You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان: جی ­اچ ­بی

    معرف

    1. معادل انگلیسی: (GHB (Gamma-hydroxybutyrate

    2. تعریف

    جی­اچ­بی، نامی اختصاری برای گاما هیدروکسی بوتیریک اسید است؛ داروی بی­رنگ و بدون بو که به­طور غیرقانونی برای اهداف «تفریحی» و ناتوان کردن قربانی «تجاوز جنسی» استفاده می‌شود. جی­اچ­بی تضعیف‌کننده قوی سیستم عصبی مرکزی است (فرهنگ لغت پزشکی،2018).

    این دارو در درمان حمله خواب کاربرد دارد و آثار کوتاه­مدت مصرف آن شامل سرخوشی، گیجی، تهوع و استفراغ، از دست دادن حافظه و عدم هوشیاری و کاهش ضربان قلب و تنفس، کُما و مرگ است. (مؤسسۀ ملی سوءاستفاده از دارو، 1:2014).

    متن

    در مادۀ 8 قانون مبارزه با مواد مخدر ایران مصوب سال 1376، نام گاما هیدروکسی بوتیریک اسید در کنار موادی مثل هروئین، مرفین، کوکائین و متامفتامین ذکر شده است که حمل و نگهداری، خرید و فروش، تولید، توزیع و ارسال آن مشمول مجازات خواهد بود (قانون مبارزه با مواد مخدر، 1396: 10). بنابراین مأموران پلیس برای انجام وظایف خود لازم است با ویژگی­های ظاهری و آثار این ماده آشنا باشند تا بتوانند نقش مؤثری در جلوگیری از خرید و فروش و درنتیجه شیوع مصرف این ماده ایفا کنند.

     جی­اچ­بی به­طور طبیعی در بدن پستاندارانی که دارای خواب زمستانی هستند، برای کمک به مغز در تحمل کمبود اکسیژن تولید می‌شود. این ماده به­عنوان «متابولیت گاما آمینو بوتیریک اسید[1]» که یک انتقال­دهنده عصبی بازدارنده است در مغز انسان یافت می‌شود. البته مقدار جی­اچ­بی طبیعی ناشی از متابولیت در مغز بسیار کمتر از غلظت آن در اثر سوء­مصرف این ماده است. همچنین این ماده به­دلیل فرایند تخمیر در برخی مشروبات الکلی به مقدار بسیار کم یافت می‌شود. برای نخستین بار در سال 1874 م. یک شیمی­دان روسی این ماده را ساخت. برای تولید جی­اچ­بی مصنوعی، ماده‌ای شیمیایی به نام جی­بی­ال[2](حلالی صنعتی که اغلب برای تمیز کردن زمین به­کار می‌رود) با قلیاب یا باز­کننده مجاری فاضلاب مخلوط می‌شود. در سال­های دهۀ 1960 پژوهش­هایی دربارۀ اثر بیهوش­کنندگی جی­اچ­بی انجام شد. تحقیقات نشان داد جی­اچ­بی در پیشگیری از درد چندان مؤثر نیست و هیچ­گاه به­تنهایی به‌عنوان مادۀ بیهوشی از آن استفاده نشد. جی­اچ­بی باعث افزایش تولید هورمون رشد می‌شود و به همین دلیل مورد توجه ورزشکاران قرار گرفت و بسیاری از بدنسازان برای افزایش حجم عضلات و کاهش چربی شروع به استفاده از آن کردند. این دارو در درمان نارکولپسی[3] (بیماری حمله خواب) و همچنین برای درمان علائم ترک الکل به­کار می‌رود و می‌تواند در کنار سایر داروها در درمان وابستگی به الکل مؤثر باشد (زائومین[4] و همکاران، 2019:62).



