You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • اقتصاد سايه­اي    Shadow Economy 

    شامل تمام فعاليت­هاي اقتصادي است كه در واقع سهمي از توليد ناخالص داخلي را به خود اختصاص مي­دهد ولي مورد محاسبه قرار نمي­گيرد (1).

    در یک تقسیم بندی کلی اقتصاد هر کشور را می­توان به دو بخش رسمی و سایه­ای تقسیم کرد. ملاک این تقسیم بندی قابلیت ثبت و گزارش فعالیت­های اقتصادی به صورت رسمی است . اقتصاد سایه­ ای در برگیرندۀ بسیاری از فعالیت­ های قانونی و غیر قانونی است که مورد تأیید و قبول جامعه و دولت نیست .(2) 


    در تعریف دیگر، اقتصاد سايه­اي آن دسته از فعاليت­ها و درآمد­های حاصل از آن است كه با نيرنگ و فريب يا هر چيز ديگري به منظور طفره رفتن و اجتناب از مقررات، پرداخت ماليات و يا مشاهده شدن توسط مقامات رسمي به دست مي­ آيد (3).

    اقتصاد سايه­اي را همچنين با نام­ هاي اقتصاد موازي، غير رسمي و زيرزميني نيز مي­ شناسند. اقتصاد سايه نه تنها شامل فعاليت هاي غير قانوني مي­شود بلكه درآمدهاي گزارش نشده ناشي از توليد كالا و خدمات قانوني را نيز كه يا از معاملات پولي يا از معاملات پاياپاي حاصل شده اند را در بر می ­گیرد.(4).

    اقتصاد سايه­اي شامل توليد و توزيع تمامي كالاها و خدماتي است كه به صورت آگاهانه به دلايلی از جمله برای جلوگيري از پرداخت ماليات، جلوگيري از پرداخت حقوق و عوارض تأمين اجتماعي، امتناع از برخي قيدها همچون انواع استانداردهاي توليد، قوانين مربوط به حداقل دستمزد، ساعات كار، امنيت محل كار و... برای امتناع از برخي قواعد اصول رايج بر بروكراتيك، مثل ارائه آمار منظم، پركردن پرسشنامه از ديد مقامات رسمي مخفي مي ­باشد (5).

    فعالیت­هایی که از آن به عنوان اقتصاد سایه­ای نام برده می ­شود شامل فعالیت­هایی غیر قانونی مانند تبادل کالاهای دزدی، تجارت مواد مخدر، فساد، قماربازی، قاچاق کالا، و فعالیت­ها و اموری از قبیل عدم گزارش درآمد­های تحقق یافته، مزایای شغلی، تهاتر کالاهای مجاز برای اجتناب از پرداخت مالیات و غیره  هستند.(6)

    در اقتصاد سایه تمامی فعالیت­ های معینی که هم از جنبۀ اقتصادی مولد و هم کاملاً قانونی هستند (در صورت رعایت معیارها و مقررات معین) به دلایل زیر عمداً از کنترل و نظات دولت پنهان نگه داشته می­ شود.

    الف) فرار مالیاتی و خود داری از پرداخت مالیات بردرآمد، ارزش افزوده یا دیگر مالیات ها.

    ب) خودداری از پرداخت هزینه ­های تأمین اجتماعی.

    ج) اجتناب از رعایت معیارهای قانونی مشخص مانند حداقل دستمزد، حداکثر ساعات کار، معیارهای حفاظتی یا بهداشتی.

    د) اجتناب از رعایت روش­های اداری مشخص مانند تکمیل پرسشنامه­ های اداری دیگر یا فرم های اداری (System of National Accounts,1993,p:126)(7).

    از تاثیرات سوء اقتصاد سایه ­ای می ­توان به تأثیر منفی بر رشد اقتصادی، کاهش منابع دریافت مالیات و درآمدهای مالیاتی، تأثیر نامناسب بر برنامه ­ریزی ­ها و سیاستگذاری­ های اقتصادی اشاره داشت، که تهدیدی بررشد اقتصاد کشور است.

    فعالیت های اقتصاد سایه­ ای ازجمله مصادیق جرایم اقتصادی است که به موجب  قانون، مبارزه با آن از مأموریت و وظایف ناجاست.

    کلید واژه ها

     اقتصاد سایه­ای، اقتصاد غیر رسمی، اقتصاد زیرزمینی، فرار مالیاتی.

    ارجاعات

    1- اقتصاد پنهان. معاونت پژوهش و آمار و اطلاعات ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز رياست جمهوري. 1388، ص18.

    2- شکیبایی، علیرضا و علی رئیس پور. «بررسی روند تحولات اقتصاد سایه ای در ایران، رویکرد DYMIMIC» فصلنامۀ پژوهش¬های اقتصادی، سال ششم، شماره سوم، 1387، صص 36-17.

    3-مجله اطلاعات سياسي اقتصادي، شماره 216 و 215 ص 80 تا 90.

    4-حیدری بیگوند، فریبا. «اقتصادسايه اي.» مجلۀ روند اقتصادی ، شماره 19، 1385، صص 44 45.

    5- شكيبايي، عليرضا ومهسا محقق زاده. «مطالعات بين المللي قاچاق كالا.» اقتصاد پنهان، شماره 5، معاونت پژوهش و آمار و مطالعات ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز ص3. 1388.

    6-شکیبایی، علیرضاو علی  رئیس پور «بررسی روند تحولات اقتصاد سایه­ای درایران، رویکرد DYMIMIC». فصلنامۀ پژوهش­های اقتصادی، سال ششم، شماره سوم،1387، صص17-36.

    7- نصرالهی، زهرا و  محمد رضا فرزانگان، و سمانه طالعی اردکانی. «بررسی روند تحولات اقتصاد سایه­ای در ایران». فصلنامۀ پژوهش-های اقتصادی، سال دوازدهم، شماره دوم، تابستان 1391، صص 92-61 .

     

     

     

نظر شما