You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • شناسایی قربانیان حوادث غیر مترقبه   (DVI) Disaster Victim Identification

     

    به فرایند شناسایی قربانیان سوانح و حوادث بزرگ مثل سقوط هواپیما یا انفجار بمب یا سیل و طوفان و زلزله، DVI گفته می­شود. این فرآیند می­تواند به واسطة طبیعت حادثه و نیاز دقیق و صحیح شناسایی قربانیان، سخت و زمان بر باشد. برای شناسایی قربانیان حوادث طبیعی و انسان ساز، از مشخصات بیومتریک مثل آثارانگشتان، پروفایلDNA وسوابق دندانپزشکی قربانیان استفاده می­شود (1).

    متن  

    حوادث و بلايای طبیعی مانند زمین لرزه، سیل، آتش فشان، سونامی، آتش سوزی های طبیعی و همچنين بلایای غيرطبیعی مانند انفجارات، سقوط هواپيما، جنگ ها، خواسته يا ناخواسته باعث کشته شدن یا مفقود شدن تعدادی از افراد درکشورهای مختلف می گردد؛ که شناسایی قربانیان به دلیل شدت آسیب های وارده با مشکل مواجه است. تعداد معدودی از این اجساد، با استفاده از لوازم شخصی مانند اشیای زینتی و علائمی نظیر خالکوبی­ها و پروندة دندانپزشکی، قابل شناسایی هستند. لیکن شدت آسیب­های وارده و میزان سوختگی در بعضی حوادث و سوانح، به گونه­ای است که حتی مطمئن­ترین و پیشرفته­ترین روش شناسایی (تشخیص هویت ژنتیکی یا DNA Typing ) نیز در تشخیص هویت آنها، با مشکلات فنی مثل استخراج DNA مواجه است (2). یکی از نکات مهم در چنین حوادثی، حفاظت از صحنة حادثه است. صحنة حادثه بايد با نوارها يا موانع احاطه کننده محافظت شود و از ورود اشخاص غیرمسئول به آن محيط جلوگيري شود. صحنة حادثه مي­تواند يک ناحية کوچک يا چندين متر مربع باشد. توجه به اندازه و پيچيدگي صحنة حادثه، يک اصل براي فرایند DVI است و هرگونه سستي و نقص در نگهداري مدارک، پيامدهاي جبران ناپذيري را به همراه دارد. کثرت وقوع حوادث و سوانح هوایی، تصادفات، بمب گذاری­ها و زلزله در جهان صنعتی، امروزه توجه بیشتر مسئولان امر را به تجهیز گروه­های DVI به امکانات و الزامات تخصصی را جلب کرده است. طیف وسیعی از فنون علوم جنایی (شکل1)، برای شناسایی قربانیان حوادث غیر مترقبه، در فرآیند DVI به کار برده می­شود (3). تعدادی از آنها عبارت اند از:

    1- آثارانگشتان: این آثار بسیار قابل اعتماد هستند، درصورتی­که در دسترس باشد. از یک سو، در بسیاری از موارد به­دلیل شدت سوختگی یا آسیب ناشی ازحادثه، اجساد آثار انگشتان سالم و با کیفیت ندارند و از سوی دیگر، اغلب اشخاص سوابق انگشت نگاری برای مقایسه و تطبیق ندارند؛ بنابراین در معدود موارد، آثارانگشتان در شناسایی ﻣﺆثر واقع می­شوند.

    2- دندانپزشکی: با توجه به پایداری و مقاوم بودن بیش از حد استخوان و دندان در مقایسه با سایر بافت ها، سوابق دندانپزشکی، در شناسایی قربانیان قابل اطمینان است.