    گاما هیدروکسی بوتیریک اسید در شکل پودری و محلول


     ساختار مولکولی گاما هیدروکسی بوتیریک اسید

    جی­اچ­بی، ماده‌ای تحت کنترل

    در سال­های اواخر دهۀ 1980، گزارش‌های زیادی دربارۀ بیماری­های مرتبط با جی­اچ­بی داده شد (نوردنبرگ[5]، 1:2000). علائم، از تهوع تا حمله صرع و رفتن به حالت اغما، متنوع بود. در سال 1990، ادارۀ غذا و داروی آمریکا[6] اعلام کرد که مصرف جی­اچ­بی، جز در پروتکل‌های تأیید شدۀ اداره غذا و دارو و تحت نظارت پزشک، ناایمن و غیر­قانونی است و در سال 2000 م. این ماده در جدول شمارۀ 1 قانون مواد تحت کنترل آمریکا[7] قرار گرفت. «نمک سدیم جی­اچ­بی» با نام تجاری زایرم[8] در جدول شمارۀ 3 داروهای تحت کنترل قرار دارد و با تجویز پزشک و تحت برنامۀ دسترسی محدود بیمار به­صورت قانونی مصرف می‌شود (کارتر[9] و همکاران، 2009: 104).

    سوء­مصرف

    جی­اچ­بی به شکل مایع بدون رنگ و بو و یا به­صورت پودر سفید، توسط خرده­فروشان خیابانی یا از طریق اینترنت برای مصرف غیر­قانونی فروخته می‌شود. جی­اچ­بی به­صورت خوراکی مصرف می‌شود، کمی مزه شوری یا صابونی دارد و اغلب با الکل یا یک نوشیدنی مخلوط می‌شود. در مجالس شبانه و محافل خوش­گذرانی، جی­اچ­بی معمولاً به‌صورت مایع در بطری آب، شیشه دارو یا حتی تفنگ آب­پاش فروخته می‌شود. گاهی توزیع­کنندگان، آب­نبات­هایی ارائه می‌کنند که به جی­اچ­بی آغشته است. یک دوز متوسط مصرف جی­اچ­بی، 1 تا 5 گرم است. مصرف­کننده 15 تا 30 دقیقه پس از خوردن جی­اچ­بی، تأثیر آن را احساس می‌کند و سرخوشی ناشی از آن معمولاً 3 تا 6 ساعت باقی می‌ماند. جی­اچ­بی باعث احساس سرخوشی و آرامش در فرد می‌شود که مشابه احساس فرد پس از نوشیدن الکل است، ولی مصرف مقادیر زیاد آن می‌تواند گرفتاری­های جسمانی خطرناکی در پی داشته باشد (میرو[10] و همکاران، 2017: 277).

    نام های خیابانی جی­اچ­بی: مایع ایکس[11]، اکستازی مایع[12]، مایع جی[13]، بچه جورجیایی[14]، گاما او اچ[15]، فانتسی[16]، آب شور[17]، اسکوپ[18]، هورمون زیاد در وقت خواب[19]، خواب طبیعی 500[20]، سوماتوماکس[21].

    شکل­‌های غیر­قانونی متداول جی­اچ­بی، به­صورت مایع شفاف، پودر سفید (مثل نمک)، قرص یا کپسول عرضه می‌شود (اصطلاحات و اطلاعات مواد مخدر،55:1390).

    عوارض سوء­مصرف

    آثار کوتاه­مدت جی­اچ­بی عبارت­اند از: تهوع، استفراغ، توهم، سرگیجه، هذیان، افسردگی، کاهش فشار خون، فراموشی و کاهش هوشیاری. مصرف­کننده ممکن است احساس ضعف کند و دچار اشکال در تنفس، کاهش تعداد ضربان قلب، گیجی و بی­قراری شود. همچنین باعث می‌شود فرد دید محیطی و هماهنگی حرکات را از دست بدهد. این عوارض معمولاً هفت ساعت پس از مصرف از بین می‌رود، ولی احساس سرگیجه ممکن است تا دو هفته ادامه یابد. ترکیب جی­اچ­بی با الکل یا با مواد دیگر، آثار خطرناک کوتاه­مدت آن را بر روی بدن افزایش می‌دهد. در مصرف طولانی­مدت جی­اچ­بی، احتمال اعتیاد به آن وجود دارد (میتو، داراکجیان و باش[22]،10:2001).

