You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    کوکایین ـ Cocaine

     تعریف: کوکایین آلکالویید[1] روانگردان استخراج شده از برگ کوکا است ومتناسب با نحوه مصرف، به دو شکل متفاوت عرضه می‌شود: 1) کوکایین هیدروکلرید که قابل تزریق یا بالا کشیدن است؛ 2) کوکایین بازی که شکل قابل تدخین آن است (دفتر مقابله با جرم و مواد سازمان ملل[2]، 27:2016).

    کشف کوکایین از گیاه کوکا

    کوکایین برای اولین بار در اواسط قرن هجدهم میلادی، از برگ های گیاه کوکا گرفته شد. مانند سایر مواد محرک این ماده دارای خاصیت آنورکتیک[3] (کاهش دهنده اشتها) است که باعث انحراف به سمت سوء مصرف آن می­شود. عمده ترین استفاده پزشکی کوکایین، بی حسی موضعی در هنگام اعمال جراحی بر روی نواحی چشم، گوش، بینی و دهان است و برای استفاده­های پزشکی، اغلب موادی که سوء مصرف آن‌ها خطر کمتری دارد، مثل بنزوکائین[4] و لیدوکائین[5] جایگزین کوکائین شده‌اند (میلر[6]، 143:1393). کوکایین در جدول قانون مواد تحت نظارت امریکا[7] که مواد را براساس کاربرد در پزشکی، ایمنی و اعتیاد آوری آن‌ها دسته بندی می­کند، در دسته 2 قرار دارد. زیرا اگرچه قدرت اعتیادآوری آن بالا است، ولی هنوز در پزشکی به عنوان یکی از مواد بی­حس کننده موضعی در برخی روش های جراحی چشم کاربرد دارد. مطابق قانون جمهوری اسلامی ایران نگهداری، حمل، تولید، خرید و فروش کوکایین و همچنین بذر یا برگ کوکا جرم تلقی شده و مشمول مجازات است. کانون های کشت کوکا و تولید کوکایین در همسایگی ایران نیستند و ورود آن نیز به ایران محدود است؛ با این وجود، پلیس مبارزه با مواد مخدر در زمینه جلوگیری از ورود کوکایین به کشور و توزیع و مصرف آن با به کارگیری روش های اطلاعاتی و انتظامی از جمله ایست و بازرسی­ها با جدیت عمل می­کند. مصرف کوکایین در ایران به دلیل قیمت بسیار بالای آن نسبت به سایر مواد رواج بسیار کمتری دارد. به دلیل مصرف مداوم برای اثرگذاری بیشتر، این ماده در بین افراد پولدار و قشر مرفه جامعه بیشتر رواج دارد.

    کوکا

    گیاه کوکا از گیاهان بومی کشورهای امریکای جنوبی نظیر کلمبیا، بولیوی و پرو است. بعضی از مردم، مثل ساکنان برخی مناطق امریکای جنوبی برگ­های گیاه کوکا را با قرار دادن بین گونه و لثه، مثل تنباکو می‌جوند. راه دیگر آن است که برگ های کوکا را به شکل خمیر در می­آورند و پس از خشک شدن مثل سیگار می‌کشند. مبادله و قاچاق برگ­ها و خمیر کوکا به قسمت های مختلف دنیا به دلیل جاگیر بودنشان بسیار مشکل است؛ بنابراین، مصرف کوکایین به این روش، در خارج از آمریکای جنوبی نادر است. آلکالوییدهای مختلفی در برگ کوکا موجود است. فقط 3/0 تا 1 درصد از برگ‌های کوکا را کوکایین تشکیل می­دهد که جزو اصلی ماده روانگردان موجود در برگ کوکا است (دفتر مقابله با جرم و مواد سازمان ملل، 2016: 26).

    برگ‌های کوکا

    شکل نمک اسیدی کوکایین

    در سال 1855 شیمیدانی آلمانی به نام فردریچ گادک[8] جزو اصلی ماده روانگردان را از برگ کوکا جدا کرد و در سال 1860 شیمیدان دیگری به نام آلبرت نیمان[9] این ماده روانگردان را تقریباً به صورت خالص جدا کرد و آن را کوکایین نامید (گوتنبرگ[10]، 1999: 84). با شناسایی روش استخراج ماده محرک اصلی از برگ کوکا و ترکیب آن با نوشابه­هایی مثل شراب­های حاوی کوکایین و حتی نوشابه­های غیر الکلی مثل کوکاکولا، این ماده وارد بازار دیگر نقاط جهان شد.

