آناژن است که چندین سال طول می­کشد. برای اهداف جنایی، این مرحله بهترین مرحله است چون که امکان استخراج DNA از ریشه مو که در فولیکول قرارگرفته است را فراهم می­کند. مرحلۀ بعدی که چندین هفته طول می­کشد، کاتاژن است که در این مرحله، رشد مو متوقف شده و ریشه مو حالت استرچ پیدا می­کند. آخرین مرحله تالاژن است، که ریشه مو شکل قاشق به خود می­گیرد. این آخرین فاز رشد مو است، که معمولاً چندین ماه طول می کشد تا اینکه تارمو بیافتد.  

    قسمت عمدۀ ساختمان تارمو، با میکروسکوپ نوری ساده قابل مشاهده است. برای مطالعۀ ساختمان تارمو با میکروسکوپ نوری، یک قطره آب مقطر و یک تارمو بر روی یک لام قرار گرفته و روی آنها یک لامل قرار می­گیرد. با تنظیم منبع نور و تنظیم عدسی شیئی و چشمی و تمرکز بر روی تارمو، کوتیکول، مدولا و کورتکس به خوبی قابل تشخیص خواهد بود. اشکال مختلف کوتیکول و دانه های تشکیل دهندۀ رنگ مو در کورتکس و ممتد و منقطع بودن مدولا در تارموها، از عوامل مقایسه تارمو در افراد مختلف  است. الزاماً همه موهای انسان مدولا ندارند و در صورت وجود مدولا، شکل آنها در افراد مختلف، تفاوت­های جزیی با همدیگر داشته و ظاهر آنها به دلیل ممتد بودن و متقاطع بودن و تکه تکه بودن از فردی به فردی دیگر متفاوت بوده و از عوامل تشخیص هویت است، همچنین مشخص کنندۀ نژاد شخص می­باشد ؛ به طور مثال در نژاد مغول مدولا غالباً ممتد است(2).

    تشخیص سن صاحب مو از طریق مورفولوژی مو برای سنین غیر از بچه های زیر هفت سال ممکن نیست. تارموی کودکان، نازک، کوتاه و رنگ روشن دارد. تعیین جنسیت از طریق مطالعۀ ساختمان میکروسکوپی امکان پذیر نیست و فقط براساس عرف به دلیل شایع بودن رنگ کردن مو در جنس ﻣﺆنث و همچنین بلند بودن اندازه مو در جنس ﻣﺆنث است. از این اطلاعات برای انتساب تارهای موی مورد ﺳﺆال استفاده می­شود. اگرچه با توسعه روش های بیولوژی مولکولی، برای تعیین دقیق جنسیت و نژاد صاحب مو از DNA هسته­ ای در موهای حاوی ریشه و DNAمیتوکندری در موهای فاقد ریشه استفاده می­شود (3).

    همان طوری که قبلاً گفته شد پیش از هر اقدامی باید منشأ تارهای مو مشخص شود. با توجه به شباهت ظاهری تارموی انسان با حیوانات، تفکیک بین آنها در اولویت کار قرار دارد، ضمن آنکه در بعضی از پرونده های جنایی، تعلق تارموی به دست آمده از البسه متهمو یا خودرو مظنون، به یک حیوان خاص می­تواند در کشف جرم کمک کند. اجزا و لایه های مختلف تارموی حیوانات باهم متفاوت است و از تفاوت کوتیکول و مدولا و کورتکس گونه های مختلف حیوانات قابل شناسایی است. در شکل 2 ساختمان میکروسکوپی چند حیوان که با میکروسکوپ الکترونی اسکنینگ (SEM) تهیه شده است، نشان داده شده است. کوتیکول که خارجی ترین لایه تارمو است درحیوانات مختلف شکل خاص خودش را دارد و می­تواند نوع حیوان را مشخص سازد. کورتکس لایه میانی، حاوی رنگدانه است و توزیع رنگدانه ­ها، اساس مقایسه بین موهای مختلف است . مدولا حاصل تجمع سلول­ها ست که در مرکز تارمو دیده می­شود و داخلی ترین لایه تارمو را ایجاد می­ کند که در حیوانات قطور بوده و گاهی حتی بیش از نصف قطر تارمو را تشکیل می­دهد. شاخص مدولا، عبارت است از عرض مدولا به کل تارمو که در تشخیص تارموها و تفکیک موی انسان از حیوان استفاده می­شود. عموماً شاخص مدولا در تارموی انسان کمتر از 3/1 و در اغلب حیوانات، بزرگ تر از 2/1 است.   

         

     

    شکل 2. الگوهای کوتیکول چند حیوان که با میکروسکوپ الکترونی اسکنینگ نشان داده شده است

    با توجه باینکه ریزش تارمو یک پدیدۀ طبیعی است؛ بنابراین از نمونه های بیولوژیکی ﻣﺆثر در کشف جرم است که درصورت هوشیاری گروه­ های بررسی صحنۀ­های جرم، به احتمال خیلی زیاد در صحنه های مختلف جرم قابل دست یابی است . ریزش طبیعی تارمو یا کنده شدن آن با زور در زیر میکروسکوپ قابل تشخیص است و این اطلاعات در مطالعۀ پرونده و در پی جویی جرایم کمک کننده است. اگر تارمو به طورمناسب جمع آوری شود و با تعداد کافی تارموی مظنون و متهم مقایسه شود، بی شک نقش ﻣﺆثری در انتساب مجرم به محل جرم ایفا خواهدکرد. در مقایسه موها، تطبیق رنگ، طول مو و قطر مو مهم هستند. رنگ شدگی یا بی­رنگ کردن تارمو، می­تواند به تعیین زمان آن کمک کند ؛ زیراکه به طور متوسط تارمو به ازای هر ماه یک سانتی متر رشد می­کند. احتمال اینکه تارموی به دست آمده از صحنۀجرم مشابه موی سر مظنون باشد، حدود یک به 4500 است.

     

    کلید واژه ها

     ساختمان تارمو،  مورفولوژی مو، DNA میتوکندریال، طیف سنجی مادون قرمز.

    ارجاعات

    1- Deadman, H. A. Human hair comparison based on microscopic characteristics. In: Proceedings of the International Symposium on Forensic Hair Comparisons. Federal Bureau of Investigation, U.S. Government Printing Office, Washington, DC, 1985, pp. 45-50.

    2- Rowe, W. F. Unusual medulla morphology in human hair, Microscope (2002) 50(4):155-157

    3- Max M. Houck , Bruce Budowle , Correlation of Microscopic and Mitochondrial DNA Hair Comparisons , J Forensic Sci, Sept. 2002, Vol. 47, No. 5

     

نظر شما