    قابلیت اعتیادآوری

    مصرف تفریحی طولانی­مدت جی­اچ­بی، احتمال اعتیاد به آن را در پی دارد. اعتیاد زمانی رخ می‌دهد که بر اثر مصرف مکرر، تعادل طبیعی چرخۀ مغز که پاداش، حافظه و شناخت را کنترل می‌کند مختل شده و منجر به مصرف اجباری این ماده شود. با توقف مصرف، علائم ترک شامل بی‌خوابی، اضطراب، تندی ضربان قلب، رعشه، عرق کردن زیاد و توهم بروز می­کند. جوانان بیشترین مصرف­کنندگان جی­اچ­بی را تشکیل می‌دهند. ترک جی­اچ­بی می‌تواند دشوار باشد. کسانی که با نظارت پزشک، برنامه ترک را در پیش می‌گیرند، باید به مدت 7 تا 14 روز در بیمارستان بستری شوند. درمان علائم ترک این ماده، علامتی و حمایتی است و داروهای آرام­بخش و خواب­آور از دسته بنزودیازپین‌ها برای کاهش علائم ترک تجویز می‌شود.

    جی اچ بی، داروی تجاوز[23]

    از­آنجا­که جی­اچ­بی، بی­بو است، برای متجاوز جنسی، ریختن آن در نوشیدنی قربانی بدون اینکه متوجه شود، آسان است. در بیشتر موارد، مزه نوشیدنی، طعم ماده درون آن را می‌پوشاند و قربانی زمانی متوجه می‌شود چیزی به او خورانده شده که دیگر دیر است. جی­اچ­بی از این نظر مادۀ مؤثری در تجاوز است که مقدار کمی از آن برای بیهوش کردن قربانی و ناتوان کردن او در برابر آزار جنسی کافی است. این ماده باعث فراموشی نیز می‌شود؛ از­این­رو قربانی چیزی به یاد نمی‌آورد و جستجوی کمک پس از آزار جنسی برای او دشوار می‌شود. به­علاوه جی­اچ­بی به­سرعت از بدن دفع می‌شود. اغلب چند ساعت پس از خوردن این ماده، یافتن آن در بدن غیرممکن است ؛ بنابراین اثبات وجود این ماده در قربانی دشوار می‌شود. به گفتۀ مرکز ملی اطلاعات مواد[24] امروزه جی­اچ­بی، رایج‌ترین ماده تجاوز است (برونت[25] و همکاران،2016:2).

    تداخل دارویی

    داروهای ایدز، موسوم به ساکوی ناویر[26] و ریتوناویر[27]، تداخل جدی و مهلک با جی­اچ­بی دارند. مصرف همزمان الکل یا سایر مواد آرام­بخش با جی­اچ­بی می‌تواند خطر مصرف بیش از حد[28] را افزایش دهد. با توجه به اینکه این ماده حاوی میزان زیادی سدیم است، مصرف آن می‌تواند در افرادی که در آنها میزان ورودی سدیم محدودیت دارد، مشکل ایجاد کند (میلر[29]،269:1393-264).

    واژه‌های کلیدی: داروی تجاوز، داروی آرام­بخش، سوء­مصرف دارو، جی­اچ­بی.

    منابع

    دفتر مقابله با جرم و مواد مخدر سازمان ملل (1390). اصطلاحات و اطلاعات مواد مخدر، ترجمه حسین نوری نژاد، تهران: انتشارات پلیس مبارزه با مواد مخدر ناجا.