        وقتی برگ های خشک کوکا با اسیدی قوی به نام هیدروکلریک اسید[11] ترکیب شوند، به صورت غلیظ تر، خالص تر و مؤثرتر کوکائین هیدروکلرید درمی­آیند. در فرایند استخراج کوکایین از خمیر کوکا، معمولاً از سولفوریک اسید[12]، پتاسیم پرمنگنات[13]، هیدروکلریک اسید و استون[14] استفاده می­شود و این مواد جزو مواد شمیایی تحت کنترل است؛ از این رو، خرید و فروش و حمل آن‌ها به منظور تولید مواد مخدر یا روانگردان مشمول مجازات است. کوکایین هیدروکلرید، ماده اولیه گرد کوکایین است که سفید رنگ بوده و به شکر یا جوش شیرین شباهت بسیاری دارد. کوکائین هیدروکلرید، معمولاً با یک لوله کوتاه یا نی باریک از طریق بینی استنشاق می‌شود. کوکایین هیدروکلرید را به دلیل نقطۀ ذوب بالا (190 درجه سانتی گراد) نمی‌توان تدخین کرد.

    نحوه مصرف کوکائین به روش بالا کشیدن از بینی

    کراک کوکایین

    شکل دیگری از کوکایین که قابلیت تدخین دارد، شکل بازی آن است که به صورت فشرده عرضه می‌شود و به‌آن کراک کوکایین می‌گویند.

    شکل ظاهری کوکائین و کراک

      ساختار شیمیایی کوکایین آزاد

    در جدول زیر شکل های مختلف کوکایین و نحوه مصرف آن‌ها آورده شده است. شواهد نشان می­دهد چنانچه کوکایین تدخین (کراک یا کوکائین بازی) یا تزریق شود (کوکائین هیدروکلرید)، در مقایسه با زمانی که از طریق بینی بالا کشیده شود(کوکائین هیدروکلرید)، قابلیت سوء مصرف و اعتیاد آوری بیشتر و عوارض شدیدتری در پی دارد.

     

    شکل ظاهری

    روش مصرف

    کوکایین فرم بازی

    پودر کریستالی سفید رنگ با بوی خاص

    تدخین

    کراک گوگایین

    جامد کلوخی سفید رنگ

    تدخین

    کوکایین هیدروکلراید

    پودر کریستالی سفید رنگ

    بالا کشیدن با بینی و تزریق (وریدی یا به ندرت زیر پوستی)

    در شمای زیر میزان دزصد کوکائین موجود در فراورده­های برگ کوکا نشان داده شده است.

    میزان کوکایین در فراورده­های برگ کوکا (دفتر مقابله با جرم و مواد سازمان ملل،28:2016)

    * توجه: خلوص نمونه­های خیابانی می­تواند بسیار کمتر باشد.

    اعتیاد به کوکایین

    کوکایین از طریق افزایش میزان سروتونین[15] و دوپامین[16] و نیز جلوگیری از بازجذب دوپامین در مغز، در بلندمدت عملکرد گیرنده‌های عصبی مغز را مختل کرده و موجب اعتیاد و تحمل دارویی[17] می‌شود.

        به نظر می­رسد کراک از میان تمام مواد مخدر (کوکایین، هرویین، شیشه و الکل) بیشترین اعتیاد را ایجاد می­کند. طبیعت اعتیاد آور شدید کراک، در درجه اول به علت سرعت رسیدن آن به مغز بلافاصله پس از مصرف و سرخوشی شدید حاصل از آن در مراکز لذت مغز است. همچنین مقاومت به اثرات سرخوشی حاصل از کراک (پدیده تحمل) می­تواند دلیل پیگیری مداوم مصرف کننده و مصرف هرچه بیشتر آن، در تلاش برای رسیدن به اولین لذت حاصل از کراک باشد (الیو، 32:1389).

    عوارض مصرف کوکایین

    مصرف کوکایین باعث افزایش هوشیاری و انرژی و به تأخیر انداختن احساس گرسنگی و خستگی می­شود. با این که بیشتر مصرف کنندگان پس از مصرف کوکایین، احساس لذت فوق العاده ای دارند، ولی تکرار مصرف آن، منجر به عوارض نامطلوبی در آنان می­شود. گاهی بعضی از مصرف کنندگان حرفه­ای احساس بدگمانی می‌کنند یا حتی دچار توهم می­شوند. برخی دیگر فکر می­کنند حشرات زیر پوستشان حرکت می‌کنند که به حشرات کوک[18] معروفند (الیو، 17:1389). از اثرات کوتاه مدت مصرف کوکایین می­توان به تنفس سریع، افزایش ضربان قلب و فشار خون، افزایش دمای بدن، عرق کردن و گشاد شدن مردمک چشم اشاره کرد. مصرف دراز مدت می­تواند به تخریب بافت بینی در صورت استنشاق، مشکلات تنفسی در صورت استعمال تدخینی و بیماری عفونی و ورم چرکی در صورت مصرف تزریقی، وابستگی روانی شدید و افزایش مقاومت بدن منجر شود. قطع مصرف این ماده، خواب طولانی و سپس افسردگی را به دنبال دارد (دفتر مقابله با جرم و مواد سازمان ملل، 2016: 29).

