You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • تحريم اقتصادي      Economic sanctions

    تحریم اقتصادی عبارت است از، تحميل محدوديت­هايي كه توسط سازمان ملل يا جمعي از كشورها و يا يك كشور خاص بر كشور يا شركتي صورت مي­گيرد؛ به طوري كه آن كشور يا شركت نتواند با همۀ كشورها به مبادلات آزاد اقتصادي بپردازد (1). 

    تحريم اقتصادي هدف برنامه ريزي شده يك يا چند دولت از طريق محدود كردن مناسبات اقتصادي براي اعمال فشار بر كشور هدف يا مقاصد مختلف سياسي است.تحريم اقتصادي اغلب به عنوان جايگزين جنگ و اعمال قوۀ قهريه تلقي مي شوند. در واقع تحریم اقتصادی یک ابزار سیاست خارجی است که این امکان را فراهم می‌آورد که کشور یا کشورهایی مقاصد سیاسی خود را نسبت به کشور هدف به هنگام بروز اختلاف اعمال کنند.

    هدف تحریم اقتصادی آن است که یک اقتصاد را ازنفع بردن از بازارهای جهانی کالا وخدمات وسرمایه محروم نماید. درواقع قهراً تحریم اقتصادی وضعیتی برای کشور متخلف پدید می­آورد که اورا درحالت خودکفایی قرار می­ دهد. آنها همچنین کشور متخلف را جبراً به قبول سطح پایینی از زندگی دریک اقتصاد منزوی قرار می­ دهند.

    انواع تحريم‌هاي اقتصادي از جهت هدف

    ابتدا، تحريم اقتصادي به منظور بي‌ثبات كردن رژيم سياسي كشور هدف است كه در واقع برگرفته از تضاد در منافع راهبردی كشور تحريم كننده و كشور هدف است. این نوع تحریم براي تغيير رژيم كشور هدف است. دوم، تحريم اقتصادي براي تغيير رفتار سياسي يا اقتصادي كشور هدف صورت مي‌گيرد. اين نوع تحريم به مراتب ملايم‌تر از نوع اول است.

    تحريم اقتصادي را عموماً بر دونوع مي­ دانند يا آن را در دو زمينه اعمال مي­كنند: اول، تحريم تجاري كه در آن صادرات و واردات به كشور هدف، محدود يا قطع مي­شود. دوم تحریم مالی، که اعمال محدوديت ­ها، تضييقات و فشارهايي بر روابط مالي کشور هدف يا قطع مناسبات مالي است؛ يعني سرمايه‌گذاري، تأمين مالي و معاملات مالی كشور تحت فشار قرار مي‌گيرد.

    از سوي ديگر از جهت منشاء ،تحريم به سه نوع تقسيم مي­ شود: الف) تحريم يك جانبه؛ ب) تحريم چند جانبه؛ ج) تحريم توسط شوراي امنيت سازمان ملل متحد. در تحریم یک جانبه، كشوری که دارای روابط تجاری و مالی با کشور دیگر است، براساس تصميم يك طرفه،تحریم مالی و تجاری خود علیه کشور مورد نظر اعمال مي‌كند. در تحريم چند جانبه، تحریم از سوي چند كشور عليه كشور هدف صورت مي‌گيرد. در تحريم سازمان ملل، به وسيله شوراي امنيت علیه یک  یا چند کشور کشور تحریم اعمال  می­ کند. (2).

    تأثیرات و پیامدهای تحریم اقتصادی:

    تحريم اقتصادي براي هدف­ هاي  راهبردی با تحريم براي ساير منافع اقتصادي يا غيرراهبردی تفاوت دارد؛ زيرا تحريم براي هدف­هاي راهبردی معمولاً جايگزين گزينه ­هاي جنگ مي­ شود و لذا هزينه اقتصادي آن به مراتب از جنگ كمتر و براي كشور يا كشورهاي اعمال كننده كاملاً قابل توجيه است .

    به لحاظ تأثیرات و پیامدهای منفی اعمال تحریم ،از آنجا كه در تحريم يك طرفه، فقط يك كشور روابط تجاري و مالي خود را با كشور هدف محدود مي‌كند، آثار و تبعات تحريم يك جانبه معمولاً بسيار اندك است مگر آنكه كشور تحريم كننده نسبت به كشور هدف از قدرت اقتصادي برتري برخوردار باشد و وابستگي هاي متقابل ميان دو كشور زياد باشد.

    به طوری که هرچند سطح وابستگی تجاری، مالی و اقتصادی به کشور تحریم کننده بیشتر باشد، بدون ترديد اقتصاد كشور تحریم شده به شدت تحت تأثير قرار خواهد گرفت، لیکن هرچند سطح وابستگی تجاری، مالی و اقتصادی به کشور تحریم کننده کمتر باشد میزان تأثیر منفی تحریم نیز کاهش می­یابد یا تحریم يك جانبه تأثیری  نخواهد داشت. آثار وهزينه‌هاي تحريم چند جانبه از چند کشور که اصطلاحاَ به آن"ائتلاف كشورهاي داوطلب" يا (coalition of willing) َمی­گویند؛ بديهي است كه نسبت به تحريم يك جانبه می­تواند بيشتر باشد.

    اولين آثار و هزينه تحريم هزینه در وقت انرژي برای تغيير مناسبات تجاری و مالي است. تغيير بازارها نيز هزينه زماني و مالي دارد. ضمن اينكه اين تغيير، هزينه قيمتي هم تحميل مي‌كند. در شرايطي كه به دليل تحريم، بازار خريد تغيير كند، ناچار كالاي مشابه با قيمت بالاتر خريداري مي‌شود.

    بنابراين قدرت خريد پول هم كاهش مي‌يابد. هزينه ديگر، تغییر در رتبه بندی ریسک کشور هدف است. افزایش یا کاهش ریسک موجب زیاد و کم شدن هزینه ­های معاملات می­ گردد. هزینۀ دیگر آن روانی است که موجب می­ شود سرمایه گذاران با تردید به فرصت­ های سرمایه گذاری نگاه کنند. (3).

    اثربخشي تحريم اقتصادی

    اساساً تحريم از نظر اقتصادی موجب انحراف مسير طبيعي مبادلات تجاری ، مالی در سطح منطقه و بين‌المللي است. به طور طبيعي معامله بين كشورها اين­گونه است كه خريدار متقاضي بهترين و كيفي‌ترين كالا با نازل­ترین قیمت است و كشور فروشنده نيز بهترين توليدات را صادر مي‌كند.

    زماني كه تحريم شروع مي‌شود،  باعث می­گردد روابط غیررسمی  تجاري، مالی و اقتصادی ایجاد شود؛ اما در سطح كشور تحريم شده، موجبات شکل گیری اقتصاد زیر زمینی یا اقتصاد سیاه را پدید می­ آید که از مهم ترین مصادیق اقتصاد زیر زمینی همانا پدیدۀ  قاچاق کالا و ارز است

    کلید واژه ها

    تحريم اقتصادي، تحریم مالی، تحریم تجاری، اقتصاد زیرزمینی، تحریم چند جانبه، تحریم سازمان ملل.

    ارجاعات

    1- واژه نامۀ اقتصاد پنهان. معاونت پژوهش و آمار ومطالعات ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز، 1388، ص46

    2- تحريم اقتصادي چيست، چرا و چگونه.  نشریۀ  اقتصاد، روند اقتصاد، شماره 19،1385، ص19.

    3- جهاد اقتصادي در عرصۀ مبارزه با قاچاق كالا و ارز. ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز رياست جمهوري، 1390، ص 155

                           

نظر شما