You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • شیمی جنایی       Forensic Chemistry     

    شیمی جنایی، به کارگیری علم شیمی در پرونده های قضایی یا مطالعه خرابی محصولات یا فرایندها می باشد. شیمیدانان جنایی، نمونه های غیر بیولوژیک پیدا شده در صحنه های جرم را آنالیز می کنند، در واقع مواد ناشناخته را با استفاده از فناوری های کروماتوگرافی و اسپکتروفوتومتری و الکتروفورز و پراش اشعه ایکس از طریق مقایسه آنها با نمونه های معلوم و استاندارد، شناسایی می کنند (1).

    متن:

    شیمی جنایی، به آنالیز شیمیایی انواع نمونه ها و مدارک جنایی می پردازد. اینها شامل تسریع کننده­ها از بقایای مواد آتش زا، آثار باروت به جامانده از دست های شلیک کننده، روغن و گریس، مواد شیمیایی سمی مانند گاز اشک آور، اسپری فلفل هستند که در جرایمی مثل حریق های عمدی، قتل ها، تهاجم و تجاوز، سرقت مسلحانه بانک ها و خرابکاری ها جمع آوری می شوند. روش های مختلف آنالیزی ممکن است برای آشکارکردن تغییرات شیمیایی ایجاد شده در حوادث و اتفاقات برای باز سازی توالی وقوع حادثه استفاده شود. شیمی جنایی، در بین شاخه های علم شیمی از لحاظ تحقیقات و آزمایش ها و بررسی ها منحصر به فرد می باشد، چونکه باید نیازهای حوزه قضایی و علمی را مد نظر قرار دهد.

    برای کار در آزمایشگاه شیمی جنایی، آنها آزمایش ها را بر روی نمونه های جمع آوری شده از صحنه های جرم انجام می دهند، به همین منظور آنها تکنیک های گوناگونی از جمله روش میکروسکوپی، آنالیزهای نوری ( ماورای بنفش، مادون قرمز، اشعه ي ایکس)، کروماتوگرافی گازی و سایر فناوری ها به کارگیری می کنند. آنها بدقت یافته های خود را مستند می کنند و گزارش کارشناسی آنها، افسران تحقیق را در کشف جرم کمک می کنند. شیمیدانان جنایی،  همچنین ممکن است به عنوان شاهد در دادگاهها حاضر شود و از یافته های خود دفاع کند. 

     یکی از کارآمدترین و اختصاصی ترین روش ویژه برای جدا سازی، شناسایی و تعیین کمیت همزمان یک یا چند جزء از نمونه های مخلوط و ناشناخته اسپکتروفوتومتری با دستگاه گاز کروماتوگراف (GC-MS ) می باشد. یک GC-MS دستگاه ترکیبی از کروماتوگراف و اسپکترومتر است که به صورت فیزیکی به هم متصل هستند که پشت سرهم عمل می کنند. اساس گاز کروماتوگراف یک آون با دمای 150 الی350 درجه سانتی گراد و ستونی به طول چند متر پوشیده شده از شیشه است. حجم کوچکی در حد چند میکرولیتر از نمونه های مجهول مثل داروها و سموم حل شده در حلال های آلی ( مانند کلروفرم و متانول ) در ستون گرم شده تزریق می شود. اجزای تبخیر شده نمونه مجهول توسط یک گاز بی اثر مثل هلیم به انتهای ستون رانده می شود. این اجزا با فاصله زمانی متفاوتی از ستون خارج می شود که زمان نگهداری (Retention time ) نامیده می شود. زمان نگهداری اجزای مختلف با مولکول های استاندارد که با همان شرایط کروماتوگرافی شده است مقایسه و هویت مولکول های مجهول شناسایی می شود. خروجی ستون گازکروماتوگراف به اسپکتروفوتومتر داده می شود و با بمباران الکترونی به یونها تبدیل و یون ها براساس جرم آنها و مقایسه با اطلاعات کتابخانه دستگاه بطور دقیق شناسایی می شود (2).

    شیمیدان های جنایی، معمولا در یک آزمایشگاه استریل کار می کنند تا خطر آلودگی نمونه ها را به حداقل برسانند. برای جلوگیری از هرگونه دخل و تصرف در نمونه ها، شیمیدان باید زنجیره حفظ نمونه ها را رعایت کند و مشخصات افرادی که در انتقال و نگهداری و آنالیز نمونه ها نقش دارند یاد داشت و امضای آنها اخذ شود. رعایت این فرایند، ارزش و اعتبار نتایج به دست آمده از آزمایشگاه شیمی جنایی را در دادگاه ها افزایش خواهد داد. در بین روش های آزمایشگاهی تخریب کننده نمونه ها و روش های غیر تخریب کننده، امتیاز با روش هایی است که به نمونه آسیب نرساند. بسیاری از مراجع پلیسی و قضایی، فناوری های غیر تخریب کننده مثل مطالعه با میکروسکوپ نوری و میکروسکوپ الکترونی را به فناوری های تخریب کننده مثل طیف سنجی ترجیح می دهند.