    میلر، ریچارد لاورنس (1393). فرهنگ داروهای اعتیاد آور، ترجمه سید امیر اقوایی، تهران: انتشارات ناجی نشر

    Brunt T.M., Martijnvan N., Rama K., Boukje D., Corde J., (2016)

    Stimulants, Club and Dissociative Drugs, Hallucinogens, Steroids, Inhalants and International Aspects, Neuropathology of Drug Addictions and Substance Misuse Volume 2, chapter 46, 491-499

    Carter, L.P., Pardi, D., Gorsline, J., Griffiths, R.R., 2009a. Illicit gamma-hydroxybutyrate (GHB) and pharmaceutical sodium oxybate (Xyrem): differences in characteristics and misuse. Drug Alcohol Depend. 104, 1–10.

     

    Med terms medical dictionary a-z list / gamma hydroxybutyrate (ghb) definition, (2018) Retrieved from https://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=14015

     

    Miró, Ò., Galicia, M., Dargan, P., Dines, A.M., Giraudon, I., Heyerdahl, F., Hovda, K.E.,

    Yates, C., Wood, D.M., (2017). Intoxication by gamma hydroxybutyrate and related

    analogues: clinical characteristics and comparison between pure intoxication and

    that combined with other substances of abuse. Toxicol. Lett. 277, 84–91.

    Mitto,K., Darakjian, J., Basch, J., (2001). Gamma-hydroxybutyric acid: Patterns of Use, Effects, and Withdrawal. American Journal on Addictions 10(3), 232-241

    National Institute on Drug Abuse (NIDA), (2014), Commonly Abused Drugs Charts. Retrieved December 2019 from: https://www.drugabuse.gov/sites/default/files/drugfacts_clubdrugs_12_2014.pdf

    Nordenberg, T., (2000), The Death of the Party: All the Rave, GHB’S Hazards Go Unheeded, FDA Consumer Magazine, Mar-Apr;34(2):14-6, 18-9. Retrieved 2019, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10783685

    Xiao-Min X., You-Dong W., Yang L., Zuo-Xiao L., (2019) Gamma-hydroxybutyrate (GHB) for Narcolepsy in Adults: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis, Sleep Medicine, 64, 62-70, Retrieved from: https://doi.org/10.1016/j.sleep.2019.06.017

     

     

    منابع بیشتر برای مطالعه

     کولهوفر، تارا (1389). مجموعه حقایق آشکار از مواد مخدر، اکستازی و سایر مواد محفلی، ترجمه سید مهرداد مظفر و رشاد مردوخی، تهران: انتشارات دفتر تحقیقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر.

     



    [1] gamma-aminobutyric acid (GABA)

    [2] Gamma-butyrolactone(GBL)

    [3] narcolepsy

    [4] Xiao-Min

    [5] Nordenberg

    [6] Food and Drug Administration (FDA)

    [7] در سال 1970م. دولت آمریکا «قانون مواد تحت کنترل» را تصویب کرد که در آن، مواد بر اساس مصرف پزشکی، ایمنی و توانایی اعتیادآوری، در پنج دسته یا جدول طبقه‌بندی شده است. مواد جدول 1، قدرت اعتیادآوری بالا دارند و امروزه کاربرد قابل قبول پزشکی در ایالات­متحده ندارند و مصرف آنها عاری از خطر نیست. قدرت اعتیادآوری مواد جدول 3، در مقایسه با مواد جدول 1 کمتر است و اکنون کاربرد قابل قبول در پزشکی دارند.

    [8] Xyrem

    [9] Carter

    [10] Miró

    [11] Liquid X

    [12] Liquid Ecstasy

    [13] G Liquid

    [14] Georgia home boy

    [15] Gamma-OH

    [16] Fantasy

    [17] Salty Water

    [18] Scoop

    [19] Great Hormones at Bedtime

    [20] Natural Sleep 500

    [21] Somatomax

    [22] Mitto, Darakjian, Basch

    [23] Date rape drug

    [24] National Institute on Drug Abuse (NIDA)

    [25] Brunt

    [26] Saquinavir

    [27] Ritonavir

    [28] overdose

    [29] Miller

نظر شما