You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •         

    استخوان شناسی جنایی       Forensic Osteology    

    استخوان شناسی جنایی، زیر شاخه ای از علم آناتومی و دانش آسیب شناسی است که برای کمک به مراجع قضایی و انتظامی در پروندههاي جنایي، استخوان های به دست آمده از صحنه های جرم و یا کاوش های عمرانی شهری را، برای تشخيص جنسيت و سن  صاحب استخوان و علائم پیش از مرگ، مانند آثار ناشی از ضربه، مطالعه و بررسی می کند(1).

    متن

    در تحقیقات جنایی علاوهبر نقش سایر نمونههای بیولوژیکی در کشف جرم و تشخیص هویت، نمونة استخوان در تعیین هویت موضوع پروندههای جنایی و شناسایی قربانیان حوادث غیرمترقبه، دارای اهمیت است. چهار ویژگی بیولوژیکی اساسی هویتی عبارتند از: جنسیت، سن، قد و قومیت (شکل1). تکنیک های زیادی برای تعیین جنسیت افراد بالغ در دسترس است ولی اغلب از عوامل بیولوژیکی مشکل برای تعیین جنسیت از بقایای اجساد افراد جوان است. برعکس مارکرهای زیادی برای تعیین سن افراد جوان وجود دارد که  با افزایش سن دقت تعیین سن کاهش پیدا می کند. جمجمه معمولا از پارامترهای مستقیم در تعیین هویت افراد بالغ می باشد که در جوانان به طور طبیعی با سن، جنسیت و افراد مختلف ارتباط بسیار نزدیک دارد. تعیین قومیت از بقایای استخوانی با حداقل دقت امکان پذیر است. تعیین علت مرگ از بقایای استخوانی و اوضاع و احوال جسد از دیگر موضوعات استخوان شناسی جنایی است. این دانش نقش استنادی در آگاه سازی اذهان عمومی در نسل کشی ها دارد. روش های مختلفی برای تعیین قد افراد از بقایای استخوانی به ویژه وقتی که کلیه استخوان ها موجود باشد. رایج ترین روش برای تعیین قد قرار دادن طول استخوان هایی مثل استخوان بازو و استخوان ران در فرمول و جداول ویژه ای است که برای همین منظور طراحی شده است. 


    شکل1. چهار ویژگی بیولوژیکی اساسی هویتی یعنی جنسیت، سن، قد و قومیت را می توان با استفاده از علم استخوان شناسی جنایی مشخص کرد.

     گاهی در کاوشهای عمرانی شهرها و خاکبرداریها از مکانهایی که پیشتر سابقة گورستان بودن نداشته است، استخوانهایی یافت میشود که از جنبه های پلیسی و امنیتی قابل بررسی بوده و انگیزة مطالعه و مقایسه با ویژگیهای بیولوژیکی مفقودین آن منطقه را برای پلیس جنایی فراهم میکند. در این حالت اولین اقدام، تأیید منشأ انسانی استخوانها میباشد ؛ بنابراین شناخت چهرۀ اختصاصي هر استخوان و آناتومي آن، يعني بررسي جوانب و حالات و ویژگیهای گوناگون استخوان انسان و حيوانات در اين زمينه ضروري به نظر ميرسد. علاوهبر پیدا شدن تصادفی نمونۀ استخوان، گاهی جستجوی بقایای استخوانی برای کشف راز قتل یا یافتن اجساد و شناسایی قربانیان حوادث و سوانح توسط پلیس، سازمانها و نهادهای مسئول انجام میگیرد. در این نوع عملیاتها اکیپهایی از پلیس و مردمشناس جنایی و آسیبشناس شرکت دارند. در این نوع از جستجوها از سگهای جسدیاب و روشهای ژئوفیزیکی استفاده میشود. برنامهریزی برای جستجو بستگی به نوع منطقۀ مورد نظر دارد که میتواند باز و پرمانع و زیر آب باشد. در بعضي از صحنههاي جرم، آثاري از بقاياي استخوان بهدست ميآيد كه ميتواند مربوط به انسان و حيوانات مختلف باشد. بررسی استخوان در زمينة تشخيص سن، جنسيت صاحب آن و علائم پیش از مرگ، مانند آثار ضربه و یا جراحی، ميتواند كمك مؤثري در تعیین هویت صاحب استخوان و کشف جرم باشد. استخوانهاي ناحية جمجمه و ناحيۀ لگن در بحث تعيين جنسيت و استخوانهاي دراز در بحث تعيين سن افراد جوان و قد افراد بالغ ميتوانند منشأ اثر باشند (2).

