You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • بحران مشروعیت   Legitimacy Crisis                        

    بحران مشروعیت ، ناتوانی نظام سیاسی است در ایجاد تعهد و مشارکت کافی شهروندان ، برای اینکه بتواند به طور شایسته حکومت کند(1).

    مشروعیت ، به معنی حقانیت و قانونی بودن است (2). مشروعیت یعنی، میزانی که هنجارهای اجتماعی و سیاسی در یک جامعه معین پذیرفته می­شوند و به ویژه هنجارهایی که در مورد اعمال قدرت یا تسلط برخی افراد یا گروه ­ها بر دیگران به کار می­روند. مشروعیت ، بدون تردید مفهوم مهمی در درک اعمال قدرت و رابطه بین سیاست و جامعه است (3).

    مشروعیت ، اعتقاد به این است که یک نظام سیاسی خاص عادلانه و معتبرمی باشد . از آنجا که مشروعیت خصیصه ای از نظام سیاسی است ، به شکل خاص با عملکرد ساختار حکومتی در ارتباط نزدیک است و بنابراین ، درتعیین ظرفیت نظام نقش اساسی دارد.به عبارت دیگر ،پذیرش وتائید مشروعیت با مردم است(4 ).

     واژه­ی مشروعيت، در مورد حكومت مطرح مي‌شود و در آن مفهوم «حق» نهفته است. بنابراين مفهومي‌ ذهني و صرفا فلسفي است كه ، بيانگر حق حاكميت و اعمال قدرت است و پذيرش يا عدم پذيرش مردم در آن اتخاذ نشده است، اما مفهوم مقبوليت در رابطه با مردم و ذهنيت آنان نسبت به حكومت مطرح مي‌شود، بدين معنا كه آيا حكومت موجود از رضايت مردم نيز برخوردار است يا نه. اگر پذيرش و شناسايي حكومت از سوي مردم وجود داشته باشد مقبوليت عامه شكل مي‌گيرد. به يك معنا مي‌توان گفت كه مشروعيت در نگاه جامعه­ شناسان با مفهوم مقبوليت مترادف است(5).

     مشروعیت اولین بار در متون قرون وسطی و بعداً نیز به ندرت استفاده شده است. در روم این لغت به معنای قانونی و مطابق با قانون بوده و در قرون وسطی چیزی است مطابق با عرف قدیم و رویه عرفی و معنای مدرن آن رضایت عمومی  است. سه نفر از کسانی که به صورت کلی از مشروعیت بحث کرده­اند عبارتند از:

    1- ماکس وبر (Max Weber):

    وبر اولین کسی بود که قابلیت کاربرد عمومی ایده مشروعیت را آشکار کرد ودسته­بندی اوازروش ومنابع مشروعیت بخش، جامعه ­شناسی سلطه وی را تشکیل داده است. از نظر او مشروعیت به سه نوع زیر تقسیم می­ شود:

    1- مشروعیت سنتی:

    بر اعتقادی استوار بر تقدس سنت­ های دیرین و مشروعیت پایگاه کسانی قرار دارد که تحت اقتدار آنان اعمال قدرت می­ کنند.

    2- مشروعیت کاریزمایی:

    بر سرسپردگی به تقدسی ویژه و استثنایی، دلاوری یا شخصیت نمونه یک شخص منفرد و الگوهای هنجاری نظمی استوار است که توسط او آشکار یا مقرر می­گردد.

    3- مشروعیت عقلانی- قانونی:

    بر اعتقاد به قانونی بودن الگوهای قواعد هنجاری و حق کسانی که تحت چنین قواعدی برای صدور دستور اقتدار یافته ­اند، استوار است.

    2- کارل اشمیت (Carl Schmitt):

    او در مجموع دولت پارلمانی را فاقد مشروعت می­ داند. او می­ گوید: 51 درصد از آراء نمایندگان پارلمان معیار قانون و قانون مندی است در حالی که هرگز پرسیده نمی­شود که چرا 49 درصد باقیمانده باید تصمیم و آراء اکثریت را بپذیرند. او اصل مراجعه به آراء عمومی را عامل مشروعیت بخش می­داند.

    3- گوگلیلمو فررو (Gugllemo Ferrero):

    او معتقد است مشروعیت دمکراتیک بر دو ستون استوار است. اکثریت و اقلیت یا دولت و گروه­های مخالف. فرمول او طلسم خیالی روسو در مورد «اراده عمومی» را شکست و از پیشرفت ­های حاصل از قاعده اکثریت به­ عنوان رکن اساسی دمکراسی اجتناب نمود.

    بحران مشروعیت در نظام سیاسی هنگامی بروز می­کند که دلایل و توجیهات فرمانروایان سیاسی برای جلب اطاعت مردم قانع­ کننده نباشد و مبنای فکری و فلسفی اقتدار مورد سؤال قرار گیرد. عوامل بروز بحران مشروعیت در نظام­ های سیاسی از جمله عبارت است:

    1- عدم توجه به قوانین اساسی؛

    2- جلوگیری و ایجاد مانع در راه مشارکت سیاسی و اجتماعی؛

    3- ضعف حکومت­کنندگان در انجام وعده­ ها و برنامه­ های در دست اجرا؛

    4- بالارفتن توقعات و انتظارات مردم ازحکومت­ کنندگان وعدم تطبیق توانایی حکومت­ کنندگان با توقعات مردم؛

    5-  بروز شکاف بین حکومت موجود و حکومت دلخواه مردم؛

    6- عدم جلب و جذب اقشار آگاه (6).

    واژه ­های کلیدی:

    حقانیت، قانونی بودن، مشروعیت، مشروعیت سنتی، مشروعیت کاریزمایی، مشروعیت عقلانی- قانونی، بحران مشروعیت.

    ارجاعات:

    1- گیدنز، آنتونی. قومیت. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: نشر نی؛ 1383. صفحه 802.

     2- نوروزی، محمدجواد. نظام سیاسی اسلام. تهران: انتشارات مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). 1380. صفحه .139.

    3- راش، مایکل. جامعه ­شناسی سیاسی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: انتشارات سمت؛ 1385. صفحات 59 و 58.

    4 پای لوسین ، بحران ها و توالی ها در توسعه سیاسی ، ترجمه غلامرضا خواجه سروی ، دفترمطالعات راهبردی ، چاپ اول ، سال 1380 ، ص206 .

    5 عمادی عباس ، مشروعیت ، پژوهشکده باقرالعلوم .

    6- آقابخشی، علی و افشاری­راد، مینو. فرهنگ علوم سیاسی. تهران: نشر چاپار؛ 1383. صفحه 375.

    منابع بیشتر:                                                

    1- کاظمی، علی­ اصغر. بحران نوگرایی و فرهنگ سیاسی در ایران معاصر. تهران: نشر قومس. 1382. صفحات 60 و 57.

    2- نوروزی، محمدتقی. فرهنگ دفاعی و امنیتی. تهران: انتشارات سنا؛ 1385. صفحه 172.

    3- پورسعید، فرزاد. فرهنگ توصیفی اصطلاحات امنیت. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ 1392. صفحات 63- 61.

نظر شما