You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • فساد          Corruption 

    فسادعبارت است ازهرگونه فعل یا ترک فعلی که توسط هر شخص حقیقی یا حقوقی به صورت فردی، جمعی یا سازمانی که عمداً و با هدف کسب هرگونه منفعت یا امتیاز مستقیم یا غیرمستقیم برای خود یا دیگری، با نقض قوانین و مقررات کشوری انجام پذیرد؛ یا ضرر و زیانی را به اموال، منافع، منابع یا سلامت و امنیت عمومی یا جمعی از مردم وارد نماید نظیر رشاء، ارتشاء، اختلاس، تبانی، سوءاستفاده از مقام یا موقعیت اداری، سیاسی، امکانات یا اطلاعات، دریافت و پرداخت های غیرقانونی از منابع عمومی و انحراف از این منابع به سمت تخصیص های غیرقانونی، جعل، تخریب یا اختفاء اسناد و سوابق اداری و مالی.(1)

    تعریف لغوی فساد شامل تباه شدن (ترجمان علامۀ جرجانی)، ضد صَلاح، به ستم گرفتن مال کسی را، تباهی، خشکسال، فاسد، تباه، گزند و زیان، ظلم وستم) لغت نامه دهخدا( تباه شدن، متلاشی شدن، از بین رفتن، تباهی، خرابی، نابودی، فتنه، آشوب،  لهو و لعب، کینه، دشمنی) فرهنگ معین) معنی گردیده است. همچنین فساد در لغت به معني تباهی، تباه شدن، نابود شدن، از بين رفتن، فتنه، آشوب، زيان، كينه، دشمني، ظلم، شرارت، بدكاري، بيماري، پوسيدگي، اضمحلال، چركي شدن عضو، ضد صلاح و به ستم گرفتن مال كسي است(2). واژۀ لاتین فساد « برای نخستین بار توسط ارسطو و بعدهاسیسرون (3) به‌کار رفت »، از ريشه لاتيني (Rumpere) و به معني شكستن يا نقص كردن است و آنچه كه شكسته يا نقض مي­شود، مي­تواند يك شيوه رفتاري، اخلاقي يا اجتماعي يا مقررات اداري باشد.


    سنیور(4) فساد را عملی پنهانی برای کسب چیز یا خدمتی برای شخص سوم می­داند، به شکلی که او بتواند اعمالی انجام دهد که منافعی برای خودش یا شخص سوم یا هر دو داشته باشد و عامل فساد در آن دست داشته باشد. (5)


    در مباحث فلسفی، الهی یا اخلاقی، فساد به انحراف معنوی یا اخلاقی گفته می‌شود. فساد شامل اعمال متعددی ازجمله رشوه و اختلاس است. فساد دولتی یا سیاسی زمانی اتفاق می‌افتد که یک مسئول یا کارمند دولتی از ظرفیت‌های رسمی برای مقاصد شخصی بهره‌گیری کند. فساد به معنی استفادۀ غیرمجاز از قدرت عمومی برای منافع خصوصی است و در اصطلاح عبارت است از، اعمال افراد خاصي كه به منظور دستاوردهاي شخصي از موقعيت شغلی و اختیارات خود سوء استفاده مي نمايند.

    فساد در اصطلاح دارای معانی کمی متفاوت است که متناسب با دامنۀ آن، تعریف زیر برای آن ارائه می گردد:

    • فساد عبارت است از، سوءاستفاده از قدرت عمومى به نفع منافع خصوصى(6).
    • فساد، عبارت خواهد بود از نقصان و عدم تمامیّت عمل از آن جهتى که مورد رغبت است.
    • فساد معنای مقابل درستکاری است.
    • فساد در مقابل صَلاح است و به هر کار تخریبی فساد می گویند. بنابر این هر کاری که در جهت نقص و تخریب باشد یا افراط وتفریط درمسائل فردی و اجتماعی باشد، عنوان فساد بر او صدق می کند(7)
    • فساد خارج شدن از حد اعتدال است، چه زیاد باشد یا کم باشد و متضاد صلاح است. مورد استعمالش در جان، بدن و اشیایی است که از حد اعتدال و مستقیم خارج شده­اند». در هر عمل تخریبی استعمال می­شود؛ بنابراین هر کاری که در او نقص باشد، و هرگونه افراط و تفریط در مسائل فردی و اجتماعی مصداق فساد است.

    در تعريفي ديگر فساد به معني شكستن يا نقض كردن است؛ بدين معنا كه چيزي شكسته يا نقض مي­شود و اين شکستن یا نقض مي­تواند شامل قوانين، قواعد يا مقررات اداري و دولتی باشد. بدین معنی كه يك مجموعه را از اهداف و كاركرد هاي خود باز دارد (8).