        به دلیل پیامدهای زیان‌بار مصرف مواد، ضروری است راهبردهای پیشگیری از مصرف مواد مورد توجه جدی قرار گیرد. به نظر می‌رسد اولین قدم برای پیشگیری از مصرف مواد، آگاهی فرد از عواقب و خطرات مصرف مواد است. فرد با اولین مصرف کراک ممکن است به آن معتاد شود؛ بنابراین، برنامه­های آموزشی در خصوص عوارض مصرف مواد و در کنار آن آموزش مهارت های زندگی و کنترل استرس و هیجانات می­تواند به طور مؤثری سبب جلوگیری از اولین تجربه مصرف مواد شود. همچنین بهره­گیری از آموزه­های دینی می­تواند با افزایش عزت نفس جوانان و آفرینش زندگی معنادار، کمک بسیاری به بازآفرینی فرد و پیشگیری از رفتارهای پرخطر کند. پلیس برای کنترل و همچنین افزایش سطح آگاهی شهروندان نسبت به آثار سوء مصرف مواد مخدر از جمله کوکایین، اقدام به اجرای طرح­های متعدد آموزش همگانی به صورت اعزام کارشناس پلیس برای سخنرانی به مجموعه­ها ،به ویژه دبیرستان‌ها، اداره‌های دولتی و ... و برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی و توزیع دفترک­ها و لوح های فشرده آموزشی کرده است.

    کلیدواژه‌ها: کوکایین، کراک کوکایین، مواد محرک، سوء مصرف مواد.

    منابع

    ابادینسکی، هوار (1384) مواد مخدر نگاهی اجمالی. ترجمه جلیل کریمی و محمدعلی زکریایی، علی قراخانی و مهدی دهقانی کاظمی، تهران، ستاد مبارزه با مواد مخدر ریاست جمهوری.

    احتشامی، علی (1385) کلیات و طبقه‌بندی مواد مخدر. تهران، دانشگاه علوم انتظامی.

    الیو، م. فاستر (1385) مجموعه حقایق آشکار از مواد مخدر، کراک، ترجمه مهرداد مظفر و طهورا ضرابیان، تهران، انتشارات دفتر تحقیقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر.

    دفتر مقابله با جرم و مواد مخدر سازمان ملل. (1390) اصطلاحات و اطلاعات مواد مخدر. ترجمه حسین نوری‌نژاد، تهران، دفتر تحقیقات کاربردی پلیس مبارزه با مواد مخدر.

    کاکویی، عیسی (1385) گامی در شناخت مواد مخدر و روانگردان، تهران، دانشگاه علوم انتظامی.

    میلر، ریچارد لارنس (1393) فرهنگ داروهای اعتیاد آور، ترجمه سید امیر اقوامی، تهران، انتشارات ناجی نشر.

     

    Gootenberg, Paul (1999) Cocaine: Global Histories. Routledge. p 84ISBN 0-415-19247-1.

    United Nations office on drug and crime, (2016), Terminology and Information on Drugs, Third edition, United Nations office on drug and crime publications, New York, p 25-29.

    منابع بیشتر برای مطالعه

    Melody Redman, (2011) Cocaine: What is the Crack? A Brief History of the Use of Cocaine as an Anesthetic, Anesthesiology and Pain Medicine, 1(2): 95–97.

     



    به هریک از ترکیبات آلی شیمیایی گفته می‌شود که دست کم دارای یک اتم نیتروژن در حلقه هتروسیکلیک هستند Alkaloid1

    [2] United Nations Office of Dug and Crime (UNODC)

    [3] Anorectic

    [4] Benzocaine

    [5] Lidocain

    [6] Miller

    [7] در سال 1970م. دولت آمریکا «قانون مواد تحت کنترل» را تصویب کرد که در آن، مواد بر اساس مصرف پزشکی، ایمنی و توانایی اعتیادآوری، در پنج دسته یا جدول طبقه‌بندی شده است. مواد جدول 1، قدرت اعتیادآوری بالا دارند و امروزه کاربرد قابل قبول پزشکی در ایالات-متحده ندارند و مصرف آنها عاری از خطر نیست. مواد جدول 2 نیز قدرت اعتیاد آوری بالایی دارند و در حال حاضر کاربرد قابل قبولی در ایالات متحده ندارند، یا با محدودیت­های شدید درباره مصرف کننده آن و شرایط مورد استفاده کاربرد پزشکی دارند و سوء مصرف آنها ممکن است باعث وابستگی شدید روانی و یا جسمانی به آنها شود. کوکائین، مرفین و متامفتامین در جدول شماره 2 قرار دارند. مواد جدول 3، 4 و 5 به ترتیب قدرت اعتیاد آوری کمتری دارند.

    [8] Friedrich Gaedcke

    [9] Albert Niemann

    [10] Gootenberg

    [11] Hydrochloric acid

    [12] Sulfuric Acid

    [13] Potassium Permanganate

    [14] Acetone

    [15] Serotonin

    [16] Dopamine

    [17]  تحمل دارویی به این معنی است كه برای رسیدن به اثرات جسمانی یا روانی قبلی میزان بیشتری از دارو باید مصرف شود

    [18] Coke Bugs

نظر شما