You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • اقتصاد پنهان Hidden Economy   

    اقتصاد پنهان عبارت است از آن بخش از فعاليت­هاي اقتصادي يك كشور كه در حساب­هاي ملي محاسبه نمي­شود؛ اگرچه فعاليت ­هاي مزبور در برگيرندۀ توليد كالا و خدمات هم باشد (1).

    اقتصاد پنهان داراي تعاريف مختلفي است كه هريك از انديشمندان مختلف بر مبناي ديدگاه خود بدان پرداخته اند.در این دیدگاه ­ها اقتصاد پنهان با عناويني چون زيرزميني، مخفي، حاشيه اي، غيررسمي، غيرقانوني، خاكستري، سياه، سايه­اي، غير قابل مشاهده، ثبت نشده وغیره به­ كار رفته است. همين نگرش ­هاي متفاوت باعث شده است كه تعريف واحدي از اقتصاد پنهان ارائه نگردد. با توجه به رویکرد­های مختلف ابعاد اقتصاد پنهان، در يك تعريف، اقتصاد پنهان عبارت است از، آن دسته از فعاليت­هاي اقتصادي كه در حساب­هاي ملي محاسبه نمي­شوند و ثبت آماري ندارند. اين فعاليت­ ها توليد غير قانوني كالا، خدمات، قمار، قاچاق كالا، خدمات انسان، مواد مخدر، يارانه هاي پنهان دولتي كه مورد تقويم قرار نمي ­گيرند و درآمدهاي گزارش نشده را دربرمی ­گیرند.

    در تعريف ديگری، كه در گزارش رسمي سال 1999 دبير كل به كنفرانس بين المللي كار ذکرشده، اقتصاد پنهان چنين تعريف شده است: «اقتصاد پنهان آن بخش غير رسمي از واحدهاي بسيار كوچك است، كه كالا و خدمات،  توليد و توزيع مي­كنند و عمدتاً این توليد كنندگان مستقل و خود شاغل، مناطق شهري كشورهاي در حال توسعه را در بر مي­گيرند (2). تعدادی از بخش ­های غیرسمی در اقتصاد پنهان شامل واحد­هایی هستند که از کارگزاران خانوادگی، افراد معدود استخدام شده یا کارآموزانی استفاده می­ کنند، که از سرمایه کم یا بعضاً در حد صفر برخوردارند. همچنین این بخش ها از فناوری و مهارت های سطح پایینی بهره می برند و معمولاً برای کارکنان خود، درآمد های بسیار کم و نامنظم و مشاغل ناپایداری فراهم می آورند. 

    اگر چه فعاليت­هاي اقتصاد پنهان، در برگيرندۀ توليد كالا و خدمات هم است، معاملات اقتصادپنهان يا به صورت معامله پاياپاي يا با پول انجام مي­گيرند و به دليل گريز از پرداخت ماليات و تعرفه ­هاي گمركي، از سوي طرفين معامله به نهادهاي ودولتي مربوط، معامله­اي اظهار نمي­ شود. به عبارت ديگر آن بخش از فعاليت­ هاي اقتصادي است كه در حساب­ هاي ملي منعكس نمي­شود و ثبت آماري ندارد (3).

    به هر حال از مجموع تعاريف ارائه شده مي­توان نكات زير را به دست آورد:

    1. در اقتصاد پنهان قوانين و مقررات رسمي اقتصاد ناديده گرفته مي­شود يا آنكه با قوانين در تعارض است.

    2. هم در حوزۀ اقتصاد دولتي و هم در اقتصاد خصوصی، اين پديده ديده مي­ شود.

    3. معمولاً به مقامات دولتي گزارش نمي­شود يعني ثبت آماري ندارند و در حساب­هاي ملي محاسبه نمي ­شوند.

    4. اقتصاد پنهان انواع فعاليت­ها همچون توليد غيرقانوني كالا، خدمات، قمار، قاچاق كالا، خدمات انسان، مواد مخدر، يارانه­هاي پنهان دولتي كه مورد تقويم قرار نمي ­گيرند و گاهي به طور مستقيم سود خصوصي و در نهايت درآمدهاي گزارش نشده را شامل مي ­شوند.

    5. درآمد كمتري نسبت به آنچه بايد وصول شود دريافت مي­دارد.

    6. با نيرنگ و فریب از پرداخت ماليات طفره مي­روند و فرار مالياتي را شكل می­دهند.

    7. کارگاه­های کوچکی هستند که از سرمایه­های کم برخوردارند و گاهی سرمایه آنها در حد صفر است(4).

    اقتصاد پنهان پیامدهایی را در بردارد که از عمده ترین آنها می­توان به فساد مالی در ابعاد مختلف، خسارت به نظام اقتصادی کشورها را نام برد. در واقع اقتصاد پنهان موجبات فساد را فراهم می­سازد و اقتصاد غیر تولیدی رانت خواری را افزایش می­دهد و در نتیجه موجب کاهش کارآمدی سیاست های صنعتی و تشویق تجارت غیر رسمی می­شود و قوانین مالیاتی و مقررات را تهدید کرده و باعث کاهش مشروعیت حکومت می­شود.

    علاوه براین، وجود اقتصاد پنهان آثار تورمي سياست­هاي تنظيمي را افزايش مي­دهد و با رشد اقتصاد رسمي «آشكار» رابطه معكوس دارد؛ زیرا بين بخش غيررسمي و شاخص­هاي زيربنایی و ساختاري دولتي رابطه منفي برقرار مي­كند و بر عكس با كاهش اقتصاد پنهان درآمدهاي مالياتي و در پي آن بهبود و كيفيت كالاها و خدمات حاصل مي­شود و به رشد اقتصاد كمك مي­كند. این رشد به همان میزان که در کاهش حجم فساد دستگاه­های دولتی و کنترل رانت خواری و انحصار ٶثراست در ارتقای قدرت رقابت پذیری بازار نیز اثر مثبت دارد (5).

    کلید واژه ها

    اقتصاد پنهان، ویژگی­های اقتصاد پنهان، فساد مالی، تورم.

    ارجاعات

    1-   اقتصاد پنهان. معاونت پژوهش و آمار و اطلاعات ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز رياست جمهوري، 1388، ص 18.

    2-  كلاه مال همداني، احمد. تأثيرات ژئواكونومي بر ديواره فرهنگي مرزهاي ايران و روابط آن با اقتصاد پنهان،  مجموعه مقالات، ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز معاونت پژوهش و آمار و اطلاعات، 1388، ص 161.

    3-   واژه نامۀ اقتصاد پنهان. معاونت پژوهش و آمار و اطلاعات ستاد مبارزه با قاچاق كالا و ارز، 1388، ص18.

    4-  كلاه مال همداني، احمد. چرا مبارزه با اقتصاد پنهان؟ دفتر کل پژوهش ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، 1388، صص 7تا10.

    5-    وطن پور، عليرضا. قاچاق كالا و امنيت ملي. انتشارات كارآگاه، 1388، ص125.

     

نظر شما