    بر اساس تعاریف و دسته بندی های انجام شده، مصادیق رایجی را در جامعه برای فساد می­توان بر شمرد. تعدادی از این مصادیق شامل: اختلاس، رشاء (رشوه دادن) و ارتشاء (رشوه گرفتن). حیف ومِیل اموال دولتی، رانت خواری، باند بازی، حزب گرایی (در مقابل حق گرایی)، فامیل سالاری (در مقابل شایسته سالاری)، باند سالاری (در مقابل شایسته سالاری)، روابط نامشروع، رذائل اخلاقی، روابط ناسالم اداری، حاکمیت سازمان­ های غیر رسمی به جای سازمان های رسمی وغیره است.

    فساد می‌تواند در ابعاد مختلفی رخ دهد: الف) فساد صغیر، فسادی که منافع کمی برای اشخاص محدود کسب کند، این فساد در ابعاد کوچک و درون چارچوب­ های اجنماعی و عرف­ های حاکم روی می ­دهد. ب)فساد کبیر، فسادی که در ُبعد دولت و ابعاد بزرگ روی می‌دهد. این فساد در بالاترین سطوح دولتی اتفاق می‌افتد و نیازمند واژگونی نظام سیاسی، اقتصادی و قانون‌گذاری است.

    ج)فساد نظام ­مند که در ساختار زندگی روزمرۀ مردم در اجتماع رایج است و نشانه-های جرایم سازمان‌یافته را دارد. فساد نظام مند، فسادی است که در وهلۀ نخست به دلیل ضعف در یک سازمان یا فرایند آن اتفاق می‌افتد و در آن می‌توان از عاملان منفردی نام برد که درون نظام به فساد می‌پردازند.

    فساد ممکن است در بخش‌های متفاوتی از جمله بخش دولتی، بخش خصوصی، سازمان‌های غیردولتی، صنعتی و اقتصادی روی دهد. اشکال مختلف فساد دراین بخش ها  شامل رشوه، اخاذی، رانت، اختلاس، سوء استفاده از اختیارات و موقعیت شغلی، استفاده غیر مجاز از اموال دولتی و مانند آن، است.

    انواع فساد بر اساس حوزه ­های وقوع فساد، شامل فساد اقتصادی، فساد سیاسی، فساد اعتقادی، فساد اخلاقی، فساد اجتماعی و فساد اداری است. در بسیاری از مواقع این موارد به صورت ترکیبی ملاحظه می­شود. به طور مثال وقتی شاهد فساد اقتصادی هستیم، به طور هم زمان فساد اخلاقی یا سیاسی هم بروز کرده است.

    فساد درسازمان پلیس «فساد پلیسی» نوع خاصی از سوء رفتار پلیس است که برای کسب منافع مالی، منافع شخصی و غیره، در راستای عدم اجرای وظایف و مأموریت قانونی صورت می گیرد.

    به عنوان مثال چشم‌پوشی از وقوع جرم یا دریافت رشوه در ازای عدم گزارش ارتکاب جرم در موارد مرتبط با مواد مخدر، قاچاق کالا، سرقت،حلقه‌های فحشا یا فعالیت‌های غیرقانونی نوع رایجی از فساد پلیس است. نوع دیگری از فساد پلیسی به  انجام تحقیقات و تغییر قوانین به شکلی که به ­طور غیر قانونی از متهمان یا مظنونان رفع اتهام شود، مرتبط است.

    کلید واژه ها

    فساد، فساد نظام مند، انواع فساد، فساد پلیسی.

    ارجاعات

    1-     قانون ارتقاء سلامت نظام اداری و مقابله با فساد، مصوب 3/ 10 / 1390

    2-     فرهنگ عميد. تهران : انتشارات امير كبير،1381، ص916.

    3-     سیسرون ( زاده 106- درگذشته 43 پیش از میلاد ) خطیب معروف رومی بود .مارکس تولیوس سیسرو خطیب، سیاست مدار و نویسنده رومی، متولد 03,01,106 قبل از میلاد در «آرپی نوم» (1) و مقتول در «فورمیا» (2) به تاریخ 07,12,43 قبل از میلاد بود.

    4-     Senior.

    5-     Senior, I. (2006), Corruption - The World’s Big C., Institute of Economic Affairs, London

    6-     http://www.bashgah.net

    7-     http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa 

    8-     واژه نامه اقتصاد پنهان. معاونت پژوهش و آمار و اطلاعات ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز، 1388، ص81.

     

     

     

     

نظر شما