     استخوانهای ناحیه لگن به دلیل تفاوت در وظیفه و عملکرد در مرد و زن، در تعیین جنسیت کاربرد وسیعی دارد. اندازۀ لگن جنس مؤنث کوچکتر از جنس مذکر  است، لیکن در خانمها حفرۀ لگن پهنتر است. بریدگی بزرگ سیاتیک در لگن آقایان در حدود 50 درجه و در خانمها حدود 75 درجه است و قوس پوبیس (زاویة زیر پوبیس) در خانمها بازتر و گودتر و در حدود 85 درجه و در آقایان در حدود 55 درجه میباشد. سمفیز پوبیس در خانمها کمعمقتر است. در خانمها سوراخهای ابتوراتور بیشتر شبیه مثلث و در آقایان شبیه بیضی میباشد (3). تعیین سن از طریق درزهای استخوان جمجمه صورت می گیرد. سرپوش جمجمه يا سقف كاسه سر در نمای فوقاني، در جمجمههاي مختلف، شكل متفاوتي دارد و در اغلب جمجمهها كما بيش بيضيشکل بوده و در برخي افراد گرد است. درزهای استخوان جمجمه در کنار رویش دندان ها و اپی فیز استخوان های دراز مولفه های مناسبی برای تعیین سن اجساد قبل از مرگ می باشند. درزهای جمجمه در نوزادان بصورت زیگزاگ و با فاصله قابل ملاحظه ای در بین استخوان های پیشانی، پروانه ای، پرویزنی، پس سری وگیجگاهی و آهیانه استخوان قرار دارند (4).

     در بقایای استخوانی انتسابی به اجساد مفقودین و مقتولین بر اثر گذشت زمان بافتهای نرم تجزیه شده و هیچگونه عضله و تاندونی برای تعیین پروفایلDNA روی ایناستخوانها وجود ندارد. اگرچه امکان استخراج DNA از بافتهای اسفنجی استخوان با احتمال بیش از 50% وجود دارد ؛ ولی از مورفولوژی و ویژگیهای تشریحی آنها برای تعیین سن، جنس و قد و نژاد استفاده میشود. در جمعآوری و ارسال بقایای استخوانی، بستهبندی جداگانة آنها و توجه به مخلوط ‌‌نشدن نمونههای بهدستآمده از محلهای نزدیک به هم و یادداشتکردن محل نمونهبرداری مورد تأکید است.

    اولین مورد در شناخت استخوان اسكلت مربوط به حادثه دختری به نام "ایزابل" است كه در نیمه دوم قرن نوزدهم، از پنجره طبقات بالای ساختمان به زیر می­افتد و در همان لحظه در زیر لگد اسب­ها خورد و نابود می­شود. اندام آن دختر چنان در زیر پای اسب­ها خورد و له می­شود كه تشخیص استخوان­های او برای آشنایان و دیگران نیز بسیار سخت بوده است. از استخوان­های او تنها پاها، پنجه كف دست او را پیدا كرده بودند(1982، ص 98). و تنها از همین تكه استخوان ها توانسته اند هویت او را شناسایی كنند.

    ناجا از طریق پزشکی قانونی، در مواردی اقدام به تشخیص هویت اجساد ناشناخته می کند و به وسیله علم استخوان شناسی، کشف هویت فرد ناشناخته انجام می شود که کلیه این عملیات در آزمایشگاه های مرکز تسخیص هویت ناجا انجام می شود. اثرات مفید و مناسب این روش در گره گشایی از پرونده های جنایی به گونه ای بوده است که رویکرد مقامات قضایی را به این علم افزایش داده است.(5)

    کلیدواژه­ ها:

    استخوان شناسی جنایی، درزهای جمجمه، استخوان های ناحیه لگن

                 منابع:

    1.       Black SM. Forensic osteology in the United Kingdom. In: Cox M, Mays S, editors. Human osteology in archaeology and forensic science. London: Greenwich Medical MediaLtd; 2000. p 491–503.

    2.       LOUISE SCHEUER. Application of Osteology to Forensic Medicine, Clinical Anatomy ;2002.pp.297–312

    3.       Mays S, Cox M.Sex determination in skeletal remains. In: Cox M, Mays S, editors. Human osteology in archaeology and forensic science. London: Greenwich Medical Media Ltd; 2000. p 117–130.

    4.       Lath SR.Age assessment of the Spitalfields cemetery population. Am J Hum Biol; 1995.pp.465– 471.

    5.       سلطانی لرگانی احمد. ارزیابی کارایی زیست فناوری در کشف علمی جرایم. فصلنامه کارآگاه، سال دوم، شماره6؛1388، صص 72-48

     

     

     

     

نظر شما