    اهم فعاليت هاي آزمايشگاه شيمي جنايي:

    1- جداسازي و شناسايي داروها و سموم مختلف شيميايي و مواد بيهوش کننده؛

    2- شناسايي کيفي و کمی مواد مخدر، محرک، روانگردان و توهم زا؛

    3- بررسي صحنه هاي انفجار و آتش سوزي و تعيين عمدي و غيرعمدي بودن آنها ؛

    4- آناليز و شناسائي آثار بسيار جزيي ناشي از شليك گلوله بر روي دست و لباس شليك كننده(GSR) ؛

    5- شناسائي اسيدها، بازها وحلال هاي مختلف شيميایي؛

    6- مقايسه و تطبيق نمونه هاي رنگ، شيشه، خاک، مو، الياف و آلياژهاي فلزي، پلی مرها، جوهرها؛

    7- شناسائي مشروبات الکلي و تعيين درجه خلوص آنها.

    آزمایش دارو

    اولین آزمایشگاه آنالیز دارو در سال 1974 توسط یک داروساز در شهر وسچستر(Westchester) ایجاد شد. قبل از آن تاریخ، آنالیز داروها توسط بخش سم شناسی انجام می شد. امروزه آزمایش ها روی پودرها، قرص ها، کپسولها، و مواد گیاهی حاوی مواد قابل کنترل در آزمایشگاه شیمی انجام می شود.

    آزمایش کننده، برای جلوگیری از هرگونه تخلف مشخصات نمونه را از نظر وزن و شکل ظاهری یادداشت می کند. او سپس در بخش کوچکی از دارو، تست رنگی انجام می دهد و این تست برای طبقه بندی دارو به کارشناس ایده می دهد، تا او آزمایش های تکمیلی را با ابزارهایی مثل میکروسکوپ پولاریزه و یا طیف سنج گاز کروماتوگراف و یا طیف سنج مادون قرمز ادامه دهد (3).

    بررسی حریق عمدی

    مجرمین در حریق های عمدی، بیشتر از تسریع کننده ها استفاده می کنند. در بررسی صحنه های آتش سوزی تیم بررسی صحنه جرم نسبت به جمع آوری بقایای به جامانده از تسریع کننده ها می کنند. این نمونه ها برای اینکه بخار نشوند در ظروف مقاوم به هوا به آزمایشگاه ارسال می شوند. برای شناسایی تسریع کننده ها آنها با طیف سنج گاز کروماتوگراف آنالیز می شوند.

    بقایای به جامانده از شلیک

    وقتی با یک اسلحه تیراندازی می شود، گازهایی ایجاد می شود که دارای اجزای آتش زا و غیر آتش زا از نیروی محرکه و چاشنی پوکه تولید می کنند. این مواد روی لباس قربانی و یا دست های شلیک کننده می نشینند که بقایای ناشی از شلیک ((GSR نامیده می شود)شکل 1). در آزمایشگاه شیمی جنایی با استفاده از میکروسکوپ الکترونی نگاره ) SEM ) چسب نواری برداشته شده از دست های متهم به تیراندازی از لحاظ وجود GSR آزمایش می شود. اگر نمونه دارای سه ذره باریم، آنتیموان و سرب باشد درگروه باروت ها طبقه بندی می شود که با میکروسکوپ الکترونی قابل تصویر برداری خواهد بود. 

    (شکل 1. GSR   ذرات باروتی است که در اثر شلیک بر روی دست شلیک کننده می نشیند و تنها با میکروسکوپ الکترونی قابل تشخیص است.)

    پلیس و شیمی جنایی

    شیمی جنایی در حال حاضر در زمینه کشف قتل های ناشی از مسمومیت کاربرد زیادی دارد. امروز بیشتر جنایاتی که به وسیله مسمومیت در کشور به وقوع می‌پیوندد، به وسیله گاز سیانور بوده و در برخی موارد نیز تبهکاران حرفه‌ای به وسیله گاز CO سعی می‌کنند، راز جنایات خود را مخفی کنند.چرا که شناسایی گاز CO در بدن مقتول و نمونه‌های جمع‌آوری شده در صحنه‌های جرم بسیار کار پیچیده و مشکلی است. سه تا پنج درصد از جنایت با مسمومیت، به وسیله گاز CO و ۳۰ تا ۴۰ درصد قتل‌هایی که با هدف از بین بردن فرد انجام می‌شود، به وسیله گاز سیانور به وقوع می‌پیوندد و برخی قاتلان با استفاده از کپسول‌های کوچک گاز CO که امروزه رایج و متداول شده است، دست به جنایت می‌زنند.با توجه به این که چگونگی و علت جنایات در دو مرکز تشخیص هویت و سازمان پزشکی قانونی مورد بررسی قرار می‌گیرد، معمولا ۹۰ درصد از علت این گونه جنایات مشخص می‌شود، این درحالی است که آنالیز نمونه‌های جمع‌آوری شده از صحنه‌های جنایات نیز با موفقیت بیش از ۹۹ درصدی همراه است.

    کلیدواژه ها:

    شیمی جنایی، طیف سنج گازکروماتوگراف) (GC-MS، طیف سنج مادون قرمز (FTIR).


    منابع:

    1.  John Suchocki, Instructor Affiliation to Forensic Chemistry.  Article Word Count: 986

    2. John Watling, Laser Application in Forensic Chemistry, University of Western Australia, LSX;2010.pp.1- 8

    3.  Postigo C, de Alda MJL, Viana M, Querol X, Alastuey A, Artinano B, Barcelo D. Determination of drugs of abuse in airborne particles by pressurized liquid extraction and liquid chromatography-electrospraytandem mass spectrometry. ANALYTICAL CHEMISTRY 2009.pp.4382-4388.




نظر شما