You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • گیاه شاهدانه                Cannabis

    گیاهی یک ساله، با برگ‌های قطره‌ای است. میوه‌ی این گیاه ریز و روغنی بوده و خاصیت آرامش‌بخش، دارد که از آن برای درمان نیز استفاده می‌شود (1).

    شاهدانه از گیاهان زراعی قدیمی است، که احتمالا موطن اصلی آن آسیای مرکزی می‌باشد و بیش از 4500 سال سابقه کشت دارد. کانابیس ساتیوا (Cannabis Sativa) یا کنف هندی (Indian hemp) معروف به گیاه شاهدانه، قرن‌ها برای مصارف طبی کاشته می‌شده است. این گیاه، به صورت خودرو در اکثر نقاط جهان رشد می‌کند و گیاهی است یک ساله و دو پایه. گل‌های نر به صورت خوشه‌ای، روی پایه‌ی نر که باریک‌تر است قرار دارند و گل‌های ماده به شکل سنبله در کنار برگچه‌ها روی پایه ماده، ظاهر می‌شوند. شاهدانه، بوته‌ای است که ارتفاع آن تا دو متر (و نژاد آمریکایی آن تا چهار متر) هم می‌رسد. الیاف نه چندان لطیف آن، که از اندام‌های مومانند قسمت‌های فوقانی گیاه گرفته می‌شود - برای تهیه پارچه‌های ضخیم که در گونی‌بافی استفاده می‌شود، کاربرد دارد (2).

     شاهدانه، گیاهی بهاره است. به همین علت، در مناطق مختلف از حدود اوایل تا اواسط بهار -در صورت مساعد بودن شرایط جوی و دما - بذرپاشی انجام می‌شود؛ تا با در نظر گرفتن طول دوره رشد گیاه، گل‌دهی آن به موقع انجام و محصول نیز در شرایط مساعد، رسیده و برداشت شود. پایه‌های نر گیاه، زودتر از پایه‌های ماده می‌رسند. به‌طور کلی، اگر هدف از کاشت گیاه، تولید الیاف باشد، پایه‌های نر و ماده باهم برداشت می‌شود؛ ولی در اهداف دیگر، معمولا پایه‌های نر با دست برداشت می‌شوند و سه هفته بعد از آن، نوبت به برداشت پایه‌های ماده می‌رسد. زمان برداشت پایه‌های نر، هنگامی است که گل می‌دهند (3).

     دانه‌های (تخمِ) شاهدانه، که از تخمدان گل‌های گیاه مؤنث به دست می‌آید، به عنوان غذای پرندگان و گاهی به صورت پخته در آجیل، استفاده می‌شود. این دانه‌ها روغنی بوده و روغن استخراج شده از آن، در داروسازی و نیز تولید صابون، استفاده می‌شود. این دانه‌ها، خواص توهم زایی ندارند. دانه‌های شاهدانه حاوی 35-30 درصد روغن خشک و سبزرنگ هستند (4).

     شاهدانه، نسبت به سرما حساس بوده و در دوره رشد آن، نباید سرما و یخبندان وجود داشته باشد؛ چون باعث از بین رفتن گیاه جوان می‌شود (5). بیشترین کاربرد شاهدانه، در چین و هندوچین است. تمام قسمت‌های گیاه،در طب سنتی چین، کاربرد دارویی داشته است. قسمت‌های مختلف گیاه، اعم از برگ‌ها، گل‌ها، سرشاخه‌های نرم و صمغ گیاه شاهدانه، برای تهیه مواد توهم‌زا استفاده می‌شود. اثر مواد توهم‌زای تهیه شده از گیاه شاهدانه، به میزان تتراهیدروکانابینول (THC) موجود در ماده، بستگی دارد. هرچه THC موجود در ماده بیشتر باشد، اثر توهم زایی آن بیشتر است (6). گیاه‌شناسان، مقدار ماده رزینی گیاه شاهدانه را، به آب و هوای محل رویش گیاه نسبت می‌دهند. آنان معتقدند که هرچند گیاه در آب و هوای گرم و مرطوب یا معتدل گرمسیری رشد خوبی دارد؛ اما مشاهدات نشان می‌دهد که آب و هوای گرم و خشک، باعث افزایش تولید ماده رزینی می‌گردد. اعتقاد به این نظریه، از این‌رو قوت گرفته است که گیاهان شاهدانه، در هوای گرم و خشک نواحی هیمالیا، قسمت‌هایی از آفریقا و دامنه‌های کوه‌های آند و کوه‌های جنوب آمریکا، ماده رزینی نسبتاً زیادی تولید کرده‌اند (7).

    واژه های کلیدی:

    شاهدانه، کانابیس، ساتیوا- ال.

    ارجاعات:

    Cannabis sativa information from NPGS/GRIN".www.ars-grin.gov.Retrieved 1-       2008-07-13.

    به نقل از

    http://en.wikipedia.org/wiki/Cannabis#cite_note-grin

    2- کاکویی، عیسی. گامی در شناخت مواد مخدر و روانگردان؛ تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ صص: 98-96. 1387.

    3( http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=شاهدانه&Rand=0 دانشنامه رشد به آدرس:

    4- نعمت‌الهی، محمدرضا. گیاه شاهدانه: ساتیوا ال؛ تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ صص: 28-27. 1389.

    5- همان.

    6- احتشامی، علی. کلیات و طبقه بندی مواد مخدر، چاپ دوم؛ تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛ ص45. 1385.

    7- نعمت‌الهی، محمدرضا. گیاه شاهدانه: ساتیوا ال. همان. صص: 30-29.

     

نظر شما