You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • امنیت فرهنگی                cultural security

     مصونیت فرهنگ فرد و جامعه، از هرگونه تعرض و تهدید را امنیت فرهنگی می نامند (1). به عبارت دیگر امنیت فرهنگی عبارت از ایجاد وضعیتی مطمئن، آرام­بخش وخالی از هرگونه تهدید و تعرض است كه انسان نسبت به دین، افكار، اخلاق، آداب و رسوم، باورها و ارزش­ها، میراث فرهنگی، آثار ادبی و... تدارك دیده است (2).

    برای اینكه نقش و ارزش امنیت را برجسته تر و گویاتر ارائه بدهیم به بخشی از جنبه های ارزشمند فرهنگ، از نگاه برجستگان عصر، مانند امام خمینی- رضوان الله تعالی علیه- و علامه مطهری و رهبر معظم انقلاب اشاره می­كنیم: امام خمینی(ره) می­فرماید:

    بی شك والاترین و بالاترین عنصری كه در موجودیت هر جامعه دخالت اساسی دارد فرهنگ آن جامعه است. اساساً فرهنگ هر جامعه هویت و موجودیت آن جامعه را تشكیل می­دهد (3).

    شهید بزرگوار علامه مطهری ارزش و نقش فرهنگ را در پیشرفت جوامع و تمدن بشری مورد بحث قرار داده است و می­گوید:

    پیامبران در گذشته، اساسی ترین نقش­ها را در اصلاح و بهبود و پیشرفت جوامع داشته ­اند، تمدن بشر، دو جنبه دارد، مادی و معنوی. جنبۀ مادی تمدن جنبۀ فنی و صنعتی آن است كه دوره به دوره تكامل یافته تا به امروز رسیده است.

    جنبۀ معنوی تمدن، مربوط به روابط انسانی انسان­ها است.جنبۀ معنوی تمدن، مرهون تعلیمات پیامبران است و در پرتو جنبۀ معنوی تمدن است كه جنبه ­های مادی آن نیز مجال رشد می­ یابد. علیهذا نقش پیامبران در تكامل جنبۀ معنوی تمدن، به طور مستقیم است و در تكامل جنبۀ مادی به صورت غیرمستقیم (4).

    رهبر اندیشمند انقلاب حضرت آیت­الله خامنه ­ای در دیدار با مسئولان وزارت فرهنگ و آموزش عالی نقش فرهنگ را در برنامه ریزی كشور این­گونه ترسیم می كنند و می­فرمایند:

    جا دارد در برنامه پنج ساله دوم به مسائل فرهنگی اهتمام مضاعفی بكنند. اگرچه مسائل اقتصادی مهم است و مسائل صنعتی و كشاورزی بسیار حائز اهمیت است، لكن به ظن قوی همۀ اینها بدون اهتمام به مسائل فرهنگی ناكام خواهد شد. یعنی یا این است كه ما به مسائل فرهنگی اهتمام خواهیم ورزید، آن وقت برنامه های ما برنامه­های صحیح است و حركت ما درست خواهد بود و یا اینكه خدای نخواسته اهتمام نخواهیم ورزید، آن وقت تلاش­های ما برای كار اقتصادی و سازندگی اقتصادی و صنعتی و غیرذلك هم به گمان زیاد یا اثر عكس خواهد داد یا لااقل آن اثر مطلوب را نخواهد داد (5).

    ارزش و اهمیت فرهنگ در نظام اسلامی تا آنجاست كه خداوند متعال پیامبرش را برای تعلیم و تربیت، هدایت و تزكیه فرستاده است و اصولاً بعثت یعنی تحول و دگرگونی و بعثت اجتماعی چیزی جز یك حركت اساسی و دگرگون ساز در تمامی ابعاد جامعه و ضمیر انسان برپایه اعتقاد به توحید و ذات باریتعالی نیست.

    براساس تعریف فوق، امنیت فرهنگی در معنای عینی آن «فقدان تهدید» آثار فرهنگی و ارزش ­های كسب شده است و در معنای ذهنی آن «فقدان ترس» از هجمه ها و حمله ­هایی است كه ارزش­ها، آداب و رسوم، اعتقادات و باورها را در معرض خطر استحاله یا نابودی قرار می­دهد. هرگاه ما امنیت را بستر رشد، بالندگی و شكوفایی فرهنگ بدانیم و فرهنگ را نیز بستر تعالی و خوشبختی انسان به شمار آوریم، تا حدود زیادی ارزش امنیت فرهنگی را مشخص كرده­ایم. از این منظر، باید به میزان ارزش و اهمیت فرهنگ، برای امنیت ارزش و اعتبار قائل شد؛ چرا كه بذر ارزشمند فرهنگ در زمین شوره زار ناامنی هرگز نمی­روید و به برگ وبار نمی نشیند و لذا اگر امنیت برای فرهنگ جنبه مقدمی داشته باشد، از مقدمات واجب است. یکی از آسیب­ها و آفت هایی كه امنیت فرهنگی را در معرض خطر جدی قرار می ­دهد هجمۀ همه جانبۀ فرهنگی بیگانه به باورها، ارزش ­ها، آداب و سنن و اصول اخلاقی جامعه است.