    3- پروفایل DNA : با پیشرفت فناوری، تعیین هویت از طریق پروفایل دی ان ای بسیار قابل اطمینان شده­ است. مقایسه مستقیم پروفایلDNA قربانی و پروفایلDNA تهیه شده از تارموهای به جا مانده در شانه و برس قربانی و سلول های مخاط دهان قربانی به جا مانده در مسواک متعلق به او می تواند انجام شود. همچنین مقایسه غیرمستقیم، می­تواند از طریق مقایسه پروفایلDNA قربانی با پروفایلDNA والدین صورت گیرد. براساس طبیعت آزمایش DNA و قانون توارث، اثبات یا رد هویت جسد با این فناوری، قابل اطمینان خواهد بود. 

    شکل1. الگوی تعدادی از مشخصات بیومتریک، که در شناسایی هویت قربانیان حوادث غیر مترقبه استفاده می­ شود.

    ·               اقدامات اولیه در محل حادثه

    به محض رسیدن نیروهای مسئول به محل حادثه، اولین اقدام، ارزیابی وسعت صحنة حادثه است. گروه­های اقدام کننده، باید از یک فرماندهی واحد تبعیت کنند تا ضمن هماهنگی کارکنان و بهره گیری از منابع، بتوانند ﻣﺆثر عمل کنند. درحوادث غیر مترقبه، مسئولیت عملیات، با فرماندة پلیس محل حادثه است. به غیر از اورژانس که مسئولیت آن با وزیر کشور و درحوادث زمان جنگ که فرماندهی عملیات با وزیر دفاع است. البته در کشور ما سازمان مدیریت بحران وزارت کشور برای مدیریت بحران شکل گرفته و زیر نظر وزارت کشور عمل می­کند. یک گروه پیشرفته (سرتیم DVI یک پاتولوژیست جنایی و دو افسر پلیس) باید بلافاصله در محل حادثه حاضر شده و وضعیت را از جنبه های زیر ارزیابی کنند:

    - وسعت محل حادثه؛

    - اوضاع و احوال اجساد؛

    - ارزیابی مدت زمان فرایند؛

    - توانمندی پاسخ گویی ﻣﺆسسة پزشکی قانونی (براساس فاصله یا تجهیزات ویژه صحنة حادثه)؛

    - شناسایی متدولوژی جابه جایی اجساد (ترکیب و تعداد گروه­ها)؛

    - انتقال اجساد؛

    - مستند سازی به وسیله عکس و فیلم و یادداشت برداری و ترسیم کروکی؛

    - اطلاع رسانی به رسانه­های گروهی توسط فرمانده عملیات.

    تحقیق کنندگان ( فنی، قضایی، جنایی)، کارکنان آتش­نشانی، صلیب سرخ یا هلال احمر، دادرس یا رییس کلانتری، از شرکت کنندگان تحت مسئولیت تیم DVI هستند و وظایف و مسئولیت­های تیم DVIعبارت است از:

    - محدود کردن منطقة حادثه، اطمینان از عملیات مناسب امداد و نجات و حفاظت از اسناد و مدارک و اموال عمومی؛ 

    - مطالعة محل حادثه که نیاز به GPS، تجهیزات بررسی لیزری، مستندسازی با عکاسی، مساحی و اندازه گیری از طریق عکاسی دارد؛

    - تأمین امنیت محل حادثه وجلوگیری از ورود افراد غیرمجاز با استفاده از حصار، سد و مانع، نگهبان؛

    - تهیه عکس، طرح و نقشة محل حادثه ازجمله تعداد طبقات ساختمان­ ها؛

    - کشیدن توری در حوادث اتفاق افتاده در فضای باز مثل سقوط هواپیما، تصادف قطار و موارد مشابه آن. در واقع اطمینان کامل و فرایند ﻣﺆثر بخش ­ها، آرایش بخش­ ها همانند الگوی صفحة شطرنج، جستجوی مدارک و اجساد ناشی از بلایا وحوادث را به طور قابل توجهی تسهیل خواهد کرد؛

