You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • پروفایل ناخالصی­های مواد اعتیاد آور     Determination of impurity profiles of drugs

    مطالعه ویژگی اختصاصی ناخالصی های همراه مواد اعتیاد آور، برای یافتن ارتباط بین نمونه های مشابه است(1).

    تعیین پروفایل، در علوم اطلاعات، به یافتن ارتباطات بین داده های مختلف اشاره دارد. پروفایل، مجموعه ای از داده های همبسته است که شناخت کمّی یا کیفی آن، برای شناسایی یک موضوع به عنوان عضوی از یک طبقۀ خاص، اهمیت دارد(2).پروفایل قانونی به طور کلی با استفاده از فناوری داده کاوی به دست می ­آید و وسیله ­ای است که توسط آن الگوهای مرتبط کشف می­شوند و پروفایل ­ها از مقادیر زیادی از اطلاعات به دست آمده، تعیین می­ گردند.

     تجزیه شیمیایی نمونه ­ها برای تعیین نوع و غلظت نسبی سازنده ­ها و تعیین تشابه و اختلاف بین نمونه های مواد مخدر و به عبارت دیگر تعیین پروفایل ناخالصی های مواد مخدر امری ضروری است.تعیین پروفایل مواد مخدر، نه تنها نیروهای عملیاتی پلیس را در پاسخ دادن به سؤالات مورد نظر یاری می­ دهد، بلکه برای اطلاع رسانی به جامعه در مورد ترکیبات مواد مصرفی در امر پیشگیری نیز حائز اهمیت است(3).

    مهم ترین کاربرد تعیین پروفایل مواد مخدر، این است که با استفاده از ارتباط شیمیایی بین نمونه ­های کشف شده در مکان ها یا زمان­های متفاوت، می توان به ارتباط بین آن ها پی­برد یا به صراحت اعلام کرد که دو نمونه مکشوفه، هیچ ارتباطی با هم ندارند. وجود یا عدم ارتباط بین دو یا چند نمونه مکشوفه، ممکن است حقایق زیادی را دربارۀ  آنها روشن سازد. ارتباط بین گروه های تولید و توزیع کننده، مکان یا منشأ جغرافیایی تولید نمونه و میزان امکانات موجود در آن و روش تولید نمونه و نوع پیش سازهای احتمالی بکار رفته، ازجمله اطلاعاتی است که از طریق تعیین پروفایل ناخالصی­ ها، ممکن است به آن دست پیدا کنیم(4).

    انواع ناخالصی ­های موجود در مواد مخدر را می­توان به سه دسته تقسیم کرد: 1) ناخالصی ­های موجود در مواد اولیه­ ای که هنگام استخراج مواد طبیعی، از گیاهان باقی می­ ماند. 2) محصولات جانبی، که هنگام ساختن  مواد مصنوعی در آزمایشگاه، به وجود می­آید. 3) مواد افزودنی، که در مراحل مختلف تولید تا مصرف، به مواد مخدر افزوده می ­شود(5)

    ناخالصی ­های موجود در مواد مخدر، که با روش­های یکسان در محل ­های مختلف ساخته می­شوند؛ ممکن است از نظر نوع، یکسان باشند؛ اما از نظر ترکیب نسبی و غلظت، تفاوت­های زیادی با هم دارند؛ به نحوی که با تعیین غلظت این ناخالصی­ها می­توان یک «اثر انگشت» برای هر نمونۀ مکشوفه دست یافت(6).

    برای تعیین اثر انگشت شیمیایی از روش های مختلفی استفاده می­شود که پرکاربرد ترین آنها عبارت اند از: 1) کروماتوگرافی لایه نازک(TLC)؛ 2) کروماتوگرافی گازی(GC)؛ 3) کروماتوگرافی گازی- طیف سنجی جرمی(GC-MS)؛ 4) کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC)؛ طیف سنجی جذب اتمی (AAS) (7).

    برای نمونه، بررسی تعدادی از قرص های اکستازی مکشوفه در ایران نشان می ­دهد که این گونه قرص­ ها نه تنها از لحاظ فیزیکی به صورت کاملاً غیر استاندارد هستند، بلکه تعیین پروفایل آنها نشان داده است که مخلوط پیچیده ­ای شامل مواد اولیه باقی­مانده مانند افدرین، استامید و فنل، محصولات جانبی تولید شده مانند آزیدرین ها و آمینوفتالیمید و مواد افزودنی فراوانی از جمله کافئین، ترامادول، دیازپام و فنوباربیتال هستند؛ که تمتمی مواد فوق، شیمیایی وخطرناک هستند؛ زیرا در بسیاری از موارد سرطان زایی آنها به اثبات رسیده است.

     تحقیقات پلیس بر روی قرص ­های اکستازی، نشان داده است که تنها 13 درصد از قرص ­های مورد مطالعه دارای ماده مؤثر اکستازی (روان­گردان) هستند، بنابراین اکثر قرص ­های اکستازی که با اسامی اغوا کننده در کشور ما به فروش می­رسد نه تنها دارای مواد روان گردان نیستند؛ بلکه دارای مواد افزودنی خطرناک هستند. جوانان نیز فریب خورده و به طمع برخورداری از مواد روان گردان، قرص های قلابی را خریداری می ­کنند.

    تعیین پروفایل ناخالص ی­های کراک وهرویین در کشور نیز حاکی از وجود افزودنی­هایی مثل کافئین، استامینوفن، فنوباربیتال، دیازپام، دکسترومتورفان، لیدوکائین، متامفتامین و فنل فتالئین از یک سو و محصولات جانبی حین تولید شامل استیل کدئین و مونو استیل مرفین ازسوی دیگر است.این بررسی از وجود آلکالوئیدهای تریاک که از ابتدا با مرفین همراه بوده اند نیز خبر می­ دهد(9).

    کلید واژه ­ها

    اثر انگشت شیمیایی، تعیین پروفایل ناخالصی­ ها، ویژگی­ های اختصاصی مواد مخدر.

    ارجاعات

    1-     باهری، تهمینه.تعیین پروفایل ناخالصی­های مواد مخدر. مطالعات مبارزه با مواد مخدر، سال اول، شماره دوم و سوم، پاییز و زمستان 1388، صص29-22.

    2-     Sommer,peter; Geradts, zeno; Forensic implications of identity Management system; FIDID; 9 January 2006:41.

    3-     http://www.hormoozgannews.com/pages/Printable-news-240.html

    به نقل از پایگاه اطلاع رسانی پلیس در مصاحبه اختصاصی با رییس دفتر تحقیقات کاربردی مبارزه با مواد مخدر.

    4-     باهری، تهمینه. همان.

    5-     احتشامی، علی. کلیات و طبقه بندی مواد مخدر. تهران: دانشگاه علوم انتظامی، 1385، ص20.

    6-     باهری، تهمینه. همان

    7-     همان.

    8-     باهری، تهمینه. همان.

نظر شما