    بیگانگان برای درهم شكستن اركان فرهنگی یك ملت، با برنامه ریزی­های دقیق و روش­های متعدد و كارساز، به حوزۀ فرهنگی ملت موردنظر، هجوم می ­برند و آنان را از آن ارزش ­ها به كلی جدا می­سازند.رهبر اندیشمند انقلاب اسلامی «تهاجم فرهنگی» را این گونه تعریف كرده­اند: تهاجم فرهنگی به این معنی است كه یك مجموعۀ سیاسی و یا اقتصادی برای اجرای مقاصد خاص خود و اسارت یك ملت، به بنیان ­های فرهنگی آن ملت هجوم می­برد. در این هجوم باورهای تازه­ای را به زور و به قصد جایگزینی با فرهنگ و باورهای ملی آن ملت وارد كشور می ­كنند. هرگاه بخواهیم بدانیم كه «تهاجم فرهنگی» چگونه «امنیت فرهنگی» ملت­ها را در معرض خطر قرار می دهد باید به نکته های زیر توجه کرد:

    ۱- در تهاجم فرهنگی انگیزه مهاجم تخریب است و نه اصلاح.

    2- در تهاجم فرهنگی، تهاجم به نقطه قوت­ها است و نه به نقاط ضعف.

    3- در تهاجم فرهنگی، فرصتی برای انتخاب نیست.

     4- در تهاجم فرهنگی، نخست اذهان تسخیر می شود و سپس اشخاص و... (6).

    به خاطر نقش و جایگاهی كه فرهنگ در هویت و موجودیت انسان و پیشرفت جوامع بشری دارد و نیز به خاطر نفوذ گسترده و مؤثر فرهنگ به همه ابعاد زندگی بشر اعم از فردی و جمعی، مادی و معنوی، روحی و جسمی و همچنین تأثیری كه مسائل فرهنگی بر سایر بخش ­ها دارد، تأمین امنیت فرهنگی از موقعیت و حساسیت بیشتری برخوردار است.

    كدام جامعه­ای را سراغ داریم كه بدون داشتن امنیت فكری و فرهنگی یا آرامش ذهنی و روانی، به امنیت سیاسی و اجتماعی پایدار رسیده باشد؟

    چرا كه این موضوع درجای خودثابت شده است كه تا حدود زیادی رفتار و حركات فیزیكی انسان منبعث و مبتنی بر باورها، اعتقادات و اندیشه ­های درونی اوست.

    براین اساس ارتقای فرهنگی، موجب می­شود تا امنیت اجتماعی افزایش پیدا كند و با افزایش امنیت اجتماعی، موجبات افزایش امنیت اقتصادی و سیاسی نیز فراهم می­شود.

    از طرفی دیگر، دستیابی به امنیت ملی زمانی است كه امنیت تك تك افراد جامعه تضمین شود و نخستین گام در جهت تأمین امنیت افراد، تأمین امنیت فرهنگی و روانی است (7).

    کلید واژه­ها

    تهاجم فرهنگی، امنیت فرهنگی، فرهنگ.

    ارجاعات

    1- نصري، قدیر. روش و نظریه در امنیت پژوهی. تهران: پژوهشــکده مطالعات راهبردي،1383،ص 23.

    2- طلایی، مرتضی؛ سعیدشریفیو بدری شاه طالبی.امنیت فرهنگی. تهران: فرزانگان،1392،ص69.

    3- انصاری، رضا. تهاجم فرهنگی.تهران:جهاد دانشگاهی،1384،ص37.

    4- مطهری، مرتضی. مقدمه­ای بر جهان بینی اسلامی. قم :صدرا،1364،ص۱۵۶.

    5- پژوهشكده علوم دفاعی دانشگاه امام حسین (ع). مجموعه مقالات تبلیغات و جنگ روانی. تهران:دانشگاه امام حسین،1389، ص 4۳ .

     6- سازمان مدارك فرهنگي انقلاب اسلامي. فرهنگ و تهاجم فرهنگي.تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي،1387. ص39.

    7- كحیل، عبدالوهاب. نگرشی بر جنگ روانی درصدر اسلام. ترجمۀ محمدتقی رهبر، تهران: بنیاد بعثت، 1388، ص 2۱.

     

     

نظر شما