    - ایجاد معبر ثابت با ورودی و خروجی مشخص در صورت امکان، که هویت افراد ورودی و خروجی را کنترل می­ کند؛

    - تعریف مسئولیت مقتضی و مشخص برای افراد داوطلب و خارج کردن افراد غیر مجاز از محل حادثه؛

    - ایجاد ایستگاه کنترل، محل پارک خودروها، مسیرهای ورود و خروج، محل نشست و برخواست بالگرد؛

    ·         گروه جمع آوری و بازیافت مدارک

    ·         گروه جمع آوری و بازیافت مدارک، مسئول بازیافت اجساد در محل حادثه، جمع آوری و حفظ مدارک و متعلقات قربانیان حادثه است (به طور مثال وسایل شخصی در هتل ها).

    ·         گروه AM (Ante Mortem): این گروه، اطلاعات پیش از مرگ مورد نیاز برای شناسایی قربانیان را جمع آوری می­کند و برای افراد گمشده، فایل متناظر ایجاد می­کند.

    ·         گروه PM (Post Mortem): این گروه، تمام داده های مربوط به مشخصات دندانی و پزشکی و جنایی قربانیان سانحه را تهیه و در شناسایی هویت اجساد، از آنها استفاده می­کند.

    ·         گروه مشاوره و تلفیق: این گروه مسئول مقایسه و مطابقت داده­های AM و PM است که سرانجام منجر به شناسایی قربانیان می­شود. در مواردی که مشخصات AM و PM مطابقت کند، مدارک برای مرور و تصمیم نهایی تحویل کنفرانس تعیین هویت می ­شود

     گروه جمع آوری و بازیافت مدارک برای بازیافت اجساد، وظایف زیر را اجرا می ­کند:

    - جاسازی تمامی اجساد و قطعات بدن؛

    - کشف تمامی اجساد، اگر ضرورت داشته باشد ( با کمک کارکنان پشتیبان و تجهیزات مناسب)؛

    - علامت گذاری اجساد و قطعات بدن با پلاک های فلزی یا شماره­هایی که قابل خواندن باشند و پاک نشوند.

    - اختصاص دادن یک شماره جدا برای اجساد و قطعات بدن؛

    - مستندسازی محل کشف از طریق (توصیف، عکس، کروکی، بررسی موقعیت جسد با کمک  GPSوتجهیزات بررسی صحنة جرم)؛

    - مستندسازی علائم روی بدن و معاینات پزشکی توسط عکس­برداری؛

    - نصب شماره بازیافت و قطعات بدن، این شماره به عنوان شماره مرجع تا انتهای فرآیند شناسایی اجساد باقی می­ماند؛

    - تکمیل فرم ویژه مشخصات بعد از مرگ PM (به رنگ صورتی) طراحی شده توسط اینترپل، بخشB، ( اطلاعات بازیافتی)، با ارجاع به شماره جسد؛

    - گذاشتن بدن یا قطعات بدن درکیسه جسد و نصب شماره بازیافت در قسمت بیرون کیسه و مهر و موم کردن کیسه جسد؛

    - انتقال اجساد و قطعات بدن به مرکز فرماندهی بازیافت، تهیه مستندات بازیافت و تحویل مستندات به مرکز فرماندهی بازیافت.

           کلیدواژه ها

     

    DVI      ، فرم  AM، فرم PM، مدیریت بحران.

     

          ارجاعات

    1-      De Valck, E. Major incident response: collecting ante-mortem data. Forensic Sci. Int., 2006, 159(Suppl 1), S15-9.

    2-      Jean-Pol Beauthier , Edd,y De Valck , Philippe Lefevre, and Joan De Winne , Mass Disaster Victim Identification: The Tsunami Experience , The Open Forensic Science Journal, 2009, 2, 54-62

    3-      Ladika, S. South Asia tsunami. DNA helps identify missing in the tsunami zone. Science, 2005, 307(5709), 504.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

نظر شما