You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • بازار سياه             Black Market

    بازاري است كه خريد و فروش در آن بدون اجازه دولت باشد، يا خريد و فروش غير مجاز (غير قانوني) در آن انجام گيرد (1).

    بازار سياه اصطلاح عمومي است و به تمام معاملاتي اطلاق مي­شود كه برخلاف قوانين موضوعه دربارۀ قيمت و جيره بندي، انجام مي­گيرد. خريد و فروشي كه بدون اجازه دولت باشد، خريد و فروش غير مجاز، خريد و فروش كالاها به قيمت­هايي بالاتر از قيمت مقرر به وسيله دولت، به هنگام شرايط و اوضاع فوق العاده مانند جنگ، قحطي و غيره است (2). در برخي حالات بازار سياه به خريد و فروش كالاها به قيمت وضع شده به وسيله دولت به شرايط و اوضاع فوق العاده اطلاق مي­گردد كه بعضاً به آن بازار آزاد يا بازار موازي نيز گفته مي-شود.

    در هر جامعه كه در آن دولت قيمت ها را در سطح معيني تثبيت كرده باشد، بازارسياه ايجاد مي­شود؛ بدين ترتيب هرگاه سطح قيمت پايين­تر از قيمت بازار تعيين گردد، برخي معاملات با قيمت­هايي بالاتر از آن سطح انجام خواهد گرفت كه اين معاملات در بازار سياه به وقوع مي­پيوندد، بازار سياه هنگام جيره بندي يا بحران هاي ملي مثل جنگ رواج مي­يابد (3).

    بازار سیاه عبارت است از بخشی از اقتصاد که مبادلات کالا و خدمات بدون اطلاع دولت در آن اتفاق می­افتد و زمانی که قیمت حداکثر یا حداقل (عموماً توسط دولت) تثبیت شده ­است، تشکیل می­شود. به عنوان مثال، اگر حکومت بالاترین قیمت یک کالا را مشخص کرده باشد، منجر به فروش با قیمت بالاتر در بازار سیاه می-شود.  معمول­ترین بازارهای سیاه در کشور، بازارسیاه سکه، بنزین، دارو، بلیط مسابقات فوتبال و...است.

    به دلیل غیرقانونی و زیر زمینی بودن بازار سیاه، هیچ ضمانتی برای کیفیت کالا و خدمات وجودندارد. فروش سالیانه چندین محموله داروی تاریخ مصرف گذشته به مردم در بازار غیر رسمی، که حتی موجب تشدید بیماری خریداران شده نمونه بارز مشکلات موجود در گسترش بازار سیاه است.

    همان­طور که از نام بازار سیاه برمی­آید معمولاً این بازار برای کالاهایی که عرضۀ آنها کمتر از تقاضایشان است یا به صورت انحصاری تولید و وارد می­شوند، بیشتر شایع است(4).

    عدم تعادل قيمت ها در بازار و تفاوت زیاد بین نرخ مالیات بین دو منطقه موجب ایجاد بازار سیاه می¬گردد. همچنین در شرایطی که کالاهایی در مناطق مرزی در یک طرف مرز قانونی و در طرف دیگر غیر قانونی محسوب شود، قاچاق کالاهای بازار سیاه گسترش می­یابد. از جمله محصولات و کالاهایی که برای عرضه در بازار سیاه، قاچاق می­شوند عبارت اند: از الکل، تنباکو، سیگار، دارو و غیره.

    عدم ثبت فعالیت­های اقتصادی، دشوارشدن محاسبه تولید ناخالص ملی، کاهش سطح استاندارد زندگی، عدم رعايت استانداردها، کاهش درآمدهای مالیاتی، افزایش قیمت ها و آسیب دیدن قشر فقیرو... از پيامدهاي سوء بازار سياه است. (5).

    قیمت کالا ها در بازار سیاه

    قیمت ها به دو صورت است: در نوع اول ممکن است قیمت کالای قاچاق که در بازار سیاه عرضه می­شود، از قیمت قانونی آن کمتر باشد؛ زیرا که عرضه کنندۀ کالا، مالیات و هزینۀ تولیدی ندارد.

    عرضۀ این نوع کالا­ها در حالتی است که مجرمان کالاها را از طریق غیر قانونی (مانند سرقت و ... ) به دست می­آورند و با قیمت پایین تر از قیمت قانونی و رسمی آن به فروش می­رسانند. این نوع کالاها فاقد استاندارد، ضمانت، خدمات پس از فروش و ... هستند.

     در نوع دیگر، ممکن است کالای قاچاق گران­تر از قیمت کالای قانونی و رسمی باشد. با توجه به میزان تقاضای این نوع کالا در جامعه، به دست آوردن یا تولید این محصول دشوار است. از این نظر که به دلیل ممنوعیت این نوع کالا از نظر قانونی به دست آوردن آن خطرناک است، یا علی­رغم قانونی بودن به دلیل محدودیت در تولید آن، این نوع کالا به صورت قانونی در دسترس نیست. مانند بعضی از داروها که بسیار گران­تر از هزینۀ تولید آن است .

    گستردگی و تداوم  بازارسیاه موجب می­شود سوداگران و احتکارگران بسیاری در رده¬های مختلف به سودها و ثروت­های باد آورده چنگ انداخته و درمقابل، قدرت خرید اقشار و طبقات پایین و متوسط، اعم از کارگران و کارمندان به شدت رو به کاهش می­گذارد. کارکرد چنین نظامی سرانجام به اختلاف طبقاتی بیشتر منجر می-شود(6)

    بازار سیاه از پدیده هایی است که وابسته به جرایم و قاچاق است. درمبارزه با بازار سیاه هر چقدر پلیس از نفوذ و کنترل بالاتری برخوردار باشد، امکان ایجاد بازار سیاه کمتر می­شود و در نتیجه، ارتکاب جرایم اقتصادی و قاچاق کالا نیز کاهش می­یابد.

    کلید واژه ها

    بازار سیاه، عرضه و تقاضا، پلیس، جرایم اقتصادی.

    ارجاعات

    1-      واژه نامۀ اقتصاد پنهان. ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز رياست جمهوري، معاونت پژوهش و آمار و اطلاعات، 1388، ص29.

    2-      غلامحسين، بياباني و سيدكمال هاديانفر. فرهنگ توصيفي علوم جنايي. نشر تاويل، 1384، ص102.

    3-     واژه نامۀ اقتصاد پنهان. ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز رياست جمهوري، معاونت پژوهش و آمار و اطلاعات،1388، ص30.

    4-     http://www.investopedia.com/terms/b/blackmarket.asp

    5-     www.businessdictionary.com/definition/black-market.html

    6-     www.daneshnameh.roshd.ir

نظر شما